ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅର୍ଜୁନ, ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବୁଦ୍ଧି ମନଠାରୁ ଉପରେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ଅଛନ୍ତି ସେଇ ପରମ ଆତ୍ମା। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚତମ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦୃଢ଼ କର, ଏବଂ ଏହି କଠିନ ଶତ୍ରୁ ଯାହା ରୂପେ ଅଭିଲାଷା ଅଛି, ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଦୂର କର। ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଏହି ଅବିନାଶୀୟ ଯୋଗକୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ବିବସ୍ବତ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲି, ବିବସ୍ବତ୍ ମନୁଙ୍କୁ, ଏବଂ ମନୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଏହି ଯୋଗକୁ ଜାଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମୟ କ୍ରମେ ଏହା ଜଗତରେ ହରାଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଯୋଗକୁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଏବଂ ବନ୍ଧୁ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଜନ୍ମ ଏଠି ନିକଟର, କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ବତ୍ଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ; ତେଣୁ ଆମେ କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି ଯେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଯୋଗ ଶିଖାଇଥିଲ?'' ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଦୁହେଁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଗତି କରିଛୁ; ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜାଣନାହାଁ । ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଇଶ୍ୱର ହେଉଛି, ତଥାପି ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅବତାର ନେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ହ୍ରାସ ଓ ଅଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ଅବତାର ନେଉଛି। ମୁଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆସେ। ଯେ କେହି ମୋ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ, ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାଁ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଯାଏ। ଅନେକ ଲୋକ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଭଜି, ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେପରି ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଭଜନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖେଇ ଦେଉଛି; ସମସ୍ତେ ମୋରେ ବିଭିନ୍ନ ପଥରେ ଆସନ୍ତି। ଏଠି ଲୋକମାନେ କର୍ମର ସିଦ୍ଧି ଚାହିଁ, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ଏଠି ମାନବ ଜଗତରେ କର୍ମଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ। ଚାରିପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଗୁଣ ଓ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି; ମୁଁ ଏହାର ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ହେଉଛି। କର୍ମମାନେ ମୋତେ ଲଗେ ନାହିଁ, ମୁଁ କର୍ମର ଫଳ ଚାହେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୋତେ ଯେ ଜାଣେ, ସେ କର୍ମରେ ବନ୍ଧି ନାହିଁ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ପୂର୍ବକାଳର ମୁକ୍ତିକାମୀ ଲୋକମାନେ କର୍ମ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚଳ। କର୍ମ କ’ଣ, ଅକର୍ମ କ’ଣ—ଏଥିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ; ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍ମର ସ୍ୱରୂପ କହିବି, ଯାହା ଜାଣିଲେ ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। କର୍ମ, ଅକର୍ମ ଓ ଵିକର୍ମ—ଏହି ସବୁକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର; କର୍ମର ଗତି ଅତି ଗଭୀର। ଯିଏ କର୍ମରେ ଅକର୍ମ ଓ ଅକର୍ମରେ କର୍ମ ଦେଖେ, ସେଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ନିପୁଣ। ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଆଶା ଓ ସଂକଲ୍ପରୁ ମୁକ୍ତ, ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିରେ କର୍ମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ସେକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ କହନ୍ତି। ଯିଏ କର୍ମ ଫଳରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ, ସେ କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ଆଶା ନାହିଁ, ମନ ଓ ଆତ୍ମା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ଶରୀରର କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେ କୌଣସି ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ଯାହା ମିଳେ ତାହିଁରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପରେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ସଫଳତା-ବିଫଳତାରେ ସମ, ସେ କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତ, ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞାର ଦୃଢ଼ ଭାବେ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମ ପ୍ରକୃତରେ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅଫରଣୀ, ଅଫର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଅଫର କରାଯିବା ଅଗ୍ନି—ସବୁ ବ୍ରହ୍ମ। ଯିଏ କର୍ମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କେତେକ ଯୋଗୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଭାବେ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ୍ୟ କରନ୍ତି। କେହି ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଗ୍ରହ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ଆତ୍ମସଂୟମ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱଳିତ। କିଛି ଲୋକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ୍ୟ, କିଛି ତପଃଯଜ୍ଞ୍ୟ, କିଛି ଯୋଗଯଜ୍ଞ୍ୟ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ୍ୟ କରନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ନିୟମିତ ଆହାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ପାପ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଅମୃତ ଅଂଶ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ, ଅପର ଲୋକ କିପରି ହେବ? ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ମୁଖରେ ବିସ୍ତୃତ; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ। ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନକୁ ଗମନ କରେ। ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ନମ୍ରତା, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ସେମାନେ ତୁମକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବେ।