येऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः। तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम्।।9.23।।
अर्जुना, जे लोक श्रद्धेने इतर देवतांची उपासना करतात, तेही प्रत्यक्षात माझीच पूजा करतात, फक्त योग्य पद्धतीने नाही.
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च। न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते।।9.24।।
कारण सर्व यज्ञांचा भोक्ता आणि स्वामी मीच आहे. पण लोक मला खरी ओळखत नाहीत, म्हणून ते चुकतात.
यान्ति देवव्रता देवान् पितृ़न्यान्ति पितृव्रताः। भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम्।।9.25।।
देवतांची भक्ती करणारे देवांकडे जातात, पितरांची उपासना करणारे पितरांकडे जातात, भूतांची पूजा करणारे भूतांकडे जातात, पण माझी भक्ती करणारे माझ्याकडेच येतात.
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति। तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः।।9.26।।
जो कोणी भक्तीने मला पान, फूल, फळ किंवा पाणी अर्पण करतो, त्या शुद्ध मनाने दिलेल्या अर्पणाला मी स्वीकारतो.
यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत्। यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम्।।9.27।।
अर्जुना, तू जे काही करतोस, जे खातोस, जे यज्ञ करतोस, जे देतोस, किंवा जे तप करतोस, ते सर्व मला अर्पण कर.
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः। संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि।।9.28।।
अशा प्रकारे, शुभ-अशुभ फळांच्या कर्मबंधनातून तू मुक्त होशील; संन्यासयोगाने मन जोडून, तू माझ्याकडे येशील.
समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः। ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम्।।9.29।।
मी सर्व प्राण्यांप्रती सारखाच आहे; मला कोणी वाईट किंवा प्रिय नाही. पण जे भक्तीने माझी उपासना करतात, ते माझ्यात आहेत आणि मी त्यांच्यात आहे.
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक्। साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः।।9.30।।
कोणताही माणूस कितीही वाईट वागणारा असला, तरी तो जर एकनिष्ठ भक्तीने माझी उपासना करतो, तर तो खराच साधू मानावा, कारण त्याचा निश्चय योग्य आहे.
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति। कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति।।9.31।।
तो लवकरच धर्मात्मा होतो आणि कायमचा शांतता प्राप्त करतो. अर्जुना, हे ठामपणे जाहीर कर, माझा भक्त कधीही नाश पावत नाही.
मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः। स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम्।।9.32।।
पार्था, जे माझ्यावर पूर्ण श्रद्धा ठेवतात, ते जरी पापयुक्त जन्माचे असले, स्त्रिया, व्यापारी किंवा शूद्र असले, तरी तेही परम पदाला पोहोचतात.
किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा। अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम्।।9.33।।
मग पुण्यवान ब्राह्मण आणि भक्त राजर्षी तर नक्कीच! या नश्वर आणि दुःखमय जगात जन्म घेतल्यावर, तू माझीच भक्ती कर.
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु। मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः।।9.34।।
माझ्यावर मन लाव, माझा भक्त हो, माझी पूजा कर, मला वंदन कर; अशा प्रकारे, स्वतःला मला समर्पित करून, तू नक्कीच माझ्याकडे येशील.
श्री भगवानुवाच भूय एव महाबाहो श्रृणु मे परमं वचः। यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया।।10.1।।
श्रीभगवान म्हणाले: महाबाहू अर्जुना, पुन्हा एकदा माझे श्रेष्ठ वचन ऐक, जे मी तुझ्या हितासाठी, तुझ्यावर प्रेमाने सांगतो.
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः। अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः।।10.2।।
माझा प्रारंभ देवतांना किंवा महर्षींनाही माहीत नाही, कारण मीच सर्व देवांचा आणि महर्षींचा मूळ आहे.
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम्। असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते।।10.3।।
जो मला अजन्मा, अनादि आणि सर्व लोकांचा स्वामी म्हणून ओळखतो, तो माणसांमध्ये भ्रमरहित होऊन सर्व पापांतून मुक्त होतो.
