ଏହି ସଂବାଦରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞର ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଲେ, କିଛି ଲୋକ ପ୍ରାଣାୟାମ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଶ୍ୱାସକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ନିଶ୍ୱାସରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, କିଛି ଆତ୍ମସଂୟମ ଓ ଉଚିତ ଆହାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଅମୃତ ଭାଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ଏହି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କିପରି ହେବ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମର ମୁଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି, ଏହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଯଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନର ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କାରଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଫଳ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଭକ୍ତି, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ଦରକାର । ତାହାଲେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବେ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ, ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ପୁଣି ଏହି ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଓ ମୋରେ ଦେଖିପାରିବେ । ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧରୁ ବଡ଼ ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ହୁଅ, ଏହି ଜ୍ଞାନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ । ଯେପରି ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଇଂଧନକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଥାଏ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭସ୍ମ କରେ । ଏହି ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନ ପରି ଶୁଧ୍ଧିକରଣ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଯୋଗରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେ ନିଜର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରେ । ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ଓ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତି ମିଳେ । ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକର ନାଶ ହୁଏ; ସନ୍ଦିଗ୍ଧାତ୍ମା ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ, ପରଲୋକ କିମ୍ବା ସୁଖ କିଛି ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତ୍ୟାଗ ଅଛି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କାଟିଦିଆଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ମନ୍ୟୁଷ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହିଠାରୁ ଅର୍ଜୁନ, ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନର ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ଦେହକୁ କାଟିଦିଅ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଉଠିପଡ଼ । ଏଠି ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆପଣ କେବେ କାର୍ଯ୍ୟତ୍ୟାଗ ଓ କେବେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଚିତ କରି କହନ୍ତୁ ।" ତେବେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "କାର୍ଯ୍ୟତ୍ୟାଗ ଓ କର୍ମଯୋଗ ଦୁହିଁ ଉତ୍ତମ ଫଳକୁ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ କର୍ମଯୋଗ କାର୍ଯ୍ୟତ୍ୟାଗଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଶାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଭିନ୍ନ କହିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ କଥା, ଜେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯଥାଯଥ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ, ଦୁହିଁର ଫଳ ଏକ । ଯେଉଁଠି ଶାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ, ତାହା ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ପାଇଥାଏ; ଦୁହିଁକୁ ଏକ ଭାବେ ଦେଖିବା ଭଳି । କିନ୍ତୁ ଯୋଗ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟତ୍ୟାଗ କଠିନ, ଯୋଗୀ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।" "ଯେଉଁଠି ମନ ପବିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅନୁଭବ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ଲେପିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ସେ ଦେଖି, ଶୁଣି, ଛୁଇଁ, ଘ୍ରାଣ, ଖାଇ, ଚାଲି, ଶୁଈ, ଶ୍ୱାସ ନିଅ, କଥା କର, ପ୍ରତ୍ୟାହାର କର, ଧର, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଖୋଲି—ସବୁ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଚାଲିଛି ।" "ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପାପ ଲେପିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ରକୁ ପାଣି ଲଗେ ନାହିଁ । ଯୋଗୀମାନେ ଦେହ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟଫଳ ତ୍ୟାଗ, ସେଉଁଠି ଶାଶ୍ୱତ ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ଫଳାଶା ଥିଲେ ବନ୍ଧନ ହୁଏ । ଯେଉଁଠି ମନସିକ ତ୍ୟାଗ, ନବଦ୍ୱାର ନଗର ଦେହରେ ଆତ୍ମସଂୟମ ରହି, କିଛି କରୁନାହିଁ, କରାଉ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।" "ପ୍ରଭୁ କେବେ କାର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟଫଳ ଯୋଗ କରାନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତି ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ସର୍ବବ୍ୟାପୀ କେବେ କାହାର ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନେ ମୁହଁ ହୋଇଯାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପରମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ।" "ଯେଉଁମାନେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆଶ୍ରୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଅପବିତ୍ରତା ନାଶ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଜାନ୍ନା ଲୋକ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୁକୁର ଓ ଚଣ୍ଡାଳକୁ ଦେଖନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ସମତାବାନ୍ ମନ, ସେଉଁଠି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଜିତ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ସମ ।" "ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋହ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଶୁଭ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ନୁହଁନ୍ତି, ଅଶୁଭରେ ବିଷାଦ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ।" "ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବାହ୍ୟ ଵିଷୟରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଯୋଗରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇଁ ଅବିନାଶୀ ସୁଖକୁ ଲାଭ କରେ । ସଂସ୍ପର୍ଶ ଜନିତ ସୁଖ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦାୟକ, ଏହା ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଥିରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ଯେଉଁଠି ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ରାଗ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିପାରିବେ, ସେଉଁଠି ସେ ଯୋଗୀ ଓ ଶୁଭ ମନୁଷ୍ୟ । ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ, ଲାଭ ଓ ଜ୍ୟୋତି ନିଜ ମଧ୍ୟରେ, ସେଉଁଠି ଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ବାଣ ପାଇଁ ।