ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ପুনଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ବରଂ ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ମୋତେ ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋତେ ଯେଉଁପରି ଭାବେ ଲୋକେ ଭଜନ୍ତି, ସେହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ହେ ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତେ ମୋର ମାର୍ଗକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଲୋକେ କାମ୍ୟ ଫଳ ଲାଗି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କାରଣ ମାନବ ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ। ମୁଁ ଗୁଣ ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଵର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି, ଯଦିଓ ମୁଁ ତାହାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ କିଛି କରେନାହିଁ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଅକର୍ତ୍ତା ଅଟୁଟ ଅଛି। କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଆସ୍ପୃଶ୍ୟ କରେନାହିଁ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଫଳ ଆଶା କରେନାହିଁ। ଯିଏ ଏହି ଆଶୟକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧା ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ପୂର୍ବରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ମୁନିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରାଚୀନ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମାନେ କରିଥିବା ପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର। କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, ଏହି ଉପରେ ବହୁତ ଜଣ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ। ମୁଁ ତୁମକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଜାଣିଲେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭିବ। କାର୍ଯ୍ୟ, ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିକାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ସବୁକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର। କାର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ। ଯିଏ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥାଏ, ସେଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଞ୍ଜାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ। ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଓ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ମୁକ୍ତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ କୁହାଯାନ୍ତି। ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତିନାହିଁ, କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯିଏ ଆଶା ରହିନାହାନ୍ତି, ମନ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ଦେହ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେ କୌଣସି ଦୋଷରେ ବନ୍ଧିନାହାନ୍ତି। ଯିଏ ଯାହା ମିଳେ ତାହିଁରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିନାହାନ୍ତି, ସଫଳତା-ବିଫଳତାରେ ସମ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧିନାହାନ୍ତି। ଯିଏ ଆସକ୍ତି ରହିନାହାନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି, ଅର୍ପଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ହବି ବ୍ରହ୍ମ, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। କିଛି ଯୋଗୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର ଅଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। କିଛି ଶ୍ରୋତାଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମର ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଶବ୍ଦାଦି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମସଂଯମ ଅଗ୍ନିରେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, କିଛି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, କିଛି ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। କିଛି ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣକୁ ଅନ୍ତଃପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ତଃପ୍ରାଣକୁ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ପ୍ରାଣ ସଂଚାଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; କିଛି ନିୟମିତ ଆହାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅମୃତ ଅଂଶକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ ନାହିଁ, ତେବେ ପରଲୋକ କିପରି ହେବ? ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମର ମୁଖେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହିକୁ ଜାଣିଲେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ। ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ତମ; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଉପସମ୍ହାର ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମେ ନମ୍ରତା, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର। ସେମାନେ ତୁମକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେବେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଲେ ତୁମେ ପୁନଃ ଏପରି ମୋହରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ମୋରେ ଦେଖିପାରିବ। ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାପୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜ୍ଞାନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ଆମ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦିଏ। ଏହି ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନ ଭଳି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ; ଯିଏ ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧ, ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସମୟ ପରିପକ୍ୱ ହେଲେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଅଜ୍ଞ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଏବଂ ସନ୍ଦେହପରାୟଣ ଆତ୍ମା ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ସନ୍ଦେହୀ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ, ପରଲୋକ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କିଛି ନାହିଁ। ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚିରିଦେଇଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧିନାହାନ୍ତି।