ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଶକ୍ତି, ଯାହା କୌଣସି କାମନା ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସେଇ କାମନା, ଯାହା ଧର୍ମର ବିପରୀତ ନୁହେଁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଏଇ ତିନି ପ୍ରକୃତିରୁ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ସବୁ ମୋଠାରୁ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନାହିଁ—ବରଂ ସେମାନେ ମୋ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୁହଁ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଚିନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅବିନାଶୀ। ମୋର ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାୟା, ଯାହା ଗୁଣମୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ମୋରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କୁକର୍ମ କରନ୍ତି, ମୁହଁ ହୋଇଯାନ୍ତି, ନିମ୍ନଜନ, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହରାଇଯାଇଛି, ଓ ଦାନବୀୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି: ଦୁଃଖିତ, ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷୀ, ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ମୋତେ ଭଜନ କରେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଓ ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସମସ୍ତେ ମହାନ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀକୁ ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମା ଭାବେ ମନେ କରେ, କାରଣ ସେ ନିରନ୍ତର ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ମୋତେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଭଜନ କରେ। ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ଜେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣିଥାଏ ଯେ 'ବାସୁଦେବ ସର୍ବମିତି', ସେମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛନ୍ତି—ଏମିତି ମହାତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅନେକ କାମନା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମ ଅନୁସରନ କରି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସେହି ଦେବତା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଅଟୁଟ କରିଦେଉଛି। ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସେ ଉପାସନା କରେ ଓ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ଯାହା ବାସ୍ତବରେ ମୋଠାରୁ ଦିଆଯାଏ। ତଥାପି, ଏହି ସୀମିତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥିବା ଫଳ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଜିବା ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ବ୍ୟକ୍ତ ଭାବେ ଭାବନା କରନ୍ତି, ମୋର ଉଚ୍ଚ, ଅବିନାଶୀ ଓ ପରମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ନୁହେଁ, ମୋର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ; ଏହି ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ଜଗତ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା ଓ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ। ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ସମ୍ବିଧାନରେ ମୁହଁ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସତ୍କର୍ମ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବର ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ପରମ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ—"ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମ କ'ଣ? ଆତ୍ମା କ'ଣ? କର୍ମ କ'ଣ? ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପରମ କ'ଣ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପରମ କ'ଣ?" ଏହା ସହିତ ସେ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଶରୀରରେ ଯଜ୍ଞରେ ପରମ କିପରି ଓ କିଏ? ଏବଂ ସଂଯମୀ ମନିଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ?" ଏଥିରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—"ଅବିନାଶୀ ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଆତ୍ମା କୁହାଯାଏ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଯାହା କାରଣ, ସେହି କ୍ରିୟାକୁ କର୍ମ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନିତ୍ୟ ଅଂଶ ପରମ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ପରମ, ଏବଂ ଏହି ଦେହରେ ଯଜ୍ଞରେ ପରମ ମୁଁ ନିଜେ। ଯେଉଁ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଦେହ ଛାଡ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଚେତନାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହ ଛାଡ଼େ, ସେଉଁଠି ସେ ସଦା ଲଗ୍ନ ଥିବା ଭାବରେ ସେଉଁଠିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିଠାରୁ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ କର। ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋ ପ୍ରତି ନିବେଦିତ କଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ। ଯିଏ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଚିନ୍ତା ନ କରି, ସଦା ପରମ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ କବି, ପ୍ରାଚୀନ, ସମସ୍ତର ନିୟନ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ସୁକ୍ଷ୍ମତମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆକୃତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ପାରେ—ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଅଚଞ୍ଚଳ ମନ, ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଏକତ୍ରିତ, ପ୍ରାଣବଳକୁ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁ ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ବେଦଜ୍ଞାନୀ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ ସନ୍ୟାସୀଗଣ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତିପାଇଁ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି—ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ଅବରୋଧ କରି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ନିବନ୍ଧିତ କରି, ପ୍ରାଣକୁ ମୂର୍ଧା ଉପରେ ରଖି, ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଯେଉଁ ଚେତନା ଦେହ ଛାଡ଼େ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ସଦା ମୋତେ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ମୋତେ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।