ଅର୍ଜୁନ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପରେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ଭୟାନକ ମୁଖରେ ଅନେକ ବୀର ଯୋଧାମାନେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି । କିଛି ଯୋଧାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଛି, ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି । ଏଠି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସେପରି ମାନବ ଜଗତର ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି । ମଣ୍ଡପାହିଲା ପୋକାମାନେ ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ମୁଖକୁ ନାଶ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଖମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚୁଷି ନିଅଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦହିଯାଉଛି । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଦେବ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଆପଣ କିଏ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି, କୃପା କରନ୍ତୁ । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ମୂଳ ରୂପକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରୁନି ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ମୁଁ ସମୟ, ବିଶ୍ୱନାଶକ ମହାକାଳ; ଏହି ଲୋକମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି । ତୁମେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତଥାପି ବିପକ୍ଷ ଶିବିରର ସମସ୍ତ ବୀର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ ।" "ଏହିପରି, ଉଠ, ଯଶ ଅର୍ଜନ କର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଜୟ କର, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର । ଏମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ କେବଳ ଏକ ଉପକରଣ ମାତ୍ର । ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଜୟଦ୍ରଥ, କର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବୀର ଯୋଧାମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ନିହତ; ତୁମେ ଏମାନେକୁ ମାର, ଅସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଯୁଦ୍ଧ କର, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବିଜୟ କର ।" ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, "କେଶବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅର୍ଜୁନ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି, ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କରି, କ୍ରନ୍ଧିତ କଣ୍ଠରେ ଭୟଭୀତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ ।" ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, "ହେ ହୃଷୀକେଶ, ଆପଣଙ୍କର ଗୁଣଗାନରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ଚାରିପାଖକୁ ପଳାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି । ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ବଡ଼, ମୂଳ କାରଣ, ଅନନ୍ତ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ, ଅକ୍ଷୟ, ତଥା ସତ-ଅସତ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ।" "ଆପଣ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ଜ୍ଞାତା, ଜ୍ଞେୟ, ଏବଂ ପରମ ଧାମ । ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିତ । ଆପଣ ବାୟୁ, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ । ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର ଥର ପ୍ରଣାମ, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ ।" "ସମ୍ନାଗ, ପଛ, ଚାରିପାଖରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ । ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏହିପରି ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିତ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଯେଉଁଠି ଅବିବେକରେ କିମ୍ବା ସ୍ନେହରେ 'ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ଯାଦବ, ହେ ବନ୍ଧୁ' ବୋଲି କହିଥିଲି, ସେସବୁ ଅବିବେକ ଓ ଅସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା ଚାହେଁ । ଖେଳ, ଅନ୍ଦରେ, ବସିବା, ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଥିବା ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲି, ଏହି ଅପାର ଦେବ, ଦୟା କରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।" "ଆପଣ ଏହି ଚରାଚର ବିଶ୍ୱର ପିତା, ପୂଜ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ । ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ନାହିଁ ।" "ଏହିପରି, ମୁଁ ଶରୀରକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରି ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଚାହୁଁଛି । ବାପା ଯେପରି ପୁଅକୁ, ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧୁକୁ, ପ୍ରିୟ ଜନ ପ୍ରିୟକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତି, ଏପରି ଆପଣ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।" "ମୁଁ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ, କିନ୍ତୁ ମୋ ମନ ଭୟରେ ଭରିଯାଇଛି । ଦୟା କରି ଆପଣଙ୍କ ସେହି ପୂର୍ବ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପ । ହେ ଅନେକ ବାହୁଧାରୀ, ଏହି ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତୁ ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଅର୍ଜୁନ, ମୋର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ତୁମକୁ ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଇଛି; ଏହି ରୂପ ପୂର୍ବେ କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି । ବେଦାଭ୍ୟାସ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୂପ ଦେଖିବାକୁ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତୁମ୍ବେ ଛାଡ଼ି ।" "ମୋର ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ଭୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିରତା ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଏବେ ମୋର ସେହି ଶାନ୍ତ ରୂପକୁ ଦେଖ ।" ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, "ଏପରି କହି, ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କର ମୂଳ ମାନବୀୟ ରୂପକୁ ଦେଖାଇଲେ, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୟଭୀତ ଅର୍ଜୁନକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଲେ ।" ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, "ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ମୃଦୁ ମାନବୀୟ ରୂପ ଦେଖି ମୋ ମନ ଆବାର ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି ।" ଭଗବାନ କହିଲେ, "ମୋର ଏହି ରୂପ ଦେଖିବା ବହୁତ କଠିନ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି । ବେଦ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୂପ ଦେଖିବାଠାରେ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି ।" "ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଏହି ରୂପକୁ ଜାଣିପାରିବା, ଦେଖିପାରିବା ଏବଂ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା ସମ୍ଭବ । ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ କାମ କରେ, ମୋକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ମାନେ, ମୋପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ରଖେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନ ରଖେ, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ ।" ଏଉଁବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ?" ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଯେଉଁମାନେ ମୋରେ ମନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଇ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ।