श्रीकृष्ण अर्जुनाला अत्यंत प्रेमळ आणि स्पष्ट शब्दांत सांगू लागले, "हे भरतश्रेष्ठा अर्जुना, मीच त्या बलवानांचा कामना आणि आसक्तीपासून मुक्त असलेला खरा बळ आहे. सर्व प्राण्यांमध्ये धर्माच्या विरोधात नसणारी इच्छा देखील मीच आहे. सत्त्व, रज आणि तम या त्रिगुणांपासून निर्माण होणारी सर्व स्थिती माझ्या कडूनच उद्भवतात, पण मी त्यात नाही—ती स्थिती माझ्यातच आहे. ही संपूर्ण सृष्टी या त्रिगुणांनी बनलेल्या अवस्थांमुळे भ्रमित झाली आहे. त्यामुळे लोक मला, या त्रिगुणांपलीकडील आणि अविनाशी परमात्म्याला ओळखू शकत नाहीत. माझी ही दैवी माया, जी या त्रिगुणांनी बनली आहे, ती पार करणे अत्यंत कठीण आहे. पण जे माझ्या शरण येतात, ते या मायेला सहज पार करतात. दुष्कर्मी, भ्रमित, नीच आणि दैत्यस्वभाव असणारे, ज्यांचे ज्ञान मायेमुळे हरवले आहे, ते माझ्या शरण येत नाहीत. पण चार प्रकारचे पुण्यात्मा माझी भक्ती करतात—दुःखी, ज्ञानाची इच्छा असणारे, संपत्तीची इच्छा करणारे आणि ज्ञानी. त्यामध्ये ज्ञानी भक्त सर्वांत श्रेष्ठ आहे, कारण तो नेहमी माझ्यात एकरूप होऊन माझ्यावर प्रेम करतो आणि मलाही तो अत्यंत प्रिय असतो. हे सर्व भक्त महान आहेत, पण ज्ञानी भक्त माझ्याशी एकरूप झालेला असल्याने मी त्याला माझा आत्मा मानतो. अनेक जन्मानंतर, जो ज्ञानी पुरुष 'वासुदेव सर्व काही आहे' असे जाणून माझ्या शरण येतो, असा महात्मा फार दुर्मिळ असतो. ज्यांचे ज्ञान विविध इच्छांनी हरवले आहे, ते आपल्या स्वभावानुसार वेगवेगळ्या देवतांची भक्ती करतात. पण जो जे रूप श्रद्धेने भक्ती करतो, त्याची ती श्रद्धा मीच दृढ करतो. त्या श्रद्धेने प्रेरित होऊन तो त्या देवतेची पूजा करतो आणि त्याला हवी ती फळे मिळतात, पण ती फळे प्रत्यक्षात मीच देतो. मात्र, अशा मर्यादित बुद्धीच्या लोकांना मिळणारे फळ तात्पुरते असते. देवतांची पूजा करणारे देवतांकडे जातात, पण माझे भक्त माझ्याकडेच येतात. अज्ञानी लोक माझ्या अव्यक्त स्वरूपाला व्यक्त मानतात, कारण त्यांना माझे उच्च, अविनाशी आणि सर्वोच्च स्वरूप कळत नाही. मी सर्वांना व्यक्त होत नाही, कारण माझी योगमाया सर्वांना झाकते. म्हणून हे जग मला, या अजन्मा आणि अविनाशी परमात्म्याला, ओळखू शकत नाही. हे अर्जुना, मी भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकालातील सर्व प्राण्यांना जाणतो, पण मला कोणीच पूर्णपणे ओळखू शकत नाही. जन्माच्या वेळी सर्व प्राणी द्वंद्वातून जन्मणाऱ्या इच्छाशक्ती आणि द्वेषामुळे भ्रमित होतात. पण ज्यांचे पाप नष्ट झाले आहे, जे सत्कर्म करतात आणि द्वंद्वातून मुक्त झाले आहेत, ते दृढ निश्चयाने माझी उपासना करतात. जे जन्म-मृत्यूच्या बंधनातून मुक्त होण्यासाठी माझ्या शरण येतात, ते ब्रह्म, अध्यात्म आणि कर्म पूर्णपणे जाणतात. जे माझ्या सर्वश्रेष्ठ स्वरूपाला—भूत, देवता आणि यज्ञ यांच्याशी संबंधित—ओळखतात, त्यांचे चित्त स्थिर असल्याने मृत्यूसमयीही ते मला जाणतात. अर्जुनाने विचारले, "हे