ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ପବିତ୍ର କଥାରେ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି—ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରଜସ୍ରୁ ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏବଂ ତମସ୍ରୁ ଅଲସ୍ୟ, ମୌଢ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଆସେ। ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତରକୁ ଉଠନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ରଜସ୍ରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟମରେ ରହନ୍ତି; ତମସ୍ରେ ଥିବାମାନେ ତଳକୁ ପଡନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି, ଏହି ଗୁଣମାନେ କିଛି କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଗୁଣ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଏଠିରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଯିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସେ କିପରି ଚିହ୍ନିତ? ସେ କେମିତି ବ୍ୟବହାର କରେ? ସେ କିପରି ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: “ଓ ପାଣ୍ଡବ, ଯେଉଁମାନେ ଆଲୋକ, କ୍ରିୟା ଓ ମୌଢ୍ୟ ଆସିଲେ ଘୃଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଉଦାସୀନ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଜାଣନ୍ତି ‘ଗୁଣମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି’—ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଅଚଳ। ସେମାନେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ସମ, ଆତ୍ମନିଶ୍ଠ, ମାଟି, ପଥର, ସୁନାରେ ସମ ଦୃଷ୍ଟି, ଭଲ ବା ମନ୍ଦ ଘଟଣାରେ ସ୍ଥିର, ନିଜ ପ୍ରଶଂସା ଓ ନିନ୍ଦାରେ ସମ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁପ୍ରତି ସମ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଲକ୍ଷଣ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଯିଏ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସେବା କରେ, ସେ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। କାରଣ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମର ଆଧାର, ଅମୃତ ଓ ଅବିନାଶୀ, ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦର ମୂଳ। ତାପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଏହି ସଂସାରରେ ଏକ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଯାହାର ମୂଳ ଉପରକୁ ଏବଂ ଶାଖା ତଳକୁ, ଏହାର ପତ୍ର ହେଉଛି ବେଦମନ୍ତ୍ର। ଯିଏ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଜାଣେ, ସେ ବେଦବିଦ୍। ଏହାର ଶାଖା ଉପରେ ଓ ତଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଏହାର କିଶଳୟ, ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ତଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷର ଏଠାରେ ନ ଆଦି ଦେଖାଯାଏ, ନ ଶେଷ, ନ ମୂଳ। ଏହି ଦୃଢ଼ ମୂଳବନ୍ଧିତ ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ଦୃଢ଼ ବୈରାଗ୍ୟ ର କୁଠାର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଉନ୍ତୁ। ତାପରେ ସେହି ପଥକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ। ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯାଁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାର୍ମିକ ସଂସାର ଚାଲିଛି। ଯେଉଁମାନେ ଅହଂକାର ଓ ମୌଢ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଆସକ୍ତି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜୟ କରି, ସ୍ୱୟଂରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ବା ଅଗ୍ନି ଆଲୋକ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ, ସେହି ମୋର ପରମ ଧାମ। ମୋର ଏକ ଅନଶ୍ୱର ଅଂଶ ଜୀବ ହୋଇ ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ବସିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ବାୟୁ ଗନ୍ଧକୁ ନେଇଯାଏ। ସେ କାନ, ଆଖି, ଚମ୍ମ, ଜିଭ୍ ଓ ନାକ, ଏବଂ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ସେମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ମୌଢ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ଯେତେବେଳେ ସେ ଯାଆନ୍ତି, ରହନ୍ତି କିମ୍ବା ଭୋଗ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଯୋଗୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସ୍ୱୟଂରେ ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଅବିବେକ ଥିବାମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ତେଜ ଅଛି, ଯାହା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଯେ ତେଜ—ସେ ମୋର ତେଜ। ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି; ଚନ୍ଦ୍ର ହୋଇ, ତାରା ରସ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦକୁ ପୋଷିତ କରେ। ଚତୁର୍ବିଧ ଆହାର ପାଚନ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ହୋଇ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସହ ଦେହରେ ରହି, ମୁଁ ଆହାରକୁ ପାଚନ କରେ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଛି, ମୋଠାରୁ ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ବେଦାନ୍ତର ରଚୟିତା ଓ ବେଦବିଦ୍। ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି—କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର। ସମସ୍ତ ଜୀବ କ୍ଷର, ଅବିନାଶୀକୁ ଅକ୍ଷର କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରମ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେହି ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର ଉଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଏହି ଦୁନିଆ ଓ ବେଦମାନେ ମୋତେ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଯିଏ ମୋତେ ଏପରି ପରମ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋରେ ଭକ୍ତି କରେ। ଏହିପରି ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମୟ ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ତୋତେ କହିଲି, ଓ ଅନଘ! ଏହାକୁ ବୁଝି, ଲୋକେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ସିଦ୍ଧିଶାଳୀ ହୁଏ। ପରେ ଭଗବାନ୍ କୁହନ୍ତି: ଭୟରହିତତା, ମନର ଶୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଦୃଢ଼ତା, ଦାନ, ଦମ, ଯଜ୍ଞ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ, ତପ, ସରଳତା—ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, କ୍ରୋଧ ଅଭାବ, ତ୍ୟାଗ, ଶାନ୍ତି, ଦୋଷ ଦେଖିବା ଅଭାବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତି କରୁଣା, ଲୋଭ ଅଭାବ, ମୃଦୁତା, ଲଜ୍ଜା, ଚଞ୍ଚଳତା ଅଭାବ—ଏବଂ ଶକ୍ତି, କ୍ଷମା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧି, ଦ୍ୱେଷ ଅଭାବ, ଅତି ଅଭିମାନ ଅଭାବ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଭାରତ!