ଓଡ଼ିଆ ନାରେଟିଭ୍: ହେ କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ଦେମୋନିକ୍ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ ମୋ ପରିଚୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ଲୋକେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଦୁଃଖମୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ଏହି ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି—ତାହା ହେଉଛି ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ। ଏହି ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏହି ତିନିଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜଣେ ଲୋକ ନିଜର ଭଲ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜର ଇଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି, ସୁଖ କିମ୍ବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା କିମ୍ବା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାର ଅଧିକାରୀ। ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଜାଣି, ଏଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ କରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କଣ? ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, କିମ୍ବା ତମସ୍ ରେ ଅଛନ୍ତି କି?" ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: "ଶ୍ରଦ୍ଧା ତିନି ପ୍ରକାରର—ସତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତମସିକ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ। ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ ହେଉଛି; ଯେପରି ଏକ ଲୋକର ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେପରି ସେ ହୁଏ। ସତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ରାଜସିକ ଲୋକ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ; ତମସିକ ଲୋକ ଭୂତ ପିଶାଚ ଓ ଦେହରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।" "ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଅଭିମାନ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଭରିଥାନ୍ତି, ଅଭିଲାଷା ଓ ଆସକ୍ତିରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହର ଉପାଦାନ ଓ ମୋତେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ତାହାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକ ଦେମୋନିକ୍ ଆଶୟ ରଖିଥାନ୍ତି।" "ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର—ସତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତମସିକ। ଏହିପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସତ୍ତ୍ୱିକ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି—ଯାହା ଜୀବନ, ପବିତ୍ରତା, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ବଢ଼ାଏ; ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରସିକ, ଉନ୍ମତ, ଦୃଢ଼ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ରାଜସିକ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି—ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିତି, ଖଟା, ଲୁଣ, ଅତି ତାପ, ଜ୍ୱଳନ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଜ୍ୱଳନ ଦେଉଥିବା; ଏହା ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦେଉଥାଏ। ତମସିକ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି—ପାଚି, ଅସ୍ୱାଦ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବିଗଡ଼ିଯାଇଥିବା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅପବିତ୍ର।" "ଯଜ୍ଞ ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଫଳ ଆଶା ନ ରଖି, କର୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ସେଠି ସତ୍ତ୍ୱିକ ଯଜ୍ଞ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଫଳ ଆଶା କିମ୍ବା ଦେଖା ଦେବା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଠି ରାଜସିକ। ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ, ଖାଦ୍ୟ ବିତରଣ ନ ହୁଏ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା, ସେଠି ତମସିକ ଯଜ୍ଞ।" "ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କର ପୂଜା, ପବିତ୍ରତା, ସରଳତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଅହିଂସା—ଏହି ଶରୀର ତପସ୍ୟା। ଅସ୍ତିର କଥା ନ କହିବା, ସତ୍ୟ, ମଧୁର ଓ ଉପକୃତି କଥା, ନିୟମିତ ଅଧ୍ୟୟନ—ଏହି ହେଉଛି ବାଣୀ ତପସ୍ୟା। ମନର ଶାନ୍ତି, ଉଦାରତା, ନିର୍ବିକାର, ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ପବିତ୍ର ଭାବ—ଏହି ହେଉଛି ମନସିକ ତପସ୍ୟା।" "ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଫଳ ଆଶା ନ ରଖି କରାଯାଏ, ସେଠି ସତ୍ତ୍ୱିକ। ଆଦର, ମାନ, ପୂଜା ପାଇଁ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟାବାଦ ସହିତ କରାଯାଏ, ସେଠି ରାଜସିକ। ଭ୍ରମରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ କରାଯାଏ, ସେଠି ତମସିକ।" "ଯେଉଁ ଦାନ ନିଜର କର୍ତବ୍ୟ ବୋଲି, ଯଥାସମୟ, ଯଥାସ୍ଥାନରେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଲୋକକୁ ଦିଆଯାଏ, ଫଳ ଆଶା ନ ରଖି, ସେଠି ସତ୍ତ୍ୱିକ ଦାନ। ଯେଉଁ ଦାନ ଫଳ ଆଶା କିମ୍ବା ପ୍ରତିଫଳ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ ଦିଆଯାଏ, ସେଠି ରାଜସିକ। ଯେଉଁ ଦାନ ଅସମୟ, ଅସ୍ଥାନ, ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକକୁ, ଅସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଉପେକ୍ଷା ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ସେଠି ତମସିକ।" "‘ଓଁ ତତ୍ ସତ୍’—ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ‘ତତ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ, ଫଳ ଆଶା ବିନା, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ କରନ୍ତି। ‘ସତ୍’ ହେଉଛି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଉତ୍ତମତା; ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ‘ସତ୍’ ଶବ୍ଦ ଲାଗିଥାଏ। ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନର ଦୃଢ଼ତା ‘ସତ୍’ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ‘ସତ୍’ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।" "ଯେଉଁ କିଛି ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରାଯାଏ, ସେଠି ‘ଅସତ୍’ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହା ଏଠି କିମ୍ବା ପରେ କୌଣସି ଫଳ ଦେଇନାହିଁ।" ଏଠି ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ହୃଷୀକେଶ, ମୁଁ ବିସର୍ଜନ ଓ ତ୍ୟାଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାର ତଫାତ୍ ବୁଝିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ବିସର୍ଜନକୁ ଅଭିଲାଷାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟର ତ୍ୟାଗ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି; ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ତ୍ୟାଗକୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତ୍ୟାଗ ବୋଲି ଗଣନ୍ତି। କେଉଁ ଚିନ୍ତକ କହନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦ ହେଉଥିବାରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କହନ୍ତି ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମୋଠୁ ତ୍ୟାଗର ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ; ତ୍ୟାଗ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ମତ।