ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମାଧୁସୂଦନ, ମୁଁ କେମିତି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରତି ତୀର ଚାଳିବି? ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ମୋର ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ହେବା ତୁମେ ମତେ କିପରି ଏହି କାମ କରିବାକୁ କହୁଛ? ବଡ଼ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଏହି ଜଗତରେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ରହିବାକୁ ବେଶି ଭଲ ଭାବୁଛି। ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁମାନେ ଧନ ଲୋଭରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ମାନି ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ତେବେ ମୋର ଉପରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ସୁଖ ତାଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇଯିବ। ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହୁଁ—ଆମେ ଜିତିବା ଉଚିତ, ନା ତାଙ୍କୁ ଜିତିବା ଦରକାର? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯାହାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହୁଁ, ସେମାନେ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ମୋ ହୃଦୟ ଦୟାର ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋ ମନ ଧର୍ମ କଣ ତାହା ନେଇ ଭ୍ରମିତ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ମୋ ଦୁଃଖ କ’ଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ, କି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅପରିମିତ ଶାସନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହେବାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହା ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି। ଏପରି ଅର୍ଜୁନ କହିଲାପରେ, ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହି, ଗୁଡାକେଶ, ଶତ୍ରୁ ଦଳାଇବାରେ ସକ୍ଷମ ଅର୍ଜୁନ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଦେଲେ, “ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ,” ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ହେଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ନିରାଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ହୃଷୀକେଶ ହସିକି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— “ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ଭାଷା କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଲୋକେ ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ପ୍ରତି ଶୋକ କରୁନାହାନ୍ତି। ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ରାଜାମାନେ—କେବେ ବି ନ ଥିଲୁ, ଏମିତି କେବେ ହେବିନାହିଁ ଯେ ଆମେ ନ ରହିବୁ। ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆତ୍ମା ଶିଶୁ, ଯୁବା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ଏହା ଏକ ନୂତନ ଦେହ ପାଏ; ଏହାରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଵିଷୟ ସହ ଯୋଗ ହୁଏ, ତାହା ଠଣ୍ଡା-ଗରମ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଆଣିଥାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥାୟୀ, ସେମାନେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାନ୍ତି; ଏଉଁଥିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର। ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଚଳ ଓ ସ୍ଥିର ରହେ, ସେଇ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯାହା ଅସତ୍, ତାହାର କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଯାହା ସତ୍, ତାହାର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଇର ତତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ତାକୁ ଅବିନାଶୀ ଭାବି; ଏହି ଅବିନାଶୀକୁ କେହି ନାଶ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଦେହ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଏହାରେ ବସିଛି, ସେ ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ଅପ୍ରମେୟ; ଏହିକାରଣେ, ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯିଏ ଭାବେ ଏହାକୁ ମାରିଥାଏ କିମ୍ବା ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥାଏ, ସେମାନେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଏହା କେବେ ମାରେନାହିଁ, କେବେ ମରେନାହିଁ। ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, କେବେ ମରେନାହିଁ; ଏହା ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ, ପୁରାତନ; ଦେହ ନଶ୍ୱର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମା ମରେନାହିଁ। ଏହି ଅବିନାଶୀ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆତ୍ମାକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ କିପରି କାହାକୁ ମାରିପାରିବ କିମ୍ବା କାହା ମୃତ୍ୟୁ କରିପାରିବ? ଯେପରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଧରିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଆତ୍ମା ପୁରୁଣା ଦେହ ପିନ୍ଧି ନୂତନ ଦେହ ଧରେ। ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଶସ୍ତ୍ର କାଟିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପୋଡ଼ିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ଜଳ ଭିଜେଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ବାୟୁ ଶୁକାଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଆତ୍ମା ଅଖଣ୍ଡ, ଅଦାହ୍ୟ, ଅବିଲୀନ, ଅଶୋଷ୍ୟ, ନିତ୍ୟ, ସବ୍ୟାପୀ, ଅଚଳ, ଅଚଳ ଓ ପୁରାତନ। ଏହିକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି କହାଯାଏ; ଏହିକୁ ଜାଣି, ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଏହି ଆତ୍ମା ଯଦି ସବୁବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ମରୁଛି ବୋଲି ମନେ କର, ତଥାପି ତୁମେ ଏପରି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ଅବଶ୍ୟ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି ଅନିବାର୍ୟ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆରମ୍ଭରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ, ଶେଷରେ ପୁନଃ ଅବ୍ୟକ୍ତ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋକ କ’ଣ ପାଇଁ? କେହି ଏହାକୁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, କେହି କଥା କହନ୍ତି, କେହି ଶୁଣନ୍ତି, ତଥାପି କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ସବୁବେଳେ ଅବିନାଶୀ, ତେଣୁ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ତୁମ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ତେବେ ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ସ୍୵ୟଂ ଆସିଥିବା ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ମିଳେ, ସେମାନେ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସ୍୵ର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଉଛି। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କର, ତେବେ ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ପାପର ଭାଗୀ ହେବ। ଲୋକେ ସଦା କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଅପକୀର୍ତ୍ତି କଥା କହିବେ; ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ଲୋକ ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭାବିବେ ତୁମେ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଛ; ଏହାରୁ ତୁମ ପୂର୍ବ ସମ୍ମାନ ନଷ୍ଟ ହେବ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅନେକ ଅପମାନଜନକ କଥା କହିବେ; ଏହାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା କ’ଣ ଅଛି? ଯଦି ତୁମେ ମରିଯିବ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ; ଯଦି ଜିତିବ, ପୃଥିବୀର ଭୋଗ କରିବ; ଏହିକାରଣେ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଯୁଦ୍ଧ କର।