परमेश्वरा, ब्रह्म म्हणजे काय? अध्यात्म म्हणजे काय? कर्म काय आहे? भूत, देवता आणि यज्ञ यांच्याशी संबंधित सर्वश्रेष्ठ काय आहे? आणि हे देही असताना यज्ञाशी संबंधित सर्वश्रेष्ठ कोण आहे? तसेच, संयमित चित्त असलेले लोक मृत्यूसमयी तुला कसे ओळखतात?" श्रीभगवान म्हणाले, "अविनाशी हेच सर्वोच्च ब्रह्म आहे. स्वतःचे स्वरूप म्हणजे अध्यात्म. प्राण्यांच्या उत्पत्तीला कारणीभूत होणारी सर्जनशक्ती म्हणजे कर्म. नाश पावणारे हे भूताशी संबंधित सर्वोच्च आहे; पुरुष म्हणजे देवतांशी संबंधित सर्वोच्च आहे; आणि मीच या देहात यज्ञाशी संबंधित सर्वोच्च आहे, हे देहधारकांपैकी श्रेष्ठा. जो कोणी मृत्यूसमयी मला स्मरतो आणि देह सोडतो, तो निःसंशयपणे माझ्या स्वरूपाला प्राप्त होतो. अर्जुना, जो ज्या भावनेने देह सोडतो, त्याला तोच भाव प्राप्त होतो, कारण तो नेहमी त्या भावात रंगलेला असतो. म्हणून, सर्व काळी मला स्मरून युद्ध कर. मन आणि बुद्धी माझ्यात अर्पण केल्यास, तू नक्कीच माझ्याकडे येशील. योगाभ्यासाने मन एकाग्र करून, इतरत्र न भटकता, जो नेहमी परम दिव्य पुरुषाचा ध्यान करतो, तो त्याला प्राप्त होतो. जो कवी, सनातन, सर्वांचा नियंता, अती सूक्ष्म, सर्वांचा आधार, अगम्य रूप असलेला, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि अंधकारापलीकडील परम पुरुषाचा स्मरण करतो—मृत्यूसमयी, अचल चित्ताने, भक्तीने एकरूप होऊन, योगशक्तीने प्राणभ्रमधारणा करून तो त्या परम पुरुषाला प्राप्त होतो. जे वेदज्ञानी, वासना आणि रागमुक्त योगी, ब्रह्मचर्याचे पालन करणारे त्या अविनाशी अवस्थेला प्राप्त होतात, ते मी तुला संक्षिप्तपणे सांगतो. सर्व इंद्रियांचे द्वार बंद करून, मन हृदयात स्थिर करून, प्राण मस्तकाच्या टोकाशी नेऊन, योगात स्थित होऊन, 'ॐ' या एकाक्षर ब्रह्माचा उच्चार करून, मला स्मरून जो देहत्याग करतो, तो परम धामास पोहोचतो. हे पार्था, जो योगी अखंडपणे मला स्मरतो, त्याला मी सहज प्राप्त होतो. माझ्याकडे पोहोचल्यावर, त्या महात्म्यांना या दुःखमय आणि नश्वर जगात पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही. ब्रह्मलोकापर्यंत सर्व लोकांना पुन्हा पुन्हा जन्म घ्यावा लागतो, पण माझ्याकडे आलेल्या व्यक्तीस पुन्हा जन्म नाही. जो जाणतो की ब्रह्माचा एक दिवस म्हणजे हजार युगा आणि रात्रही तितकीच आहे, तोच खरे दिवस-रात्राचे स्वरूप ओळखतो. अव्यक्तातून सर्व प्राणी दिवसाच्या आगमनावेळी प्रकट होतात आणि रात्रीच्या वेळी त्या अव्यक्तात विलीन होतात. हे पार्था, ही प्रजासंख्या पुन्हा पुन्हा निर्माण होते आणि निसर्गाच्या प्रेरणेने दिवसाच्या आगमनाने प्रकट होते, रात्रीच्या आगमनाने विलीन होते. पण त्या अव्यक्ताच्या पलीकडे एक दुसरे अव्यक्त, सनातन, आहे—ज्याचा सर्व प्राण्यांच्या नाशानंतरही विनाश होत नाही." अशा प्रकारे श्रीकृष्णाने अर्जुनाला जीवन, माया, भक्ती, योग, मृत्यू आणि अमरत्व यांचे गूढ, प्रेमळ आणि सुस्पष्ट विवेचन केले.