ଏହି ଭାଗବଦ୍ଗୀତାର ଅମୂଲ୍ୟ ଉପଦେଶରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ରେ ଅବିଚଳିତ ରହନ୍ତି, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଶାନ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ବେଗରେ ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ତ ଅଚଳ ନୁହେଁ, ସେଠି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ ବିନା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାନ୍ତି ବିନା କେମିତି ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ? ଯେତେବେଳେ ମନ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଯେପରି ଜଳରେ ତୁଳିଥିବା ନୌକାକୁ ବାୟୁ ଦୂରକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ମନୋବୃତ୍ତି ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରୁ ଦୂରେ ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ସଂଯମ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହେ। ଜଗତର ଯାହା ରାତି, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛନ୍ତି, ଶମିତ ମନ ଥିବା ଯୋଗୀ ସେଠି ସଚେତନ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି; ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତେ ସଚେତନ ଅଛନ୍ତି, ତାହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ସମାନ। ଯେପରି ନଦୀ ମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ, ତଥାପି ସମୁଦ୍ର ଅଚଳ ଓ ସ୍ଥିର ରହେ, ଏପରି ଯେଉଁ ଜଣେ ଅଚଳ ଚିତ୍ତରେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ନୁହେଁ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ମମ ଓ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥିତି ବୋଲାଯାଏ, ହେ ପାର୍ଥ! ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ ମୁହଁ ମୁଡ଼ିଯିବା ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏଠି ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯଦି ଆପଣ ଜ୍ଞାନକୁ କାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କହୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କାହିଁକି ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୋ ମନକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପକାଇ ଦେଉଛି, ଦୟାକରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, କେଉଁପଥେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳ୍ୟାଣକୁ ପାଇପାରିବି।” ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ଅଞ୍ଜନାସୂତ, ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଦୁଇପ୍ରକାର ପଥ କଥାଇଛି—ସାଂଖ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ମାର୍ଗ, ଓ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗ। କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ। କାରଣ, କେହି କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିବା ବିନା ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ଓ ପାଖଣ୍ଡୀ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର; କାର୍ଯ୍ୟ ଅକର୍ମା ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଅକର୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକ କର୍ମକୁ ବନ୍ଧି ରଖେ, କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞାର୍ଥ କର୍ମ ନିର୍ମୋହ ଭାବେ କର; ଏହିପରି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିକାଳରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି କହିଥିଲେ, ‘ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଅ, ଏହିଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ।’ ତୁମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ କର, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ପୋଷଣ କରିବେ। ଏପରି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳିବ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗଦ୍ୟ ଦେଇଥିବାବେଳେ, ଯିଏ ତାହାକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆନାହିଁ, ସେ ଚୋର। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ସଦ୍ଜନମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ଲାଗି ମାତ୍ର ଖାଏ, ସେ ପାପ ଖାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅନ୍ନ ବର୍ଷାରୁ, ବର୍ଷା ଯଜ୍ଞରୁ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦରୁ, ବେଦ ଅବିନାଶୀ ପରମେଶ୍ୱରଠାରୁ। ଏହିପରି ଚକ୍ରକୁ ଯିଏ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ ଥାଏ, ସେ ପ୍ରମାଦ ଓ ପାପର ଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ। ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ ମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ବା ନ କରିବାର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ସେ କାହା ପ୍ରତି ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ। ତେଣୁ ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଏହିପରି କର୍ମ କରି ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ପୂର୍ବେ ଜନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଯେଉଁ କିଛି ଉତ୍ତମ ଲୋକ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମୋ ପାଇଁ ଏହି ତିନିଭୁବନରେ କିଛି କରିବା ନାହିଁ, କିମ୍ବା କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ତ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯଦି ମୁଁ କେବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିଯାଏ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ମୋ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ଏହାର ଫଳରେ ଏହି ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଏବଂ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର ଅନ୍ତରାୟ ହେବି। ଅବିଜ୍ଞାନୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ସହ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଅବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ବିମୁଢ଼ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ସଂୟମ ଓ ନିଷ୍ଠା ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅହଂକାରରେ ମୁଗ୍ଧ, ସେ ‘ମୁଁ କରୁଛି’ ଭାବେ ଭାବେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ତେଣୁ ସେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣରେ ମୁଗ୍ଧ, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ବିମୁଢ଼ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।