ପାର୍ଥା, ମୁଁ ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଅପ୍ରାପ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଲିପ୍ତ ରହିଛି। ଯଦି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଅଲସ ହେଇଯିବି, ତେବେ ଲୋକେ ମୋ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ଯଦି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ଏହି ଜଗତଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ; ମୁଁ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଶ କାରଣ ହେବି। ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଭାରତ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିରାସକ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ବୁଝିବାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଅହଂକାରର ମାୟାରେ ଅନ୍ଧା ଲୋକ ଭାବନ୍ତି—“ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ।” ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଗୁଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭିନ୍ନତା ବୁଝନ୍ତି, ଏବଂ ଭାବନ୍ତି—“ଗୁଣ ଗୁଣ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି,” ତେଣୁ ଆସକ୍ତି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରାମ୍ୟ ହେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୁଣର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆସକ୍ତି ସହ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ପ୍ରତି ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କର; ଚାହିଦା ଓ ମମତା ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତା ବିନା ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅସୂୟା ବିନା ସଦା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅସୂୟା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ହୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ନିୟମ ଦ୍ୱାରା କ’ଣ ଲାଭ ହେବ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ନିଜ ଉପାଦାନରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି; ଏହାଙ୍କର ଅଧୀନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅବରୋଧକ। ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ, ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ; ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ, ଅନ୍ୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭୟ ଆଣେ। ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, କ’ଣ ଦ୍ୱାରା ଜନ ଅଚାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି?” ଭଗବାନ କହିଲେ—“ଏହା ଅଭିଳାଷା ଓ କ୍ରୋଧ, ରଜୋଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଦୁଇ ଏଠାରେ ବଡ଼ ଭକ୍ଷକ, ବଡ଼ ପାପୀ, ଏହି ଶତ୍ରୁ। ଅଗ୍ନି କୁ ଧୂଆଁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ, ଆଇନା କୁ ଧୁଳି ଢାକି ଦେଇଥାଏ, ଗର୍ଭ ରେ ଶିଶୁ ଢାକି ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନକୁ ଏହି ଅଭିଳାଷା ଢାକି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସଦା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଅଭିଳାଷାର ଆକାରରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଅତୃପ୍ତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏହି ଅଭିଳାଷାର ଆସନ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଜୀବକୁ ଭ୍ରାମ୍ୟ କରି, ଜ୍ଞାନକୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ନାଶକ ଦୁଷ୍ଟ ଅଭିଳାଷାକୁ ନଶ୍ଟ କର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ କହାଯାଏ, ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ବଡ଼, ବୁଦ୍ଧି ମନ ଠାରୁ ବଡ଼, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ସେ। ଏହିପରି, ଏହି ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ଯାହାକୁ ଜାଣି, ନିଜର ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହ, ଏହି କଠିନ ଶତ୍ରୁ ଅଭିଳାଷାକୁ ନଶ୍ଟ କର, ମହାବାହୁ। ଭଗବାନ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି ଅବିନାଶୀୟ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଥମେ ବିବସ୍ୱତକୁ କହିଥିଲି; ବିବସ୍ୱତ ମନୁକୁ କହିଥିଲେ, ମନୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁ କହିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତରାଧିକାର ଦ୍ୱାରା ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏହି ଯୋଗକୁ ବୁଝିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମରେ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ଏହି ଯୋଗ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯିବା। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଯୋଗକୁ ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ କହୁଛି; କାରଣ ତୁମେ ମୋ ଭକ୍ତ ଓ ବନ୍ଧୁ—ଏହା ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ। ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ତୁମର ଜନ୍ମ ନବୀନ, ବିବସ୍ୱତଙ୍କର ଜନ୍ମ ପୁରାତନ; ମୁଁ କିପରି ବୁଝିବି ଯେ ଆରମ୍ଭରେ ତୁମେ ଏହି ଯୋଗ କୁ କହିଥିଲା?” ଭଗବାନ କହିଲେ—“ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜାଣିନାହ। ମୁଁ ଅଜ, ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅବତରଣ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ଅବନତି ଓ ଅଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ହେ ଭାରତ, ତେବେ ମୁଁ ଅବତରଣ କରେ। ଶାଦ୍ଧୁମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ନାଶ ଓ ଧର୍ମର ପୁନଃସ୍ଥାପନ ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମୁଁ ଅବତରଣ କରେ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମୋ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତଥ୍ୟରେ ଜାଣିଛି, ସେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥାଏ, ଅର୍ଜୁନ। ଅଭିଲାଷା, ଭୟ, କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅନେକ ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି। ଲୋକେ ଯେପରି ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ, ମୁଁ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଥାଏ; ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ ମୋ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ଚାହିଁ, ଏଠି ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ମାନବ ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟର ସଫଳତା ଶୀଘ୍ର ମିଳିଥାଏ। ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି; ମୁଁ ଏହାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସଙ୍ଗ ଓ ଅବିନାଶୀ ଅଛି। କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଲିପ୍ତ କରେନାହିଁ, ମୁଁ ତାହାର ଫଳ ଚାହେନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ।