ଏକ ଦିନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ, ସେଇ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଉଛି। ଏହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଦି କରି, ପ୍ରାଣକୁ ମସ୍ତକର ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରି, ଏକାଗ୍ର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେ। ସେଉଁଠି, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ‘ଓଁ’—ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମତେ ସ୍ମରଣ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋର ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହିପରି ଯୋଗୀ, ଯିଏ ଅବିରତ ମନେ-ମନେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏମିତି ମହାତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଜଗତରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ପୁନଃପୁନି ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁରେ ବନ୍ଧା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଆଉ କେବେ ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ହେଉଛି ହଜାର ଯୁଗ ସମାନ, ଏବଂ ଏକ ରାତି ମଧ୍ୟ ହଜାର ଯୁଗ ସମାନ, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଦିନ-ରାତିର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ରାତି ଆସିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ସେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଅଧୀନରେ ଥିବାକୁ ନିରନ୍ତର ଜନ୍ମ ଓ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି। ତଥାପି, ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତଠାରୁ ବିନାଶ ହୋଇଯିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଆଉ ଏକ ଶାଶ୍ୱତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅଛି, ଯାହା କେବେ ବିନାଶ ହୁଏନାହିଁ। ସେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ‘ଅକ୍ଷର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ। ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ କେହି ପୁନର୍ବାର ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷକୁ କେବଳ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ଏବେ, ହେ ଅର୍ଜୁନ, କେଉଁ ସମୟରେ ଯୋଗୀମାନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ କେଉଁ ସମୟରେ ଫେରି ଆସନ୍ତି, ସେଥି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଅଗ୍ନି, ଆଲୋକ, ଦିନ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣ ସମୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ସହିତ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧୂଆଁ, ରାତି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ସମୟରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପହଁଚି ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ—ଶୁଭ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣ—ଏହି ସଂସାର ପାଇଁ ଚିରନ୍ତନ। ଏକ ପଥରେ ଯାଇଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପଥରେ ଆସିବା ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇ ପଥ ଜାଣି, ଯୋଗୀମାନେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଅର୍ଜୁନ, ସବୁବେଳେ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ। ଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜାଣି, ଯୋଗୀ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନର ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ରାଚୀନ, ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହିପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ତତ୍ତ୍ୱବୋଧ କହିବି, ଯାହା ଜାଣିଲେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅପକର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରାଜା ଜ୍ଞାନ, ରାଜା ଗୁହ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତି ଯୋଗ୍ୟ, ଧାର୍ମିକ, ସହଜ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଧର୍ମରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁ-ଜନ୍ମର ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମୋର ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପି ଅଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବସୁନାହିଁ। ଏହି ମୋର ଦିବ୍ୟ ମାୟା! ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ, ତଥାପି ମୋର ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୁହେଁ। ବଡ଼ ବାୟୁ ଯେପରି ସର୍ବତ୍ର ବିସ୍ତାରିତ ଥାଏ, ତେଣୁ ମୋତେ ଅନୁଭବ କର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏକ ବ୍ରହ୍ମା କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋର ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଣି ନୂତନ କଳ୍ପରେ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ପ୍ରକୃତିର ଅଧୀନ ଥିବା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋର ଇଚ୍ଛାବଳୀରେ ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି, ମୁଁ ତଥାପି କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ନିରଲିପ୍ତ ଓ ଅସଙ୍ଗ ଅଛି। ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପ୍ରକୃତି ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏହିପରି ଜଗତ ଚାଲିଥାଏ। ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ ମାନବ ରୂପରେ ଦେଖି ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ମୋର ଉଚ୍ଚତମ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା ଆଶା, ମିଥ୍ୟା କର୍ମ, ମିଥ୍ୟା ଜ୍ଞାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଆସୁରି ଓ ମୋହିତ ପ୍ରକୃତିରେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତିରେ ଶରଣ ନେଇ, ମୋତେ ଅବିନାଶୀ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣି, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମୋର ଉପାସନା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ମୋର ଗୁଣଗାନ କରି, ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଥାଇ, ଭକ୍ତି ସହ କୁଣ୍ଡଳି ହୋଇ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ କରି, ମୋତେ ଏକ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଯଜ୍ଞ, ହୌମ, ପିତୃ ତର୍ପଣ, ଔଷଧ, ମନ୍ତ୍ର, ଘୃତ, ଅଗ୍ନି, ଓ ହବି ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛି। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା, ମାତା, ପୋଷକ, ପିତାମହ; ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ, ପବିତ୍ରତା, ‘ଓଁ’ ଅକ୍ଷର, ଏବଂ ଋଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ବେଦ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଧାରକ, ପ୍ରଭୁ, ସାକ୍ଷୀ, ନିବାସ, ଶରଣ, ବନ୍ଧୁ; ମୁଁ ଆଦି, ଲୟ, ଆଧାର, ଧନ, ଅବିନାଶୀ ବୀଜ। ମୁଁ ଉଷ୍ମା ଦେଉଛି, ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରେ ଓ ବର୍ଷା କରେ; ମୁଁ ଅମୃତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଭୂତ ଓ ଅଭୂତ ଉଭୟ। ଯେଉଁମାନେ ତିନି ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସୋମପାନ ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ କରି ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।