ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେନାନାୟକଙ୍କୁ ନିଜ ଶିବିରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତ ଦଳପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—“ତମେ ତମେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରୁହ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମିଶି ମହାବୀର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କର।” ଏହା ପରେ, କୌରବମହାନୀୟ ଭୀଷ୍ମ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଭଳି ଗଜ୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ନିଜ ଶଂଖ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଫୁଙ୍କିଲେ। ଏହି ସଙ୍କେତ ମିଳିବା ସାଥିଏ ସମସ୍ତ ସେନାରେ ଶଂଖ, ଦଉଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ତାଳ, ଭେରି ଏବଂ ତୁରୀ ଏକାଏକି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ ରବିତ ହେଲା, ଯାହାର ଗଞ୍ଜ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରି ଦେଲା। ଏହି ଅସ୍ତିର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରୁ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ାରେ ଯୁକ୍ତ ମହାରଥୀ ରଥରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍କିଲେ। ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍କିଲେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ଦେବଦତ୍ତ ଶଂଖ ଏବଂ ବୀର ଭୀମ ଭୟାନକ ପୌଣ୍ଡ୍ର ଶଂଖ ଫୁଙ୍କିଲେ। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନନ୍ତବିଜୟ, ନକୁଲ ସୁଘୋଷ ଏବଂ ସହଦେବ ମଣିପୁଷ୍ପକ ଶଂଖ ଫୁଙ୍କିଲେ। କାଶୀରାଜ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବୀରାଟ ଏବଂ ଅପରାଜିତ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଦ୍ରୁପଦ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଶଂଖ ଫୁଙ୍କିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଧ ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦି ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାନର ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ନେଇ ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। କାହା ସହିତ ଏହି ଭୟାନକ ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିତି ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବି।” ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ନେଇ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହେ ପାର୍ଥ, ଏଠାରେ ଏହି କୌରବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ।" ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ନିଜ ବାପା, ପୁରୁଣା, ଗୁରୁ, ମାମା, ଭାଇ, ପୁଅ, ନାତି, ବନ୍ଧୁ, ଶ୍ଵଶୁର ଓ ସମସ୍ତ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଗଭୀର କରୁଣାରେ ଡୁବିଗଲେ, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—“ଏ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦେଖି, ମୋ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମୋ ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ଶରୀର କମ୍ପିତ, କେଶ ଉଠିଯାଉଛି। ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ହାତରୁ ଖସିଯାଉଛି, ଚର୍ମ ଜଳିଉଛି, ମୁଁ ଦଢ଼ିଆ ରହିପାରିବିନାହିଁ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି। ମୁଁ ଦୁର୍ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି, ଏ କେଶବ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ମାରିବାରୁ କୌଣସି ଭଲ ଦେଖୁନାହିଁ। ମୁଁ ବିଜୟ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁଖ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଉପକାର, ଏ ଗୋବିନ୍ଦ? ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଏହା ଚାହୁଁଥିଲୁ, ସେମାନେ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ଗୁରୁ, ବାପା, ପୁଅ, ପୁରୁଣା, ମାମା, ଶ୍ଵଶୁର, ନାତି, ଭାଉଜ, ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ଜନମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏ ମଧୁସୂଦନ, ସେମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ସେମାନୋକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନୋକୁ ମାରି ଆମେ କଣ ସୁଖ ପାଇବୁ, ଏ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ? ଏହା ମାତ୍ର ପାପ ହେବ। ତେଣୁ ଆମେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନୋକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏ ମାଧବ, ନିଜ ଜନକୁ ମାରି କେମିତି ସୁଖ ପାଇବୁ? ଯଦିଓ ସେମାନେ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ପରିବାର ନାଶର ଦୋଷ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ମିତ୍ର ଦ୍ରୋହର ପାପ ଅନୁଭବୁନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ଆମେ ଯେଉଁଠି ସଫଳ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖୁଛୁ, ସେଠି ଏହି ପାପ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଯିବା ଉଚିତ? ପରିବାର ନାଶ ହେଲେ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ପରିବାରରେ ଅନ୍ୟାୟ ଆସିଯାଏ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ପରିବାରର ନାରୀମାନେ ବିଗଢ଼ିଯାନ୍ତି, ତାହାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ସଂକର ହୁଏ। ଏହି ବର୍ଣ୍ଣସଂକର ଦ୍ୱାରା ପରିବାର ଓ ନାଶକାରୀ ଦୁହେଁ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ନ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣସଂକର ଦ୍ୱାରା ପରିବାର ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ପରିବାର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ରାଜ୍ୟସୁଖ ଲୋଭରେ ନିଜ ଜନକୁ ମାରିବା ଯେଉଁ ପାପ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ତାହା କେତେ ଭୟାନକ! ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଯଦି ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମାରିଦେଇବେ, ସେହିଟା ମୋ ପାଇଁ ଭଲ। ଏପରି କହି, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରଥରେ ବସି ଗଲେ, ଧନୁଷ ବାଣ ପକେଇ ଦେଲେ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏପରି ଦୟାରେ ଆବେଶିତ, ଅଞ୍ଜଳିରେ ଅଂଶୁ ଭରି, ଅନ୍ତଃକରଣ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ଏହି ସମୟରେ ଏପରି ଦୁର୍ବଳତା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ଏହି ତୁମ ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ, ଏହା ମହତ୍ମାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ତୁମୋକୁ କୀର୍ତ୍ତି ଦେବ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବ ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼, ଉଠ, ହେ ଅରିଦାହନ, ଏହି ଅସାମର୍ଥ୍ୟ ତୁମୋକୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ!