ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଭାରତ, ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହା ବୁଝିଲେ ଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ତବ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ଆସୁରୀ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କୁହିବି। ଭୟରହିତତା, ମନର ପବିତ୍ରତା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଦୃଢତା, ଦାନଶୀଳତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା, ସରଳତା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ। ତଦୁପରି ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧ ନ ଥିବା, ତ୍ୟାଗ, ଶାନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଦେଖିବାର ଅନିଚ୍ଛା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କରୁଣା, ଲୋଭ ନ ଥିବା, ମୃଦୁତା, ଲଜ୍ଜା, ଚିତ୍ତର ଅଚଞ୍ଚଳତା—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ। ଶକ୍ତି, କ୍ଷମା, ଧୈର୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦ୍ୱେଷ ନ ଥିବା, ଅତି ଅହଂକାର ନ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଯେଉଁମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ, ଢୋଙ୍ଗ, ଅହଂକାର, ମନ୍ୟତା, କ୍ରୋଧ, କଠୋରତା ଓ ଅଜ୍ଞାନ—ଏହିମାନେ ଆସୁରୀ ସ୍ୱଭାବର ଲକ୍ଷଣ। ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ, ଆସୁରୀ ଗୁଣ ବନ୍ଧନକୁ ନେଇଯାଏ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛ। ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି—ଦିବ୍ୟ ଓ ଆସୁରୀ। ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି, ଏବେ ଆସୁରୀ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଆସୁରୀ ଲୋକମାନେ କର୍ମ କିମ୍ବା କର୍ମତ୍ୟାଗର ମାର୍ଗ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ରତା, ଉଚିତ ଆଚରଣ, ସତ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ କହନ୍ତି, ‘ଏହି ସଂସାରର କୌଣସି ସତ୍ୟ, ଆଧାର ବା ନିୟନ୍ତା ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ କାମନା ଓ ସମ୍ମିଳନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।’ ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏବଂ ଅଲ୍ପ ବୁଦ୍ଧିରେ, ସେମାନେ କୁକର୍ମ କରି ଜଗତ୍ର ନାଶକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାରେ ଆଶ୍ରିତ, ଢୋଙ୍ଗ, ଅହଂକାର ଓ ମନ୍ୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭ୍ରମିତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଧାରଣାରେ, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କର୍ମ କରନ୍ତି। ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନିଶ୍ଚିନ୍ତାରେ ରହି, ସେମାନେ କାମନା ପୂରଣକୁ ମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଶତଶଃ ଆଶାରେ ବନ୍ଧିତ, କାମନା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆସକ୍ତ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରି ଭୋଗକୁ ଚାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି—‘ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଲାଭ କରିଛି, ଆଉ ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି; ଏହା ମୋର, ଆଉ ଏହି ଧନ ମୋତେ ପୁନି ମିଳିବ। ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିବି। ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ଅଧିପତି, ଭୋଗୀ, ସଫଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁଖୀ। ମୁଁ ଧନୀ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ମୋ ସମାନ କିଏ? ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଦାନ ଦେବି, ଆନନ୍ଦ କରିବି।’ ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ ଏବଂ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ, କାମନା ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ନରକକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏକାଧିକ ବିରୁଦ୍ଧ ଚିନ୍ତାରେ ମୁହଁଢାକି, ମୋହର ଜାଲରେ ପଡ଼ି, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଦୃଢତାରେ ଅଟୁଟ, ଅହଂକାର ଓ ଧନର ମଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଢୋଙ୍ଗରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ବିରୁଦ୍ଧରେ। ଅହଂକାର, ଶକ୍ତି, ମନ୍ୟତା, କାମନା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆଶ୍ରିତ, ମୋତେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦ୍ୱେଷ ରଖି, ସେମାନେ ଦ୍ୱେଷ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏମିତି ଦ୍ୱେଷୀ, କ୍ରୁର, ନିମ୍ନତମ ମାନବମାନେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆସୁରୀ ଗର୍ଭରେ ପଠାଏ। ଏହିପରି ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ କୁନି ନିଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ଯାନ୍ତି। ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯାହା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ—କାମନା, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ। ଏହି ତିନିଟିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଜଣ ଏହି ତିନି ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଜଣ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ କର୍ମ କରେ, ସେ ସିଦ୍ଧି, ସୁଖ କିମ୍ବା ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ କ’ଣ କରିବା ଓ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧିକାରୀ। ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାଣି, ଏଠି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ମାନିନଥିବା ସତ୍ୱେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି କ’ଣ? ସେ ଶୁଦ୍ଧ (ସତ୍ତ୍ୱିକ), ରଜସିକ କିମ୍ବା ତମସିକ?” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ଶ୍ରଦ୍ଧା ତିନି ପ୍ରକାର—ସତ୍ତ୍ୱିକ, ରଜସିକ ଓ ତମସିକ; ଏହା ଶରୀରୀ ଜୀବର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଲୋକର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯେପରି ତାହାର ସ୍ୱଭାବ, ସେ ତେଣୁ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ। ସତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ରଜସିକ ଲୋକେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ, ତମସିକ ଲୋକେ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଶୁଭ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ମାନିନାହାନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାମନା ଓ ଆସକ୍ତିରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରି, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ମୋତେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଆସୁରୀ ସ୍ୱଭାବର। ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର; ଯେପରି ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର। ସତ୍ତ୍ୱିକ ଖାଦ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଆୟୁ, ପବିତ୍ରତା, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ବଢ଼େ, ଯାହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଘୃତମୟ, ଗଢ଼ିଆ ଓ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକ ପ୍ରୀତି କରନ୍ତି। ଯାହା କଟୁ, ତିକ୍ତ, ନମ୍କିନ, ଅତ୍ୟଧିକ ଉଷ୍ଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଜ୍ୱଳନଶୀଳ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଜସିକ ଲୋକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଯାହା ବାସି, ସ୍ୱାଦହୀନ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିବା, ପଚିଥିବା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅପବିତ୍ର, ତାହାକୁ ତମସିକ ଲୋକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଫଳ ଆଶା ବିନା, କର୍ତବ୍ୟ ବୋଧରେ କରାଯାଏ, ତାହା ସତ୍ତ୍ୱିକ। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଲାଗି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ତାହା ରଜସିକ।