ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଶରୀର ଭିତରେ ଅତ୍ମା ପ୍ରକୃତିରେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆସକ୍ତି ଥିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ, ଅନୁମତା, ଧାରକ, ଭୋକ୍ତା, ମହେଶ୍ୱର ଓ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ଧ୍ୟାନ ମାର୍ଗରେ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖନ୍ତି, କିଛି ଜ୍ଞାନ ମାର୍ଗରେ, ଆଉ କିଛି କର୍ମ ମାର୍ଗରେ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ଏହିପରି ଜାଣିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଏବଂ ଶ୍ରବଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାନ୍ତି। ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଯେ କୌଣସି ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତାହା କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଏକତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ସମାନ ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ, ନଶ୍ୱର ଶରୀର ଭିତରେ ଅବିନାଶୀକୁ ଦେଖେ, ସେଠିକ୍ଭଳି ଦେଖେ। ଏପରି ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ, ସେ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କୁ କେବେ ହାନି କରେନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଆତ୍ମାକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠିକ୍ଭଳି ଦେଖନ୍ତି। ସେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଏକ ଆଦିତ୍ୟରେ ଅବଲମ୍ବିତ ଓ ତାହାରୁ ବିସ୍ତୃତ, ତେଣୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ପରମାତ୍ମା ଆଦିହୀନ, ଗୁଣହୀନ ଓ ଅବିନାଶୀ; ଶରୀରରେ ଅଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେନାହିଁ, ଦୁଷିତ ହୁଏନାହିଁ। ଯେପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆକାଶ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା ଅଦୂଷିତ, ସେପରି ପରମାତ୍ମା ଶରୀରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଦୂଷିତ। ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ତେଣୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସମଗ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତିରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପୁଣି ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ କୁହିବି, ଯାହାକୁ ଜାଣି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁସରି ସେମାନେ ମୋ ସମାନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହାନ୍ତି, ପ୍ରଳୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତିନାହିଁ। ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମା ମୋର ଗର୍ଭ, ତାହାରେ ମୁଁ ବୀଜ ରଖେ, ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଯେଉଁ କୌଣସି ଆକୃତି ସମସ୍ତ ଗର୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ, ମୁଁ ବୀଜଦାତା ପିତା। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଅବିନାଶୀ ଜୀବାତ୍ମାକୁ ଶରୀର ସହିତ ବାନ୍ଧି ରଖେ। ସତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରକାଶମୟ ଓ ନିରୋଗ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖେ। ରଜସ୍ ଚେଷ୍ଟା, ଆସକ୍ତି ଓ ଅଭିଲାଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ କର୍ମର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖେ। ତମସ୍ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୋହିତ କରେ, ଅଲସ୍ୟ, ଅବିବେକ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ। ସତ୍ତ୍ୱ ଶୁଖକୁ, ରଜସ୍ କର୍ମକୁ, ତମସ୍ ଅବିବେକକୁ ଆସକ୍ତ କରେ। ଯେତେବେଳେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦମିତ ହୁଏ, ସତ୍ତ୍ୱ ବଢ଼ିଯାଏ; ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମସ୍ ଦମିତ ହେଲେ, ରଜସ୍ ବଢ଼ିଯାଏ; ଏପରି ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ଦମିତ, ତମସ୍ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରରେ ଆଲୋକ ବିକୀରଣ ହେଲେ, ଜାଣିବା ଦରକାର—ସତ୍ତ୍ୱ ବଢ଼ିଛି। ଲୋଭ, କ୍ରିୟାଶୀଳତା, କର୍ମର ଆସକ୍ତି, ଅଶାନ୍ତି, ଏବଂ ଅଭିଲାଷା ବଢ଼ିଲେ, ରଜସ୍ ବଢ଼ିଛି। ଅନ୍ଧକାର, କ୍ରିୟାହୀନତା, ଅବିବେକ ଓ ମୂଢତା ବଢ଼ିଲେ, ତମସ୍ ବଢ଼ିଛି। ଯେଉଁ ଶରୀରୀ ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଧାନ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ରଜସ୍ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ତମସ୍ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ମୂଢମତି ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସତ୍ତ୍ୱର ଫଳ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଖଦାୟକ, ରଜସ୍ର ଫଳ ଦୁଃଖ, ତମସ୍ର ଫଳ ଅଜ୍ଞାନ। ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଜ୍ଞାନ, ରଜସ୍ରୁ ଲୋଭ, ତମସ୍ରୁ ଅବିବେକ, ମୂଢତା ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକ ଉପରକୁ ଯାନ୍ତି, ରଜସ୍ ମଧ୍ୟମେ ରହନ୍ତି, ତମସ୍ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକ ନିମ୍ନକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଗୁଣ ଛଡ଼ା କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ନାହିଁ, ଏବଂ ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିତ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ମୋର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶରୀରୀ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠିଏ ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଯିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସେ କିପରି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ? ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର କଣ? ସେ କିପରି ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି?" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ପ୍ରକାଶ, କ୍ରିୟା ଓ ମୂଢତା ଆସିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତିନାହିଁ, ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତିନାହିଁ। ସେ ଉଦାସୀନ ଭଳି ବସିଥାନ୍ତି, ଗୁଣମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଅଚଳ ରହନ୍ତି। ସେ ଶୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମ, ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠିତ, ମାଟି, ପଥର, ସୁନାରେ ସମଭାବ, ଶୁଭ-ଅଶୁଭରେ ସମ, ସ୍ଥିର, ପ୍ରଶଂସା-ନିନ୍ଦାରେ ସମ। ସେ ମାନ-ଅପମାନ, ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁରେ ସମ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଗୁଣାତୀତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଯିଏ ଅବିଚଳିତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।