ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ମୋର ରଥଟିଏ ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ରଖ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ। ଯେପରିକି ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଦଣ୍ଡିଆଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡିବ, ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି। ଏଠି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଦେଲେ। ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂପାଳମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କୌରବମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେଖ।” ଏଠି ଅର୍ଜୁନ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ପିତା, ପୁରୁଷ ପିତା, ଶିକ୍ଷକ, ମାମା, ଭାଇ, ପୁଅ, ପୁତ୍ରପୁତି, ବନ୍ଧୁ, ଶ୍ୱଶୁର, ଏବଂ ଶୁଭଚିନ୍ତକମାନେ ଦଣ୍ଡିଆଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡିଆଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଗଭୀର କରୁଣାରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ବିଷାଦରେ କଥା କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେଖି ମୋ ଗା ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମୋ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ଶରୀର କମ୍ପିଉଛି, ଚୁଲ ଦଣ୍ଡି ହେଉଛି। ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ହାତରୁ ଖସିଯାଉଛି, ଚର୍ମ ଦହିଯାଉଛି, ମୁଁ ଦଣ୍ଡି ହେଇପାରୁନାହିଁ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିଯାଉଛି। ମୁଁ ଅସୁଭ ସଂକେତ ଦେଖୁଛି, ହେ କେଶବ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇ ମୁଁ କୌଣସି ଭଲ ଫଳ ଦେଖୁନାହିଁ। ମୁଁ ବିଜୟ, ରାଜ୍ୟ, ଉପଭୋଗ ଚାହୁଁନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ, ଉପଭୋଗ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ?” “ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ରାଜ୍ୟ, ଉପଭୋଗ, ସୁଖ ଚାହୁଁଥିଲୁ, ସେମାନେ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଦଣ୍ଡିଆଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ଧନ ଦେଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଶିକ୍ଷକ, ପିତା, ପୁଅ, ପୁରୁଷ ପିତା, ମାମା, ଶ୍ୱଶୁର, ପୁତ୍ରପୁତି, ଭାଉଜ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏମାନେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ତ କଥା ହେଇଲା।” “ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ମାରିବାରେ କଣ ସୁଖ ମିଳିବ, ହେ ଜନାର୍ଦନ? ଏହି ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ମାରିଲେ ଆମେ କେବଳ ପାପରେ ପତିତ ହେବୁ। ଏହି ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ମାଧବ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ମାରି ଆମେ କିପରି ଖୁସି ହେବୁ?” “ଏମାନେ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ପରିବାର ନାଶର ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହର ପାପ ଦେଖୁନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ଏହି ପ୍ରକାଶ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିବା ସତ୍ୱେ କାହିଁକି ଏହି ପାପ କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ?” “ପରିବାର ନାଶ ହେଲେ ପୁରାତନ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଅନ୍ୟାୟ ପରିବାରକୁ ଭରିଯାଏ। ଅନ୍ୟାୟ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ପରିବାରର ନାରୀମାନେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ବର୍ଗ ଭ୍ରମ ହୋଇଯାଏ। ବର୍ଗ ଭ୍ରମ ହେଲେ ପରିବାର ନାଶକାରୀ ଓ ପରିବାର ଦୁହେଁ ନରକରେ ପତିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ଦାନରେ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ବର୍ଗ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ପରିବାର ନାଶକାରୀମାନେ ନିଜ ବର୍ଗ ଓ ପରିବାରର ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପରିବାର ଧର୍ମ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ତାଙ୍କର ନରକ ନିରନ୍ତର ହୋଇଥାଏ।” “ହାଁ, ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ ଲୋଭରେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ମାରିବାକୁ ଆମେ ବଡ଼ ପାପ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛୁ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଅନାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦିଅନ୍ତୁ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।” ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, ଏପରି ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ କଥା କହି ଅର୍ଜୁନ ରଥରେ ବସିଗଲେ, ଧନୁଷ ଓ ତୀର ପୃଥକ୍ କରି ଦେଲେ, ମନ ବିଷାଦରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ଦୃଷ୍ୟ ଦେଖି ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ବିଷାଦରେ ଭରି ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଏହି ସଂକଟ ବେଳେ ଏହି ନିରାଶା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ହେ ଅର୍ଜୁନ? ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା କେବଳ କଳଙ୍କ ଦେଉଛି। ଅଶକ୍ତତାକୁ ଅନୁକୂଳ କରନାହିଁ, ହେ ପାର୍ଥ; ଏହା ତୁମକୁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୃଢ଼ତା ହୃଦୟର ଦୂର କରି ଉଠ, ହେ ଶତ୍ରୁଦାହି।” ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “କିପରି ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତୀର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ହେ ମଧୁସୂଦନ? ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ହେ ଶତ୍ରୁଦାହି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଶିକ୍ଷକମାନେ ମାରି ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି, ତାଙ୍କୁ ମାରି ଉପଭୋଗ କଲେ ଏହା ତାଙ୍କର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ହେବ। କିଏ ଆମେ ଜିତିବା ଭଲ, କିଏ ସେମାନେ ଆମକୁ ଜିତିବା ଭଲ, ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡିଆଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମାରି ଆମେ ଜୀବନ ଚାହୁଁନାହିଁ।” “ମୋର ସ୍ୱଭାବ କରୁଣାରେ ଅଭିଭୂତ, ମୋ ମନ ଧର୍ମରେ ଭ୍ରମିଯାଉଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି: ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ କଣ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହ। ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ଏହି ବିଷାଦ ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୁଷ୍କ କରିଯାଇଛି, ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ କିପରି ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ, ଦିନିକି ଏହି ପୃଥିବୀର ଅପରିମିତ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।” ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, ଏପରି ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣକୁ କହି ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁଦାହି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ,” ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ବିଷାଦ ଭରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହସି କଥା କହିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଶୋକ କରୁଛ, ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମେ ଜ୍ଞାନର କଥା କହୁଛ।