ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତା

ସଙ୍କରୋ ନରକାଯୈଵ କୁଲଘ୍ନାନାଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ପତନ୍ତି ପିତରୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାଃ।।1.42।।

ଏପରି ମିଶ୍ରଣ ପରିବାର ନାଶକ ଓ ସେହି ପରିବାର ପାଇଁ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ତିନିଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଅଧୋପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଦୋଷୈରେତୈଃ କୁଲଘ୍ନାନାଂ ଵର୍ଣସଙ୍କରକାରକୈଃ। ଉତ୍ସାଦ୍ଯନ୍ତେ ଜାତିଧର୍ମାଃ କୁଲଧର୍ମାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ।।1.43।।

ପରିବାର ନାଶକ ଲୋକମାନଙ୍କର ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଓ ଜାତିର ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା, ଜାତି ଓ ପରିବାରର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି-ନିୟମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଉତ୍ସନ୍ନକୁଲଧର୍ମାଣାଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଜନାର୍ଦନ। ନରକେଽନିଯତଂ ଵାସୋ ଭଵତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ।।1.44।।

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପରିବାର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଅହୋ ବତ ମହତ୍ପାପଂ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତା ଵଯମ୍। ଯଦ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଲୋଭେନ ହନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଜନମୁଦ୍ଯତାଃ।।1.45।।

ହାଁ, ଆମେ କେତେ ବଡ଼ ପାପ କରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଛୁ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖର ଲୋଭରେ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଇଛୁ।

ଯଦି ମାମପ୍ରତୀକାରମଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ହନ୍ଯୁସ୍ତନ୍ମେ କ୍ଷେମତରଂ ଭଵେତ୍।।1.46।।

ଯଦି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ନ କରୁଥିବା ବେଳେ ମାରିଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେହିଟା ମୋ ପାଇଁ ଅଧିକ ଭଲ।

ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽର୍ଜୁନଃ ସଂଖ୍ଯେ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ଶୋକସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ।।1.47।।

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରଥରେ ବସିଗଲେ; ଶୋକରେ ମନ ଭାରି ହୋଇ, ଧନୁଷ୍ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ତଂ ତଥା କୃପଯାଽଵିଷ୍ଟମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍। ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁସୂଦନଃ।।2.1।।

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଏଭଳି ଦୟାରେ ଭିଜିଥିବା, ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ କିଛି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ କୁତସ୍ତ୍ଵା କଶ୍ମଲମିଦଂ ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଅନାର୍ଯଜୁଷ୍ଟମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମକୀର୍ତିକରମର୍ଜୁନ।।2.2।।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଏହି ସମୟରେ ଏମିତି ଦୁର୍ବଳତା କେଉଁଠୁ ତୋତେ ଆସିଲା, ଅର୍ଜୁନ? ଏହା ମହାନ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବଳ କୁଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାଏ।

କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ମା ସ୍ମ ଗମଃ ପାର୍ଥ ନୈତତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯଦୌର୍ବଲ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପରନ୍ତପ।।2.3।।

ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ତୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଛୋଟ ହୃଦୟ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼ି ଉଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା।

ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ କଥଂ ଭୀଷ୍ମମହଂ ସଂଖ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମଧୁସୂଦନ। ଇଷୁଭିଃ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପୂଜାର୍ହାଵରିସୂଦନ।।2.4।।

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ— ମଧୁସୂଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କିପରି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି? ସେମାନେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ ଅଟୁଟ ଶତ୍ରୁ ହେଉଛନ୍ତି।

ଗୁରୂନହତ୍ଵା ହି ମହାନୁଭାଵାନ୍ ଶ୍ରେଯୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯମପୀହ ଲୋକେ। ହତ୍ଵାର୍ଥକାମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୂନିହୈଵ ଭୁଞ୍ଜୀଯ ଭୋଗାନ୍ ରୁଧିରପ୍ରଦିଗ୍ଧାନ୍।।2.5।।

