ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ବିଷୟବସ୍ତୁଙ୍ଗୁଡ଼ିକ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ତେବେ ଶୀତ-ତାପ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ଏହି ସବୁ ଆସେ ଏବଂ ଯାଏ, ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଧୈର୍ୟରେ ସହିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ସମ ରହେ, ସେଠିଁ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏଠି ଅସତ୍ୟର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ କ୍ୱେବଳ ଅସତ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଇର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ସେମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି, ତାହା ଅବିନାଶୀ; କେହି ଏହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶରୀରଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ଅପରିମିତ; ତେଣୁ ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯିଏ ଭାବେ ଆତ୍ମା କୁହିଲେ ‘ମୁଁ ମାରିଦେଲି’ କିମ୍ବା ‘ମୁଁ ମରିଗଲି’, ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଏହା କେବେ ମାରେ ନାହିଁ, କେବେ ମରେ ନାହିଁ। ଏହା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେନାହିଁ; ଏହା ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ, ପୁରାତନ; ଶରୀର ନଶ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଯିଏ ଅବିନାଶୀ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବେ ଜାଣିଛି, ସେ କିପରି କାହାକୁ ମାରିପାରିବ କିମ୍ବା କାହା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିବ? ଏଠି ଯେପରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ଆତ୍ମା ପୁରୁଣା ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ତଳୱାର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ପୋଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ, ପାଣି ଭିଜାଇପାରେ ନାହିଁ, ବାୟୁ ଶୋଷିପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ଅଭେଦ୍ୟ, ଅଦାହ୍ୟ, ଅକ୍ଲିଦ୍ୟ, ଶୁଷ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ନିତ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସ୍ଥିର, ଅଚଳ ଓ ପୁରାତନ। ଏହାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅପରିଣାମୀ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଜାଣି ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଯଦି ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ନିତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ମନେ କରିବା, ତଥାପି ହେ ମହାବାହୁ, ଏପରି ଭାବରେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ଯାହା ମରିଛି, ତାହାର ପୁନଃଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଉପରେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଶେଷରେ ପୁଣି ଅବ୍ୟକ୍ତ; ଏଥିରେ ଶୋକ କଣ ପାଇଁ? କେହି ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, କେହି କହନ୍ତି, କେହି ଶୁଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ସଦା ଅବିନାଶୀ; ତେଣୁ ହେ ଭାରତ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ଚିଂତା କରିଲେ, ତୁମେ ଅବିଚଳିତ ରହିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ଆପଣାହିଁ ଆସୁଥିବା ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ ମିଳିଲେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବ, ତେବେ ତୁମ ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଛାଡ଼ି ଦୋଷୀ ହେବ। ଲୋକେ ତୁମ ଅନନ୍ତ କଳଙ୍କ କଥା କହିବେ; ସମ୍ମାନୀତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ। ମହାରଥୀମାନେ ଭାବିବେ ଯେ ଭୟରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଦେଲ; ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିବେ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରି ଅନେକ ଅନୁଚିତ କଥା କହିବେ; ଏଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ କ’ଣ ହୋଇପାରେ? ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଯିବ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ; ଯଦି ଜିତିବ, ପୃଥିବୀର ଭୋଗ କରିବ; ତେଣୁ ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଠ। ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ଜୟ-ପରାଜୟକୁ ସମ ଭାବରେ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହ, ଏହାରେ ତୁମେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କହିଲି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଧ୍ୟାନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କହିବି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବ। ଏହି ମାର୍ଗରେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅନିଷ୍ଟ ନାହିଁ; ଏହି ଅଭ୍ୟାସର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏଠି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ବୁଦ୍ଧି ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଅନିଶ୍ଚିତ ମନ ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଅନ୍ତହୀନ। ଅବିବେକୀ ଲୋକେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦର ଫୂଲ୍ଲି ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମନ ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ ଆସକ୍ତ, ବିଶେଷ କ୍ରିୟା ଓ ଅନେକ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏପରି ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଏହି ଲୋଭରେ ଦୂର୍ବଳ; ସେମାନଙ୍କର ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ। ବେଦ ତିନି ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ବିବେଚନା କରେ; ତୁମେ ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ, ଲାଭ ଓ ରକ୍ଷା ଉପରେ ଅଲିପ୍ତ ଏବଂ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ହେ। ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏପରି ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ କୁଆଁ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ ଯଦି ସାରା ଜଗତ ଜଳରେ ଭରିଯାଏ। ତୁମର କର୍ମ ଉପରେ ଅଧିକାର ଅଛି, ଫଳ ଉପରେ ନୁହେଁ; କର୍ମର ଫଳ ଆଶାରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାଇବ ନାହିଁ, ନ କି ଅକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅ। ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ କର୍ମ କର, ଅଟାଚ୍ମେଣ୍ଟ ଛାଡ଼ି, ଲାଭ-ହାନି, ସଫଳତା-ବିଫଳତାରେ ସମ ଭାବ ରଖ; ଏହି ସମତାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। କର୍ମ ତୁଳନାରେ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ; ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖୀ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ। ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଜଗତରେ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠ ହୁଅ, କାରଣ ଯୋଗ ମାନେ କର୍ମର କୌଶଳ। ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।