श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात, “जो मनुष्य आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवून, आसक्ती आणि द्वेष यांपासून मुक्त राहून, आत्मसंयम साधतो, तो खऱ्या अर्थाने शांतता प्राप्त करतो. ही शांतता मिळाल्यावर त्याचे सर्व दुःख नाहीसे होते आणि त्याचे मन स्थिर होते. ज्याचे मन स्थिर नाही, त्याला ना ज्ञान मिळते, ना ध्यान; ध्यानाशिवाय शांती मिळत नाही आणि अशांत माणसाला आनंद कसा मिळेल? जेव्हा मन हे भटकणाऱ्या इंद्रियांकडे झुकते, तेव्हा ते मनुष्याच्या बुद्धीला पाण्यातील होडीसारखे वाहून नेते. म्हणून, हे महाबाहो, जो आपल्या इंद्रियांना पूर्णपणे नियंत्रित करतो, त्याचे ज्ञान दृढ असते. जे सर्व प्राण्यांसाठी रात्र आहे, त्यात संयमी पुरुष जागृत असतो; आणि जे सर्वांसाठी जागरण आहे, ते ज्ञानी पुरुषासाठी रात्र आहे. जसे सर्व नद्या महासागरात विलीन होतात, तरी महासागर हलत नाही, तसेच ज्याच्यात वासना येतात, पण तो स्थिर राहतो, तोच शांतता प्राप्त करतो; वासनांचा पाठलाग करणारा नाही. जो सर्व इच्छांचा त्याग करतो, आसक्ती आणि अहंकाराशिवाय वावरतो, तोच खऱ्या अर्थाने शांतीला प्राप्त होतो. हे पार्था, हीच ब्रह्मस्थिती आहे; ती मिळाल्यानंतर माणूस मोहात पडत नाही, आणि शेवटी या स्थितीत स्थिर राहिल्यास, तो ब्रह्म-निर्वाण प्राप्त करतो. हे जनार्दन, अर्जुन विचारतो, “तुम्ही जर ज्ञान कर्मापेक्षा श्रेष्ठ मानता, तर मग मला या भयंकर युद्धात का ढकलता आहात? तुमच्या बोलण्याने माझी बुद्धी गोंधळून गेली आहे; कृपया निश्चितपणे सांगा की, मला सर्वोच्च कल्याण कशाने साधता येईल?” श्रीभगवान म्हणाले, “हे निष्पाप अर्जुना, या जगात मी पूर्वी दोन मार्ग सांगितले आहेत—ज्ञानमार्ग (सांख्य) आणि कर्ममार्ग (योग). केवळ कर्म टाळून माणूस कर्मबंधनातून मुक्त होत नाही; केवळ संन्यासानेही सिद्धी मिळत नाही. कोणताही मनुष्य क्षणभरही कर्म न करता राहू शकत नाही; प्रत्येकजण प्रकृतीने निर्माण केलेल्या गुणांमुळे कर्म करायलाच भाग पडतो. जो फक्त इंद्रियांना बाहेरून रोखतो, पण मनाने विषयात रमतो, तो खोटा आणि दांभिक आहे. पण जो मनाने इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवून, अनासक्तपणे कर्म करतो, तोच श्रेष्ठ ठरतो. म्हणून, तू आपले ठरलेले कर्म कर; कर्म निष्क्रियतेपेक्षा श्रेष्ठ आहे. निष्क्रिय राहून शरीराचीही उपजीविका शक्य नाही. यज्ञासाठी केलेल्या कर्मांशिवाय, हे जग कर्मबंधनात अडकलेले आहे. म्हणून, हे कुंतीपुत्रा, तू अनासक्तपणे यज्ञासाठी कर्म कर. सृष्टीच्या प्रारंभीच ब्रह्मदेवाने यज्ञासह प्रजांची निर्मिती केली आणि सांगितले, ‘यज्ञाच्या सहाय्याने तुम्ही वृद्धिंगत व्हा; हा यज्ञच तुमच्या सर्व इच्छांची पूर्ती करील.’ यज्ञाने तुम्ही देवांची पोषण करा आणि देवही तुम्हाला पोषण करतील; असे एकमेकांना पोसत तुम्ही सर्वोच्च कल्याण प्राप्त कराल. यज्ञाने संतुष्ट झालेले देव तुम्हाला हव्या असलेल्या वस्तू देतील; पण जो त्यांच्या दिलेल्या वस्तू त्यांना अर्पण न करता उपभोगतो, तो खरा चोर आहे. यज्ञाच्या उरलेल्या अन्नाचा सेवन करणारे पुण्यात्मे पापमुक्त होतात; पण केवळ स्वतःसाठी स्वयंपाक करणारे पापच खातात. सर्व प्राणी अन्नातून निर्माण होतात; अन्न पावसापासून मिळते; पाऊस यज्ञामुळे पडतो आणि यज्ञ कर्मामुळे होत असतो. कर्म हे वेदातून उत्पन्न होते आणि वेद अविनाशी ब्रह्मापासून आले आहेत. म्हणून, सर्वव्यापी वेद यज्ञात सदैव स्थित आहेत. जो या ऋतूने चालणाऱ्या चक्राचा अवलंब करत नाही, आणि इंद्रियसुखात रमतो, तो व्यर्थ जगतो, पापी जीवन जगतो. पण जो स्वतःमध्येच संतुष्ट आहे, आत्म्यातच तृप्त आहे, त्याच्यासाठी काही करणे किंवा न करणे शिल्लक राहत नाही; त्याला कोणत्याही प्राण्यावर काहीच अवलंबून राहावे लागत नाही. म्हणून, तू नेहमी कर्तव्य म्हणून कर्म कर, अनासक्तपणे; कारण अशा कर्मानेच माणूस सर्वोच्च पदाला पोहोचतो. जनक आणि इतर राजांनीही कर्म करूनच सिद्धी मिळवली होती. म्हणून, जगाच्या कल्याणासाठीही तू कर्म कर. श्रेष्ठ पुरुष जे करतात, तेच इतर लोक अनुकरण करतात; तो जो आदर्श ठेवतो, त्याचे अनुसरण संपूर्ण जग करते. मला या त्रैलोक्यांत काहीही करायचे उरलेले नाही, किंवा मिळवायचे काही बाकी नाही, तरी मी कर्म करतो. कारण, मी जर कर्म केले नाही, तर इतर लोकही माझ्या मार्गाचा अनुकरण करतील. मी कर्म न केल्यास हे लोक नष्ट होतील, आणि मी प्रजांचा विनाश करणारा ठरेन. जसे अज्ञानी लोक आसक्तीने कर्म करतात, तसेच ज्ञानी लोकही अनासक्तपणे, केवळ लोककल्याणासाठी कर्म करावे. ज्ञानी व्यक्तीने अज्ञानी आणि कर्माशी आसक्त असलेल्या लोकांची समजूत काढू नये; त्याऐवजी, स्वतः कर्मात स्थित राहून त्यांना कर्म करण्यास प्रोत्साहित करावे. सर्व कर्म हे प्रकृतीच्या गुणांनी केले जातात; पण जो मोहात पडतो, तो ‘मीच कर्ता आहे’ असे समजतो. पण ज्याला सत्याचे ज्ञान आहे, तो गुण आणि कर्म यातील भेद ओळखतो, आणि ‘गुण गुणांवरच क्रिया करतात’ असे समजून अनासक्त राहतो. ज्यांचे मन प्रकृतीच्या गुणांनी मोहित झाले आहे, ते गुणांच्या कर्माशी आसक्त होतात; पण ज्ञानी व्यक्तींनी अशा अज्ञानी, मंदबुद्धी लोकांची समजूत ढवळू नये. आपले सर्व कर्म मला अर्पण कर, मनाने माझ्यात एकाग्र हो, सर्व इच्छांपासून आणि आसक्तीपासून मुक्त होऊन, चिंता न करता युद्ध कर. जे लोक नेहमी माझ्या या शिकवणीचे श्रद्धेने, द्वेष न ठेवता पालन करतात, तेही कर्मबंधनातून मुक्त होतात.