ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖି ଭାବୁକ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏ ମହାତ୍ମନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବେ ନାହିଁ? ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଠାରୁ ବଡ଼, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଉତ୍ସ, ଅନନ୍ତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ଅବିନାଶୀ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ଆପଣ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ଆପଣ ଜ୍ଞାତା, ଜ୍ଞେୟ ଓ ପରମ ଧାମ; ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିତ। ଆପଣ ବାୟୁ, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି ଓ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର ହଜାର ଥର ନମସ୍କାର କରେଁ; ପୁଣି ପୁଣି ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ପଛରୁ, ସାମ୍ନାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାର୍ଥ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଧାରୀ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପିତ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଅବିବେକରେ କିଛି କହିଥିଲି, ‘ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ଯାଦବ, ହେ ବନ୍ଧୁ’—ଆପଣଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିନଥିଲି, ଅସାବଧାନତା ବା ସ୍ନେହରେ କିଛି ଅପମାନ ହୋଇଥିଲେ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଖେଳରେ, ଉପହାସରେ, ବସିବା, ଶୋଇବା, ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବା ଏକା ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଅପମାନ କରିଥିଲି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ କ୍ଷମା ଚାହେଁ। ଆପଣ ଚରାଚର ଜଗତର ପିତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ, ପରମ ଗୁରୁ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ସମ ଓ ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ଅଛି? ଏହି କଥା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ। ତେଣୁ ମୁଁ ଶରୀର ନମାଇ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଯେପରିକି ବାପା ଝିଅପୁଆକୁ, ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧୁକୁ, ପ୍ରେମିକ ପ୍ରେମିକାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ, ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ମୋ ମନ ଭୟଭୀତ। ମୁଁ ପୁନି ସେଇ ପରିଚିତ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ—ମୁକୁଟ, ଗଦା, ଚକ୍ରଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ଅନେକ ବାହୁଧାରୀ, ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ଦୟା କରି ସେଇ ରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ। ତାହାପରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଏ ଅର୍ଜୁନ, ମୋର ଉପରେ ତୁମର ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଅନନ୍ତ, ମୂଳ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଲି, ଏହି ରୂପ ପୂର୍ବେ କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଆଦି ଦ୍ୱାରା କେହି ମୋତେ ଏହି ରୂପରେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ତୁମେ ଦେଖିପାରିଛ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏବେ ମୋର ସେଇ ପରିଚିତ ମାନବୀୟ ରୂପକୁ ଦେଖ।" ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, “ଏପରି କହି, ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କ ଦୟାଳୁ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କଲେ ଓ ଭୟଭୀତ ଅର୍ଜୁନକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।” ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କ ମାନବୀୟ ଦୟାଳୁ ରୂପ ଦେଖି ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଏହି ମୋର ରୂପ ଦୁର୍ଲଭ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ବେଦ, ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ, ଦେଖାଯାଏ ଓ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଅସକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନଥାଏ, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ।” ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅକ୍ଷର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ?” ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ମନ ଆମେ ଉପରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଏକତ୍ୱ ହୋଇଥିବାକୁ ମୁଁ ମନେ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅବିଭାଜ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅଚଳ, ଶାଶ୍ୱତକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅବ୍ୟକ୍ତପଥ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରି, ଅନନ୍ୟ ଯୋଗରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନ ମୋତେ ଲଗିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ-ଜନ୍ମ ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେଁ। ତୁମେ ମୋରେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଅ; ଏପରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋରେ ବସିବ। ଯଦି ତୁମେ ଏହାରେ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଯତ୍ନ କର। ଏହା ସମ୍ଭବ ନ ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋ ପାଇଁ କର; ଏହା ମଧ୍ୟ ନ ହେଲେ, ଯୋଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟଫଳ ତ୍ୟାଗ କର। ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଧ୍ୟାନ ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟଫଳ ତ୍ୟାଗ ଧ୍ୟାନ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ତ୍ୟାଗ ପରେ ଶାନ୍ତି ଆସେ। ଯିଏ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନଥାଏ, ସମବେଦନାଶୀଳ, ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅହଂକାର ଓ ମମତା ରହିତ, ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ଦୃଢ଼, ମନ ବୁଦ୍ଧି ମୋରେ ଲଗାଇଥାଏ, ସେ ଭକ୍ତ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯିଏ ଜଗତକୁ ବିଘ୍ନ କରେ ନାହିଁ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, ଚିନ୍ତା ରହିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯିଏ କିଛି ଆଶା କରେ ନାହିଁ, ଶୁଚି, କୌଶଳୀ, ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଦୁଃଖ ରହିତ, ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯିଏ ନ ଆନନ୍ଦିତ, ନ ଦ୍ୱେଷୀ, ନ ଶୋକୀ, ନ ଆଶାବାନ୍, ନ ଶୁଭ-ଅଶୁଭରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଭକ୍ତ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଶତ୍ରୁ ମିତ୍ରରେ ସମ, ମାନ-ଅପମାନରେ ସମ, ଶୀତ-ତାପ, ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମ, ଅସକ୍ତ, ସ୍ତୁତି-ନିନ୍ଦାରେ ସମ, ମୌନୀ, ଯାହା ଯାହା ମିଳେ ତାହିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ, ଦୃଢ଼, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଅମୃତ ଧର୍ମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ମୋତେ ପରମ ମନେ କରି ଯିଏ ପାଳନ କରେ, ସେମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।