भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणाले, “हे कुरूश्रेष्ठ, आता मी तुला माझ्या दिव्य प्राकटीकरणांची, म्हणजेच माझ्या स्वरूपातील प्रमुख महिमा सांगतो; कारण माझ्या विस्ताराचा शेवट नाही. हे गुडाकेश, मी सर्व प्राण्यांच्या हृदयात वास करणारा आत्मा आहे; मीच सर्व प्राण्यांचा आरंभ, मध्य आणि अंत आहे. आदित्यांमध्ये मी विष्णू आहे; प्रकाशांमध्ये तेजस्वी सूर्य; मरुतांमध्ये मी मरिची; ताऱ्यांमध्ये मी चंद्र आहे. वेदांमध्ये मी सामवेद आहे; देवांमध्ये मी इंद्र; इंद्रियांमध्ये मी मन; प्राण्यांमध्ये मी चेतना आहे. रुद्रांमध्ये मी शंकर; यक्ष आणि राक्षसांमध्ये मी धनाचा स्वामी; वसूंमध्ये मी अग्नी; शिखर असलेल्या पर्वतांमध्ये मी मेरू आहे. हे पार्था, पुरोहितांमध्ये मला बृहस्पती म्हणून ओळख; सेनापतींमध्ये मी स्कंद; जलाशयांमध्ये मी समुद्र आहे. महर्षीमध्ये मी भृगू; शब्दांमध्ये मी ‘ओम्’; यज्ञांमध्ये मी जपयज्ञ; स्थिर गोष्टींमध्ये मी हिमालय आहे. वृक्षांमध्ये मी अश्वत्थ; दिव्य ऋषींमध्ये मी नारद; गंधर्वांमध्ये मी चित्ररथ; सिद्धांमध्ये मी कपिल ऋषी आहे. घोड्यांमध्ये, अमृतातून उत्पन्न झालेला उच्चैःश्रवा मी आहे; ऐरावत मी आहे; मनुष्यात मी राजा आहे. शस्त्रांमध्ये मी वज्र; गायींमध्ये मी कामधेनू; उत्पत्तीच्या कारणांमध्ये मी कामदेव; सर्पांमध्ये मी वासुकी आहे. नागांमध्ये मी अनंत; जलचरांमध्ये मी वरुण; पितरांमध्ये मी अर्यमान; नियामकांमध्ये मी यम आहे. दैत्यांमध्ये मी प्रह्लाद; काळ मोजणाऱ्यांमध्ये मी काळच; पशूंमध्ये मी सिंह; पक्ष्यांमध्ये मी विनतेचा पुत्र गरुड आहे. शुद्ध करणाऱ्यांमध्ये मी वायू; शस्त्रधारी वीरांमध्ये मी राम; मासळ्यांमध्ये मी मकर; नद्यांमध्ये मी गंगा आहे. सृष्टींमध्ये मी आरंभ, मध्य आणि अंत आहे; विज्ञानांमध्ये मी आत्मविद्या; वादविवाद करणाऱ्यांमध्ये मी तर्क आहे. अक्षरांमध्ये मी ‘अ’; समासांमध्ये द्वंद्व समास; मीच अविनाशी काळ, सर्वदिशांनी असणारा सर्जक आहे. मी मृत्यू, सर्वांचा नाश करणारा; आणि भविष्यातील उत्पत्तीचा आरंभ; स्त्रियांमध्ये मी कीर्ती, श्री, वाणी, स्मृती, बुद्धी, धैर्य आणि क्षमा आहे. सामवेदातील स्तोत्रांमध्ये मी बृहद्-साम, छंदांमध्ये मी गायत्री, महिन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष, ऋतूंमध्ये मी फुलांचा ऋतू आहे. कपट करणाऱ्यांमध्ये मी जुगार; तेजस्वींमध्ये मी तेज; मी विजय, मी संकल्प, मी सत्पुरुषांचा सद्गुण आहे. वृष्णींमध्ये मी वासुदेव; पांडवांमध्ये मी धनंजय; ऋषींमध्ये मी व्यास; कवींमध्ये मी उशना आहे. शिस्त लावणाऱ्यांमध्ये मी शिक्षा; विजयाचा प्रयत्न करणाऱ्यांमध्ये मी नीती; गुप्त गोष्टींमध्ये मी मौन; ज्ञानींमध्ये मी ज्ञान आहे. हे अर्जुना, सर्व प्राण्यांचा बीज मीच आहे; माझ्याशिवाय हलणारी किंवा स्थिर अशी कोणतीही गोष्ट अस्तित्वात येऊ शकत नाही. माझ्या दिव्य प्राकटीकरणांचा शेवट नाही; मी सांगितलेले महात्म्य फक्त थोडक्यात आहे. जे काही भव्य, सुंदर किंवा सामर्थ्यवान आहे, ते माझ्या तेजाचा अंश म्हणून समज. पण, हे अर्जुना, या सर्व तपशीलांची तुला गरज नाही; माझ्या एका अंशानेच मी हे संपूर्ण विश्व पाळतो. अर्जुन म्हणाला, “हे भगवन्, तू मला अध्यात्मिक ज्ञानरूपी परम गुप्त गोष्ट सांगितलीस; त्यामुळे माझी भ्रमावस्था दूर झाली आहे. मी तुझ्याकडून प्राण्यांच्या उत्पत्ती आणि विलयनाबद्दल, तसेच तुझ्या अविनाशी महात्म्याबद्दल तपशीलाने ऐकले आहे. तू स्वतःला जसा वर्णन केला आहेस, तसाच तू आहेस, हे परमेश्वरा; तरीही, हे पुरुषोत्तमा, मला तुझं दिव्य स्वरूप पाहायची इच्छा आहे. तू समजशील की मी पाहू शकतो, तर हे योगेश्वरा, मला तुझं अविनाशी स्वरूप दाखव. भगवान म्हणाले, “हे पार्था, आता माझ्या शेकडो-हजारो, विविध प्रकारच्या, रंगरूपातील, दिव्य स्वरूपांना पहा. आदित्य, वसु, रुद्र, अश्विनी, मरुत, आणि अनेक अद्भुत गोष्टी, ज्या कधीच पाहिल्या नाहीत, त्या पाहा. या एका ठिकाणी, माझ्या शरीरात, हे गुडाकेश, संपूर्ण चराचर विश्व आणि तू पाहू इच्छित असलेली सर्व गोष्टी पाहा. पण तुझे डोळे मला पाहू शकणार नाहीत; मी तुला दिव्य दृष्टी देतो—माझ्या योगाची महिमा पाहा.” संजय म्हणाला, “राजा, भगवान हरिने असे सांगितल्यावर, योगाचा महान स्वामी, पार्थाला त्याचे परम दिव्य स्वरूप दाखवले. अनेक मुख आणि डोळे, अनेक अद्भुत दृश्ये, अनेक दिव्य अलंकार, अनेक उंचावलेले दिव्य शस्त्र, दिव्य हार आणि वस्त्रे, दिव्य सुवास, अद्भुततेने भरलेला, अनंत, सर्वदिशांनी असणारा देव. जर हजार सूर्य एकाच वेळी आकाशात उगवले, तर त्याचा प्रकाश त्या महान आत्म्याच्या तेजासारखा असेल. तेथे, देवांचा देव असलेल्या श्रीकृष्णाच्या शरीरात, पांडूपुत्र अर्जुनाने संपूर्ण विश्व, अनेक भागांमध्ये विभागलेले, एकत्र पाहिले. आश्चर्याने भारावून, अंगावर रोमांच उठले, धनंजयाने देवाला वंदन केले, हात जोडले आणि म्हणाला: ‘हे भगवन्, मी तुझ्या दिव्य शरीरात सर्व देव, विविध प्राण्यांचे समूह, कमलावर बसलेला ब्रह्मा, ऋषी, आणि सर्व दिव्य नाग पाहतो. मी तुला अनंत हात, पोट, चेहरे, डोळे, सर्वत्र, अनंत रूपांमध्ये पाहतो; शेवट, मध्य किंवा आरंभ काहीच दिसत नाही, हे विश्वाचा स्वामी, हे विराट स्वरूप!