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः। सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च।।10.4।।
बुद्धी, ज्ञान, भ्रमाचा अभाव, क्षमा, सत्य, इंद्रियसंयम, मनःशांती, सुख-दुःख, अस्तित्व-नास्तित्व, भीती आणि निर्भयता—
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः। भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः।।10.5।।
अहिंसा, समता, समाधान, तप, दान, कीर्ती आणि निंदा—या सर्व प्रकारच्या भावना माझ्यापासूनच उत्पन्न होतात.
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा। मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः।।10.6।।
पूर्वीचे सात महर्षी आणि चार मनू हे माझ्या मनातून उत्पन्न झाले, आणि त्यांच्यापासून या सर्व लोकांचे वंश झाले.
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः। सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः।।10.7।।
जो माझ्या या दिव्य विभूती आणि योगाचं खरं स्वरूप ओळखतो, तो कधीही न डगमगता माझ्याशी एकरूप होतो, यात काहीच शंका नाही.
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते। इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः।।10.8।।
सर्वांचा उगम मीच आहे, माझ्यापासूनच सर्व काही निर्माण होतं. हे समजून बुद्धिमान लोक पूर्ण भक्तीने माझी उपासना करतात.
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम्। कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च।।10.9।।
ज्यांचे मन आणि प्राण माझ्यात एकरूप झाले आहेत, जे एकमेकांना माझी महती सांगतात आणि नेहमी माझीच चर्चा करतात, ते आपापसात आनंदित होतात आणि समाधान मानतात.
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्। ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते।।10.10।।
जे नेहमी भक्तीभावाने माझी सेवा करतात, त्यांना मी अशी बुद्धी देतो की, ज्यामुळे ते मला प्राप्त होतात.
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः। नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता।।10.11।।
त्यांच्यावर दया म्हणून, मी त्यांच्या हृदयात राहून, अज्ञानामुळे निर्माण झालेला अंधार ज्ञानाच्या तेजाने नाहीसा करतो.
अर्जुन उवाच परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्। पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्।।10.12।।
अर्जुन म्हणाला: तूच परब्रह्म, परमधाम, परमपवित्र आहेस; तू सनातन पुरुष, दिव्य, आदिदेव, अजन्मा आणि सर्वव्यापी आहेस.
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा। असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे।।10.13।।
सर्व ऋषी, नारद, तसेच असित, देवल, व्यास आणि आता तू स्वतःही मला हेच सांगतोस.
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव। न हि ते भगवन् व्यक्ितं विदुर्देवा न दानवाः।।10.14।।
केशवा, तू मला जे काही सांगतोस ते सर्व मी सत्यच मानतो. भगवंत, तुझं खरं स्वरूप ना देवांना माहीत आहे ना दानवांना.
स्वयमेवात्मनाऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम। भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते।।10.15।।
पुरुषोत्तमा, हे भूतांचा सर्जक, भूतांचा स्वामी, देवांचा देव, जगाचा अधिपती, स्वतःला फक्त तूच पूर्णपणे ओळखतोस.
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः। याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि।।10.16।।
तू कोणत्या दिव्य विभूतींनी हे सर्व जग व्यापून राहिलायस, त्या सर्व विभूती मला पूर्णपणे सांग.
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्। केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया।।10.17।।
योगेश्वरा, मी नेहमी तुझा ध्यान करत असताना तुला कसा ओळखू? भगवंत, कोणत्या कोणत्या रूपांनी मी तुझं चिंतन करावं?
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन। भूयः कथय तृप्तिर्हि श्रृण्वतो नास्ति मेऽमृतम्।।10.18।।
जनार्दना, तुझ्या योगाचं आणि विभूतीचं मला पुन्हा सविस्तर सांग, कारण तुझ्या अमृततुल्य वचनांचं ऐकून मला कधीच समाधान होत नाही.