भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला जीवनातील तप, दान, त्याग आणि ज्ञान यांचे गूढ समजावून सांगू लागतात. ते म्हणतात—मनाची शांतता, कोमलता, मौन, आत्मसंयम आणि अंतःकरणाची पवित्रता हे मनाचे तप मानले जाते. या त्रिविध तपाचा जो दृढ श्रद्धेने, फळाची इच्छा न ठेवता, निष्ठेने आचरण करतो, त्याचे तप सात्त्विक समजले जाते. पण जो मान, प्रतिष्ठा किंवा पूजेसाठी, किंवा कपटाने तप करतो, त्याचे तप राजस, अस्थिर आणि खोटे असते. तसेच, जो अज्ञानामुळे स्वतःला किंवा इतरांना दुःख देण्यासाठी तप करतो, त्याचे तप तामसिक समजले जाते. दानाबद्दल सांगताना भगवान म्हणतात—जे दान केवळ "दान द्यावेच" या भावनेने, योग्य वेळी, योग्य स्थळी, आणि पात्र व्यक्तीस दिले जाते, आणि त्याबद्दल काहीही परतावे अशी अपेक्षा नसते, ते शुद्ध दान असते. पण जे दान परताव्याच्या अपेक्षेने, वा अनिच्छेने दिले जाते, ते राजस दान असते. आणि जे दान अयोग्य वेळी, अयोग्य स्थळी, अपात्राला, तुच्छतेने किंवा अवमानाने दिले जाते, ते तामसिक दान असते. "ॐ तत् सत्" हे ब्रह्माचे त्रिविध नाम आहे. याच नामाने पूर्वी ब्राह्मण, वेद आणि यज्ञ ठरवले गेले. म्हणून, वेदज्ञ लोक प्रत्येक यज्ञ, दान आणि तपास प्रारंभ "ॐ" उच्चारून करतात. "तत्" या शब्दाने, फळाची इच्छा न ठेवता, मुक्तीच्या इच्छेने विविध यज्ञ, तप आणि दान केले जातात. "सत्" हा शब्द सत्य आणि शुभतेच्या अर्थाने वापरला जातो; तसेच, प्रत्येक प्रशंसनीय कर्मासाठी "सत्" असे म्हटले जाते. यज्ञ, तप आणि दानातील दृढता देखील "सत्" म्हणून ओळखली जाते. पण श्रद्धेशिवाय केलेले यज्ञ, दान किंवा तप "असत्" समजले जाते—त्याला या लोकात किंवा मृत्यूनंतरही काहीच मूल्य राहत नाही. तेव्हा अर्जुन विचारतो, "हे हृषीकेश, मला त्याग आणि संन्यास यातील खरे अर्थ आणि त्यातील फरक समजावून द्या." श्रीकृष्ण सांगतात—इच्छेने केलेल्या कर्मांचा त्याग म्हणजे संन्यास, आणि सर्व कर्मांच्या फळांचा त्याग म्हणजे त्याग. काही विचारवंत म्हणतात की सर्व कर्मे वाईट म्हणून सोडावीत; तर काही म्हणतात की यज्ञ, दान आणि तप हे सोडू नयेत. भगवान पुढे स्पष्ट करतात—यज्ञ, दान आणि तप सोडू नयेत; ती सर्वांसाठी शुद्ध करणारी आहेत. मात्र, ती करताना आसक्ती आणि फळाची इच्छा सोडावी, हेच माझे निश्चित मत आहे. ठरवलेल्या कर्मांचा त्याग अज्ञानामुळे करणे तामसिक समजले जाते. केवळ कष्ट किंवा शारीरिक त्रासामुळे कर्म सोडणे राजसिक मानले जाते, आणि त्यातून त्यागाचे फळ मिळत नाही. पण जे कर्म फक्त कर्तव्य म्हणून, आसक्ती व फळाची इच्छा न ठेवता केले जाते, तो सात्त्विक त्याग आहे. जो मनुष्य शुद्ध, बुद्धिमान आणि संशयमुक्त आहे, तो न कुशल कर्माचा द्वेष करतो, न कुशल कर्माशी आसक्त राहतो—तो सात्त्विक त्यागी आहे. प्रत्यक्षात, शरीर असताना सर्व कर्मे सोडणे अशक्य आहे; पण जो कर्मफळांचा त्याग करतो, तोच खरा त्यागी आहे. जो त्याग करत नाही, त्याला मृत्यूनंतर त्रिविध कर्मफळ—आवडते, नावडते आणि मिश्र—प्राप्त होते; पण त्याग्याला असे फळ मिळत नाही. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात—सर्व कर्मांची पूर्तता पाच कारणांनी होते: शरीर, कर्ता, विविध साधने, विविध क्रिया आणि पाचवे कारण म्हणजे दैव. शरीर, वाणी, मन यांनी जे काही कर्म केले जाते, त्याची ही पाच कारणे आहेत. म्हणून, जो फक्त स्वतःलाच कर्ता मानतो, त्याची बुद्धी अपूर्ण आहे. जो अहंकाररहित आहे आणि ज्याची बुद्धी शुद्ध आहे, तो या सर्व लोकांना मारला तरी, प्रत्यक्षात न मारतो, न बांधला जातो. ज्ञान, ज्ञेय आणि ज्ञाता—ही क्रियेची तीन प्रेरणा आहेत; साधन, कृती आणि कर्ता—ही कृतीची तीन अंगे आहेत. हे ज्ञान, कृती आणि कर्ता सत्त्व, रज आणि तम या त्रैगुण्यांनुसार तीन प्रकारचे असतात. सात्त्विक ज्ञान हे आहे—ज्यामुळे सर्व भूतांत एक अविनाशी तत्त्व पाहिले जाते, विभागांमध्येही अविभाज्य सत्य जाणले जाते. राजसिक ज्ञान हे आहे—ज्यामुळे सर्व जीव वेगळे, स्वतंत्र आणि भिन्न दिसतात. तामसिक ज्ञान हे आहे—जे फक्त एका गोष्टीतच संपूर्ण सत्य मानते, तर्कशुद्धतेशिवाय, आणि खरे नसते. सात्त्विक कृती म्हणजे—निश्चित केलेली, आसक्ती व फळाची इच्छा न ठेवता, द्वेष किंवा आवड न ठेवता केलेली कृती. राजसिक कृती म्हणजे—फळाच्या इच्छेने, गर्वाने आणि मोठ्या प्रयत्नाने केलेली कृती. तामसिक कृती म्हणजे—अज्ञानाने, परिणाम, हानी, इतरांचे नुकसान किंवा स्वतःच्या सामर्थ्याचा विचार न करता केलेली कृती. सात्त्विक कर्ता तो आहे—जो आसक्तीशिवाय, "मी कर्ता" असे न मानता, स्थिरता आणि उत्साहाने, यशापयशात समभावाने कृती करतो. राजसिक कर्ता तो आहे—जो फळाची आस, लोभ, क्रूरता, अशुद्धता, आणि सुखदुःखाच्या आधीन असतो. अशा प्रकारे, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला जीवनातील सात्त्विक, राजसिक आणि तामसिक तप, दान, त्याग, ज्ञान, कृती आणि कर्त्यांचे स्वरूप सुस्पष्टपणे सांगतात, जेणेकरून अर्जुन योग्य मार्ग निवडू शकेल आणि जीवनात खरा तत्त्वनिष्ठ, सात्त्विक मार्ग अनुसरू शकेल.