ଏଠାରେ ଏମିତି ମହାନ ଗୁରୁମାନେକୁ ମାରିବାଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଅଧିକ ଭଲ। ଯଦି ଆମେ ଏଠି ଧନ ଓ ଭୋଗର ଆଶାରେ ଥିବା ଗୁରୁମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛୁ, ତେବେ ସେଇ ଭୋଗ ସବୁ ତାଙ୍କର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଇଯିବ।

ନ ଚୈତଦ୍ଵିଦ୍ମଃ କତରନ୍ନୋ ଗରୀଯୋ ଯଦ୍ଵା ଜଯେମ ଯଦି ଵା ନୋ ଜଯେଯୁଃ। ଯାନେଵ ହତ୍ଵା ନ ଜିଜୀଵିଷାମ ସ୍ତେଽଵସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ।।2.6।।

ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ କିଏ ଜିତିବା ଭଲ, କିମ୍ବା କିଏ ହାରିବା ଭଲ। ଯେଉଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁନାହୁଁ, ସେମାନେ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଅଛନ୍ତି।

କାର୍ପଣ୍ଯଦୋଷୋପହତସ୍ଵଭାଵଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମସଂମୂଢଚେତାଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଶ୍ିଚତଂ ବ୍ରୂହି ତନ୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ତେଽହଂ ଶାଧି ମାଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନମ୍।।2.7।।

ମୋର ସ୍ୱଭାବ କୃପାର ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ। ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି।

ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମମାପନୁଦ୍ଯା ଦ୍ଯଚ୍ଛୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍। ଅଵାପ୍ଯ ଭୂମାଵସପତ୍ନମୃଦ୍ଧମ୍ ରାଜ୍ଯଂ ସୁରାଣାମପି ଚାଧିପତ୍ଯମ୍।।2.8।।

ମୋର ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ହଟିପାରିବ, ମୁଁ ଦେଖିପାଉନି। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି। ଯଦି ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଇଁଯାଏ, କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବି, ତଥାପି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋରୁ ଯିବା ନୁହେଁ।

ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଗୁଡାକେଶଃ ପରନ୍ତପ। ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ଗୋଵିନ୍ଦମୁକ୍ତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହ।।2.9।।

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଏପରି କହି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ, ଗୁଡାକେଶ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ', ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଗଲେ।

ତମୁଵାଚ ହୃଷୀକେଶଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ଭାରତ। ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ।।2.10।।

ଭାରତ, ଦୁଇ ଶେଣା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ ହସିଥିବା ପ୍ରଭୃତିରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଅଶୋଚ୍ଯାନନ୍ଵଶୋଚସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଦାଂଶ୍ଚ ଭାଷସେ। ଗତାସୂନଗତାସୂଂଶ୍ଚ ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ।।2.11।।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତଥାପି ତୁମେ ଜ୍ଞାନର କଥା କହୁଛ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ମୃତ କିମ୍ବା ଜୀବିତ ଯାହାକୁ ନେଇ କେବେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନ ତ୍ଵେଵାହଂ ଜାତୁ ନାସଂ ନ ତ୍ଵଂ ନେମେ ଜନାଧିପାଃ। ନ ଚୈଵ ନ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵେ ଵଯମତଃ ପରମ୍।।2.12।।

ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ରାଜାମାନେ— କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ନଥିଲୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେବେ ନ ରହିଯିବୁ।

ଦେହିନୋଽସ୍ମିନ୍ଯଥା ଦେହେ କୌମାରଂ ଯୌଵନଂ ଜରା। ତଥା ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଧୀରସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି।।2.13।।

ଏହି ଦେହରେ ଯେପରି ଆତ୍ମା କୁମାର, ଯୁବକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ମଧ୍ୟ ପାଏ। ଜ୍ଞାନୀ ଏଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ମାତ୍ରାସ୍ପର୍ଶାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖଦାଃ। ଆଗମାପାଯିନୋଽନିତ୍ଯାସ୍ତାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସ୍ଵ ଭାରତ।।2.14।।

କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଠାରୁ ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାମାନେ ଆସିଯାନ୍ତି ଓ ଯାଉଛନ୍ତି, ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ; ଏହାମାନେ ସହିବାକୁ ଶିଖ, ଭାରତ।

ଯଂ ହି ନ ଵ୍ଯଥଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସମଦୁଃଖସୁଖଂ ଧୀରଂ ସୋଽମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ।।2.15।।

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ବିଚଳିତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯିଏ ସମଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ନାସତୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଭାଵୋ ନାଭାଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସତଃ। ଉଭଯୋରପି ଦୃଷ୍ଟୋଽନ୍ତସ୍ତ୍ଵନଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ।।2.16।।

ଅସତ୍ୟର କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଇଟିର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି।

ଅଵିନାଶି ତୁ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ଵିନାଶମଵ୍ଯଯସ୍ଯାସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିତ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି।।2.17।।

ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ଅମର ଆତ୍ମାର ନାଶ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଅନ୍ତଵନ୍ତ ଇମେ ଦେହା ନିତ୍ଯସ୍ଯୋକ୍ତାଃ ଶରୀରିଣଃ। ଅନାଶିନୋଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ।।2.18।।

ଏହି ଦେହଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଶରୀରୀ ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ। ଏହି କାରଣରୁ, ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧ କର।

ଯ ଏନଂ ଵେତ୍ତି ହନ୍ତାରଂ ଯଶ୍ଚୈନଂ ମନ୍ଯତେ ହତମ୍। ଉଭୌ ତୌ ନ ଵିଜାନୀତୋ ନାଯଂ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ଯତେ।।2.19।।

ଯିଏ ଭାବେ ଏହାକୁ ହତା କରୁଛି ବୋଲି ଭାବେ, କିମ୍ବା ଏହି ଆତ୍ମା ହତ ହେଉଛି ବୋଲି ଭାବେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଏହି ଆତ୍ମା ନ ମାରେ, ନ ମରେ।

ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଵା କଦାଚି ନ୍ନାଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଭଵିତା ଵା ନ ଭୂଯଃ। ଅଜୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ପୁରାଣୋ ନ ହନ୍ଯତେ ହନ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ।।2.20।।

ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, କେବେ ମରେ ନାହିଁ; ଏହା ଥିଲା, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ରହିବ। ଏହା ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପୁରାତନ; ଶରୀର ନଶ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମା ମରେ ନାହିଁ।

ଵେଦାଵିନାଶିନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯ ଏନମଜମଵ୍ଯଯମ୍। କଥଂ ସ ପୁରୁଷଃ ପାର୍ଥ କଂ ଘାତଯତି ହନ୍ତି କମ୍।।2.21।।

ପାର୍ଥ, ଯିଏ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ କିପରି କାହାକୁ ମାରିପାରିବ କିମ୍ବା କାହାର ମୃତ୍ୟୁ କରିପାରିବ?

ଵାସାଂସି ଜୀର୍ଣାନି ଯଥା ଵିହାଯ ନଵାନି ଗୃହ୍ଣାତି ନରୋଽପରାଣି। ତଥା ଶରୀରାଣି ଵିହାଯ ଜୀର୍ଣା ନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଯାତି ନଵାନି ଦେହୀ।।2.22।।

ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଛାଡ଼ି, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଧରେ, ସେପରି ଦେହୀ ଆତ୍ମା ପୁରୁଣା ଦେହ ଛାଡ଼ି, ନୂତନ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରେ।

ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାଵକଃ। ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦଯନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷଯତି ମାରୁତଃ।।2.23।।

ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଶସ୍ତ୍ର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ; ପାଣି ଭିଜେଇପାରେ ନାହିଁ, ବାତାସ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ।