ଓଡ଼ିଆ ଗଳ୍ପ ରୂପେ ଏହି ଶ୍ରୁତି ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଏଭଳି କଥାଯାଉଛି: ଏକଥା ହେଉଛି, କିଛି ଲୋକ ଅସୀମ ଆକାଂକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଅନ୍ତର ଭରି ଅଭିନୟ, ଅହଂକାର, ଗର୍ବ ଓ ଦୁର୍ଭ୍ରମ ଭାବରେ ଭରିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଭ୍ରମରେ ଏବଂ ଅପବିତ୍ର ନିୟମ ନେଇ ଚଳିଥାନ୍ତି, ତଥା ଭୁଲ ଧାରଣାରେ ଅଟୁଟ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। ସେମାନେ ଭୋଗ ଆଶ୍ରୟରେ ଲାଗି ରହିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଭୋଗ ହିଁ ସବୁ କିଛି ଭାବି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଶତ-ଶତ ଆଶା ରେ ଜଡି ରହି, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଟୁଟ ହୋଇ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ଆର୍ଜନ କରି ଭୋଗର ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି, "ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଲାଭ ପାଇଛି; ଆଉ କିଛି ଆଶା ପୂରଣ କରିବି; ଏହି ମୋର, ଏବଂ ଏହି ଧନ ପୁନି ମୋର ହେବ।" ସେମାନେ ଏହି ଭାବନ୍ତି, "ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଇଛି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମାରିବି; ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଭୋଗୀ, ମୁଁ ସଫଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁଖୀ।" ସେମାନେ ଅଭିମାନୀ ଓ ଧନୀ ଭାବି, "ମୋ ପରି ଆଉ କିଏ ଅଛି?" ଏହି ଭାବରେ ଅନେକ ଭ୍ରମ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଭୋଗ ଆଶ୍ରୟରେ ଝୁଡି, ଅପବିତ୍ର ନରକରେ ପଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି। ଅନେକ ବିରୋଧାଭାସୀ ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମାୟାର ଜାଲରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଭୋଗ ଆଶ୍ରୟରେ ଲାଗି ରହି, ଅପବିତ୍ର ନରକକୁ ପଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜକୁ ଗୌରବ କରି, ଅଡ଼ିଆ ଓ ଧନର ମଦରେ ଭରି, ନିମିତ୍ତ ମାତ୍ର ବେଦୀ କରନ୍ତି, ଅଭିନୟ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିରୋଧରେ। ଅହଂ, ଶକ୍ତି, ଗର୍ବ, ଆକାଂକ୍ଷା, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟର ଦେହରେ ମୋତେ ଘୃଣା କରି, ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି। ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନତମ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଦୈତ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମରେ ପୁନି ପୁନି ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ। ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୋତେ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିନଥିବା, ମନୁଷ୍ୟର ନିମ୍ନତମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି ଯାହା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ—ଇହା ହେଉଛି ଆକାଂକ୍ଷା, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ। ଏହି ତିନିଟି ଦ୍ୱାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ତିନିଟି ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱୟଂ ମଙ୍ଗଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଉଚ୍ଚ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ସେ କେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ସୁଖ, କିମ୍ବା ପରମ ମାର୍ଗ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପାଇଁ, କଣ କରିବା ଓ କଣ ନ କରିବା ଉପରେ ଶାସ୍ତ୍ର ହିଁ ଆଧିକାରୀ। ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଜାଣି, ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁ ଅବସରରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭରି, ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସୃତ ନକରି, ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, କିମ୍ବା ତମସ୍ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?" ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ଶ୍ରଦ୍ଧା ତିନି ପ୍ରକାର—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍; ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେହଧାରୀ ଜନମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଅଛି, ତାହାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତାନୁସାରେ ସେ ହିଁ ଅଟୁଟ ହୁଏ।" ସତ୍ତ୍ୱ ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କୁ, ରଜସ୍ ଲୋକ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ, ତମସ୍ ଲୋକ ଭୂତ ଓ ପିଶାଚଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସୃତ ନକରି, ଦୁର୍ବଳ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଅଭିନୟ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରି, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଆସକ୍ତିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହର ଅନ୍ତର୍ଗତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର; ଏପରି ସେବା, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର। ଏହି ଭେଦ ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଜୀବନ, ପବିତ୍ରତା, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ, ଏବଂ ତୃପ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଏହା ଆସ୍ୱାଦି, ଉନ୍ତ୍ଚ, ଦୃଢ଼, ଓ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ—ସେ ଖାଦ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିତ, ଖଟା, ଲୁଣିଆ, ଅତି ତାପ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶୁଷ୍କ, ସେଗୁଡ଼ିକ ରଜସ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ପୁରୁଣା, ରୁଚିହୀନ, ପୁତି, ଅପବିତ୍ର, ଅବଶିଷ୍ଟ, ସେ ତମସ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁ ବେଦୀ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସୃତ, ଫଳ ଆଶା ନଥିବା, 'ଏହା କରିବା ଉଚିତ' ଭାବରେ ହୁଏ—ସେ ବେଦୀ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଟୁଟ। ଯେଉଁ ବେଦୀ ଫଳ ଆଶା ରେ, କିମ୍ବା ଦେଖା ଲାଗି କରାଯାଏ—ସେ ବେଦୀ ରଜସ୍ ଅଟୁଟ। ଯେଉଁ ବେଦୀ ନିୟମ ବିରୋଧରେ, ଖାଦ୍ୟ ବିତରଣ ନଥିବା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦାନ ନଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିବା—ସେ ବେଦୀ ତମସ୍ ଅଟୁଟ। ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ, ଗୁରୁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପୂଜା, ପବିତ୍ରତା, ସରଳତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଅହିଂସା—ଏହା ଦେହର ତପସ୍ୟା। ଯେଉଁ ବାଣୀ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଉ ନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ, ମଧୁର ଓ ଉପକାରୀ, ନିୟମିତ ଅଧ୍ୟୟନ—ଏହା ବାଣୀର ତପସ୍ୟା। ମନର ଶାନ୍ତି, ମୃଦୁତା, ନିରବତା, ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଭାବର ପବିତ୍ରତା—ଏହା ମନର ତପସ୍ୟା। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଅଟୁଟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଫଳ ଆଶା ନଥିବା, ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ କରାଯାଏ। ସମ୍ମାନ, ଗୌରବ, ପୂଜା ଲାଗି କିମ୍ବା ଅଭିନୟରେ କରାଯାଏ—ସେ ତପସ୍ୟା ରଜସ୍, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଖାରା। ଭ୍ରମରେ ଅଟୁଟ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ କରାଯାଏ—ସେ ତପସ୍ୟା ତମସ୍। ଯେଉଁ ଦାନ 'ଦେବା ଉଚିତ' ଭାବରେ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କିଛି ଫଳ ଆଶା କରେନାହିଁ, ଯଥାସମୟ, ଯଥାସ୍ଥାନ, ଯଥାପାତ୍ରକୁ ଦିଏ—ସେ ଦାନ ସୁଦ୍ଧ ଅଟୁଟ। ଯେଉଁ ଦାନ ଫଳ ଆଶାରେ, କିମ୍ବା ମନ ଦେଇ ନାହିଁ—ସେ ଦାନ ରଜସ୍ ଅଟୁଟ। ଯେଉଁ ଦାନ ଅସମୟ, ଅସ୍ଥାନ, ଅପାତ୍ରକୁ, ଅସମ୍ମାନ ରେ, କିମ୍ବା ଉପେକ୍ଷାରେ ଦିଏ—ସେ ଦାନ ତମସ୍। 'ଓଁ ତତ୍ ସତ୍'—ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ବେଦୀ ପୂର୍ବରୁ ନିୟମିତ ହୋଇଥିଲା।