ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଦୁଇଟି ପଥରୁ ଅପସ୍ରୁତ ହୋଇଯାଏ, ସେ କି ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମେଘର ଭଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ? ସେ କି ନିଜ ଆଧାର ହରାଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଓ ବ୍ରହ୍ମ ପଥରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ?” ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଥିଲା, ସେ କହିଲେ, “ଏହି ସନ୍ଦେହ କେବଳ ଆପଣ ନିବାରଣ କରିପାରିବେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ସନ୍ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ହେ ପାର୍ଥ, ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଏଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ଯିଏ ଶୁଭ କର୍ମ କରେ, ସେ କେବେ ଅଭାଗ୍ୟର ଶିକାର ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଯୋଗରୁ ଅପସ୍ରୁତ ହୋଇଯାଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ବହୁ ବର୍ଷ ରହିଥାଏ, ପରେ ଶୁଭ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। କିମ୍ବା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗୀଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ। ସେଠି ସେ ଗତଜନ୍ମର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ପୁନର୍ବାର ସାଧନା ଆରମ୍ଭ କରେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ। ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ, ଚାହେ ଅନିଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯୋଗ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଭଳି ଜିଜ୍ଞାସୁ ମନୁଷ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀ କଠିନ ପ୍ରୟାସ ଓ ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯୋଗୀ ତପସ୍ବୀ, ଜ୍ଞାନୀ, କିମ୍ବା କର୍ମୀଠାରୁ ମହାନ୍। ତେଣୁ, ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଯୋଗୀ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ମୋତେ ଉପାସନା କରେ, ମନ ମୋତେ ଲଗାଇ ରଖେ, ସେଇ ଯୋଗୀ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ଏକତାରେ ଅଛି।” ଏହିପରେ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ମନ ଲଗାଇ, ମୋ ଶରଣ ନେଇ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯିବି, ତାହା ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେବି; ଏହା ଜାଣିଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଅବଶ୍ୟକ ରହିବ ନାହିଁ। ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ୱେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ମୋତେ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିପାରେ। ମୋ ପୃଥକ୍ ପ୍ରକୃତି ଅଷ୍ଟଧା—ମାଟି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଓ ଅହଂକାର। କିନ୍ତୁ ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତି ଅଛି—ଏହା ହେଉଛି ଜୀବସ୍ୱରୂପ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଧାରିତ। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକୃତିରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ। ମୋଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ। ସମସ୍ତ ମୋ ଉପରେ ଗୁଥିଯାଇଛି, ମଣିମାଳାର ସୂତ୍ରରେ ମଣି ଯେପରି। ମୁଁ ଜଳରେ ରସ, ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତେଜ, ସମସ୍ତ ବେଦରେ ‘ଓଁ’ ଧ୍ୱନି, ଆକାଶରେ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଶୁଦ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ତେଜ ମୁଁ, ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ପ୍ରାଣ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା। ସମସ୍ତ ଭୂତର ଶାଶ୍ୱତ ବୀଜ ମୁଁ, ହେ ଅର୍ଜୁନ; ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କ ଉତ୍କର୍ଷ। ମୁଁ ଅନିର୍ମୋହ ଶକ୍ତି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରେନାଥିବା ଇଚ୍ଛା ମୁଁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ କିଛି ଭାବ, ସେମାନେ ସବୁ ମୋଠାରୁ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ମୋ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଗୁଣର ମୋହରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭ୍ରମିତ; ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯିଏ ଏହି ଗୁଣ ଉପରେ ଅବିନାଶୀ। ମୋର ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ, ମୂଢ଼, ଅଧମ ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହରାଗଲା ଓ ଦାନବୀୟ ପ୍ରକୃତି ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଶରଣ ନେଇନାହାନ୍ତି। ଚାରିପ୍ରକାର ଶୁଭ ପୁରୁଷ ମୋତେ ଭଜନ କରନ୍ତି—ଦୁଃଖିତ, ଜିଜ୍ଞାସୁ, ଅର୍ଥାର୍ଥୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ଏକତାରେ ଥାଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରିୟ। ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀକୁ ମୁଁ ମୋର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଗଣେ, କାରଣ ସେ ନିରନ୍ତର ଏକାଗ୍ର ମନରେ ମୋତେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ବୁଝିଥାଏ ଯେ, ‘ବାସୁଦେବ ସବୁକିଛି’ ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଜନ କରନ୍ତି, ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଦେବତାପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଦୃଢ଼ କରିଦେଏ। ସେଠି ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଫଳ ମୋଠାରୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଫଳ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ; ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଜିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ମୋ ଭକ୍ତ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଅବିଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୋତେ ବ୍ୟକ୍ତ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ମୋର ଉଚ୍ଚତମ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ମୋର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି ଭ୍ରମିତ ଜଗତ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ। ମୁଁ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଜାଣିପାରେନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜନ୍ମରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୂଳକ ଭ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଭୂତ ମୋହିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ପାପ ଶେଷ, ଶୁଭ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।