ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ କରି ଭୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭିଜିଯାଉଛନ୍ତି । ସେ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ହାତରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ଅପାର ତେଜ ଚମକୁଛି । ସେ ତେଜ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଶ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଖିବା ମୁସ୍କିଲ । ତାଙ୍କର ତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କୁ ମାପିବା ଅସମ୍ଭବ । ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅବିନାଶୀ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଏହି ସମସ୍ତ ଯୁଗର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ମାନେ । ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ । ଆପଣଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳିଯାଉଛି । ଆପଣ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଓ ଦିଗ୍ବଳୟ ଭରି ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି । ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ତିନି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ।” ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି, କିଛି ଭୟରେ ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ‘ଶାନ୍ତି’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି । ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଅନେକ ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛନ୍ତି । ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତ, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଅସୁର, ସିଦ୍ଧ—ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି । ଅର୍ଜୁନ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ରୂପର ଅନେକ ମୁହଁ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ, ଅନେକ ହାତ, ଜଂଘା, ପାଦ, ଅନେକ ଗଭୀର ଉଦର, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଅଛି । ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଭୀତ, ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ଅନେକ ରଙ୍ଗର ତେଜସ୍ବୀ ରୂପ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ ପାଉଛନ୍ତି । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ଦହନ କରୁଥିବା ମୁହଁ ଦେଖି ସେ ଦିଗବୁଧି ହରାଇଯାନ୍ତି; ସେ କହିଲେ, “ଦେବେଶ, ଯୁଗପତ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନି, ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ !” ଅର୍ଜୁନ ଦେଖିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଏ, ଅନେକ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, ଓ ଆମ ପକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଥିବା ମୁହଁରେ ଧାଇଯାଉଛନ୍ତି । କିଛି ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକି ମୁଣ୍ଡ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପୁନି ପୁନି ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଚମ୍ଭିତ ଓ ଭୟଭୀତ । ଯେପରି ଦୃତ ନଦୀ ଧାରା ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ, ସେପରି ମାନବ ଜଗତର ଏହି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି । ଯେପରି ଗୁଡିକି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ଦୃତ ଗତିରେ ଗଲି ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଜଗତ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଯାଉଛି । ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ପ୍ରଦେଶରୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଚୁଷି ନେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୁଡ଼ିଯାଉଛି । ଅର୍ଜୁନ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ, ଆପଣ କିଏ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଦୟା କରନ୍ତୁ । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି ।” ତେବେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ମୁଁ କାଳ, ଜଗତ୍ ସଂହାରକ, ଏଠାକୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛି । ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ନ କରିବା, ସମସ୍ତ ବିରୋଧୀ ଯୋଧା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ । ଏହିପରି, ଉଠ, ଯଶସ୍ବୀ ହ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କର, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର । ମୋ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମେ କେବଳ ଉପକରଣ ମାତ୍ର । ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଜୟଦ୍ରଥ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି—ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ।” ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, “କେଶବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅର୍ଜୁନ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୟ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଚିତ୍ତବିଗ୍ନ ହୋଇ ପୁନି ପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।” ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ହେ ହୃଷୀକେଶ, ଆପଣଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ହର୍ଷିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ । ଭୟରେ ଦେତ୍ୟମାନେ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛନ୍ତି । ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼, ଅନନ୍ତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ, ଅବିନାଶୀ, ସତ୍-ଅସତ୍ ଓ ତାହାଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ । ଆପଣ ପ୍ରଥମ ଦେବ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ଜ୍ଞାତା, ଜ୍ଞେୟ, ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାମ । ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।” “ଆପଣ ବାୟୁ, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି ଓ ପିତାମହ । ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର-ହଜାର ଦୂରୁଦୂର୍ ନମସ୍କାର । ସମ୍ମୁଖ, ପଛ, ଚାରିପଟେ ନମସ୍କାର । ଆପଣ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାମ, ଅପାର ପ୍ରଭାବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି ।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁଭାବେ ଭାବି, ‘ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ଯାଦବ, ହେ ବନ୍ଧୁ’ ବୋଲି ଅବିବେକରେ କିଛି କହିଥିଲି, ଏବଂ କେବେ ଖେଳ, ଆଲୋଚନା, ଖାଦ୍ୟ, ବିଶ୍ରାମ କିମ୍ବା ସାଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ କରିଥିଲି, ତାହା ପାଇଁ ଦୟା କରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ । ଆପଣ ଚରାଚର ଜଗତର ପିତା, ପୂଜ୍ୟ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ । ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ସମ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ହୋଇପାରିବେ କି ?” “ତେଣୁ ମୁଁ ଶରୀର ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଚାହୁଁଛି । ଯେପରି ପିତା ପୁଅକୁ, ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧୁକୁ, ପ୍ରିୟା ପ୍ରିୟକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି ଆପଣ ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ ।” “ମୁଁ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର । ଦୟାକରି ପୁନି ସେହି ପୂର୍ବ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ, ମୁକୁଟ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ।” ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଅର୍ଜୁନ, ତୁମ ପ୍ରେମ ଓ କୃପା ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଦେଖାଇଛି, ଯାହା ଆଗରୁ କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି । ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୂପ କେହି ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ ।