കര്ഷയന്തഃ ശരീരസ്ഥം ഭൂതഗ്രാമമചേതസഃ।മാം ചൈവാന്തഃശരീരസ്ഥം താന്വിദ്ധ്യാസുരനിശ്ചയാന്।।17.6।।
അവർ ശരീരത്തിൽ ഉള്ള ഭൂതഗണങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുകയും, ശരീരത്തിനകത്ത് വസിക്കുന്ന എന്നെ പോലും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത്തരം ആളുകൾ അസുരസ്വഭാവമുള്ളവരാണെന്ന് അറിയുക.
ആഹാരസ്ത്വപി സര്വസ്യ ത്രിവിധോ ഭവതി പ്രിയഃ।യജ്ഞസ്തപസ്തഥാ ദാനം തേഷാം ഭേദമിമം ശ്രൃണു।।17.7।।
ഭക്ഷണം എല്ലാവർക്കും പ്രിയമാണ്, അതും മൂന്നു വിധമാണ്. യജ്ഞം, തപസ്സ്, ദാനം എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ. അവയുടെ വ്യത്യാസം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ആയുഃസത്ത്വബലാരോഗ്യസുഖപ്രീതിവിവര്ധനാഃ।രസ്യാഃ സ്നിഗ്ധാഃ സ്ഥിരാ ഹൃദ്യാ ആഹാരാഃ സാത്ത്വികപ്രിയാഃ।।17.8।।
ആയുസ്സും, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയും, ബലം, ആരോഗ്യം, സന്തോഷം, തൃപ്തി എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന, രുചികരവും മൃദുവും സ്ഥിരവുമായ, ഹൃദയത്തിന് ഇഷ്ടമായ ആഹാരങ്ങൾ സാത്ത്വികർക്ക് പ്രിയമാണ്.
കട്വമ്ലലവണാത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണരൂക്ഷവിദാഹിനഃ।ആഹാരാ രാജസസ്യേഷ്ടാ ദുഃഖശോകാമയപ്രദാഃ।।17.9।।
കയ്പ്പും പുളിപ്പും ഉപ്പും അത്യന്തം ചൂടും കഠിനതയും ഉണക്കവും കിടിലമായതും ആയ ആഹാരങ്ങൾ രാജസികർക്ക് ഇഷ്ടമാണ്. അവ ദു:ഖവും ശോക്കവും രോഗവും ഉളവാക്കുന്നു.
യാതയാമം ഗതരസം പൂതി പര്യുഷിതം ച യത്।ഉച്ഛിഷ്ടമപി ചാമേധ്യം ഭോജനം താമസപ്രിയമ്।।17.10।।
കാലഹരണപ്പെട്ടതും രുചിയില്ലാത്തതും പുഴുക്കളും പുഴുങ്ങിയതും ശേഷിച്ചതും അശുദ്ധമായതുമായ ഭക്ഷണം താമസികർക്ക് പ്രിയമാണ്.
അഫലാകാങ്ക്ഷിഭിര്യജ്ഞോ വിധിദൃഷ്ടോ യ ഇജ്യതേ।യഷ്ടവ്യമേവേതി മനഃ സമാധായ സ സാത്ത്വികഃ।।17.11।।
ഫലപ്രാർത്ഥന ഇല്ലാതെ, 'ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണ്' എന്ന മനസ്സോടെ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി നടത്തുന്ന യജ്ഞം സാത്ത്വികമാണെന്ന് പറയുന്നു.
അഭിസംധായ തു ഫലം ദമ്ഭാര്ഥമപി ചൈവ യത്।ഇജ്യതേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ തം യജ്ഞം വിദ്ധി രാജസമ്।।17.12।।
ഫലത്തിനായി, അല്ലെങ്കിൽ കാഴ്ചക്കായി നടത്തുന്ന യജ്ഞം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, രാജസികമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
വിധിഹീനമസൃഷ്ടാന്നം മന്ത്രഹീനമദക്ഷിണമ്।ശ്രദ്ധാവിരഹിതം യജ്ഞം താമസം പരിചക്ഷതേ।।17.13।।
ശാസ്ത്രവിരുദ്ധം, ഭോജനവിതരണം ഇല്ലാത്തത്, മന്ത്രം ഇല്ലാത്തത്, ദക്ഷിണ ഇല്ലാത്തത്, വിശ്വാസം ഇല്ലാത്തത് — അങ്ങനെയുള്ള യജ്ഞം താമസികമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ദേവദ്വിജഗുരുപ്രാജ്ഞപൂജനം ശൌചമാര്ജവമ്।ബ്രഹ്മചര്യമഹിംസാ ച ശാരീരം തപ ഉച്യതേ।।17.14।।
ദേവന്മാരെയും, ദ്വിജന്മാരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും, ജ്ഞാനികളെയും ആരാധിക്കൽ, ശുദ്ധി, നേരായ മനസ്സ്, ബ്രഹ്മചര്യം, അഹിംസ — ഇവ ശരീരതപസ്സാണ്.
അനുദ്വേഗകരം വാക്യം സത്യം പ്രിയഹിതം ച യത്।സ്വാധ്യായാഭ്യസനം ചൈവ വാങ്മയം തപ ഉച്യതേ।।17.15।।
ഉള്ളിലുണ്ടാകുന്ന കലഹം ഉണ്ടാക്കാത്തത്, സത്യം, മനോഹരവും ഉപകാരപ്രദവുമായ വാക്കുകൾ, സ്വാധ്യായവും ജപവും — ഇവ വാക്കിന്റെ തപസ്സാണ്.
മനഃപ്രസാദഃ സൌമ്യത്വം മൌനമാത്മവിനിഗ്രഹഃ।ഭാവസംശുദ്ധിരിത്യേതത്തപോ മാനസമുച്യതേ।।17.16।।
മനസ്സിന്റെ സമാധാനം, സൌമ്യത, മൗനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ഭാവത്തിന്റെ ശുദ്ധി — ഇതാണ് മാനസികതപസ് എന്ന് പറയുന്നു.
ശ്രദ്ധയാ പരയാ തപ്തം തപസ്തത്ിത്രവിധം നരൈഃ।അഫലാകാങ്ക്ഷിഭിര്യുക്തൈഃ സാത്ത്വികം പരിചക്ഷതേ।।17.17।।
പരമമായ വിശ്വാസത്തോടെ, ഫലപ്രാർത്ഥന ഇല്ലാതെ, സ്ഥിരതയോടെ ഈ മൂന്നു വിധ തപസ്സും ചെയ്യുന്നവരെ സാത്ത്വികർ എന്ന് പറയുന്നു.
സത്കാരമാനപൂജാര്ഥം തപോ ദമ്ഭേന ചൈവ യത്।ക്രിയതേ തദിഹ പ്രോക്തം രാജസം ചലമധ്രുവമ്।।17.18।।
ആരാധനയും മാനവും ആദരവും നേടാനായി, കപടതയോടെ ചെയ്യുന്ന തപസ്സിനെ ഈ ലോകത്ത് ഉന്മേഷമുള്ളതും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതും വഞ്ചനാപരവുമാണ് എന്നു പറയുന്നു.
മൂഢഗ്രാഹേണാത്മനോ യത്പീഡയാ ക്രിയതേ തപഃ।പരസ്യോത്സാദനാര്ഥം വാ തത്താമസമുദാഹൃതമ്।।17.19।।
അജ്ഞതയാൽ സ്വയം പീഡിപ്പിച്ചും മറ്റൊരാളെ ദുഃഖിപ്പിക്കാനായി ചെയ്യുന്ന തപസ്സിനെ ഇരുണ്ടതായതും അജ്ഞാനപരവുമായതും എന്നു പറയുന്നു.
ദാതവ്യമിതി യദ്ദാനം ദീയതേഽനുപകാരിണേ।ദേശേ കാലേ ച പാത്രേ ച തദ്ദാനം സാത്ത്വികം സ്മൃതമ്।।17.20।।
‘ഇത് നൽകേണ്ടതാണ്’ എന്ന മനസ്സോടെ, പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ, യോഗ്യനായവർക്കും ശരിയായ സമയത്തും സ്ഥലത്തും നൽകുന്ന ദാനം ശുദ്ധമായതാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
യത്തു പ്രത്യുപകാരാര്ഥം ഫലമുദ്ദിശ്യ വാ പുനഃ।ദീയതേ ച പരിക്ലിഷ്ടം തദ്ദാനം രാജസം സ്മൃതമ്।।17.21।।
തിരിച്ചുകിട്ടാൻ പ്രതീക്ഷയോടെയോ, ഫലത്തിനായി തന്നെയോ, മനസ്സിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ തന്നെയോ നൽകുന്ന ദാനം ഉന്മേഷമുള്ളതാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അദേശകാലേ യദ്ദാനമപാത്രേഭ്യശ്ച ദീയതേ।അസത്കൃതമവജ്ഞാതം തത്താമസമുദാഹൃതമ്।।17.22।।
അയോഗ്യരായവർക്കും, തെറ്റായ സമയത്തോ സ്ഥലത്തോ, ആദരമില്ലാതെ അല്ലെങ്കിൽ അവഹേളനത്തോടെ നൽകുന്ന ദാനം ഇരുണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.
തത്സദിതി നിര്ദേശോ ബ്രഹ്മണസ്ത്രിവിധഃ സ്മൃതഃ।ബ്രാഹ്മണാസ്തേന വേദാശ്ച യജ്ഞാശ്ച വിഹിതാഃ പുരാ।।17.23।।
‘ഓം തത് സത്’ എന്ന ഈ മൂന്നു പേരും പരമാത്മാവിന്റെ പേരുകളാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പേരുകൾകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണരും വേദങ്ങളും യജ്ഞങ്ങളും ആദിയിൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടത്.
തസ്മാദോമിത്യുദാഹൃത്യ യജ്ഞദാനതപഃക്രിയാഃ।പ്രവര്തന്തേ വിധാനോക്താഃ സതതം ബ്രഹ്മവാദിനാമ്।।17.24।।
അതിനാൽ, ‘ഓം’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, നിയമപ്രകാരം യജ്ഞവും ദാനവും തപസ്സും ചെയ്യുന്നവരാണ് പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്നവർ.
തദിത്യനഭിസന്ധായ ഫലം യജ്ഞതപഃക്രിയാഃ।ദാനക്രിയാശ്ച വിവിധാഃ ക്രിയന്തേ മോക്ഷകാങ്ക്ഷി।।17.25।।
‘തത്’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, ഫലത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കാതെ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വിവിധയിനം യജ്ഞങ്ങളും തപസ്സുകളും ദാനങ്ങളും ചെയ്യുന്നു.
സദ്ഭാവേ സാധുഭാവേ ച സദിത്യേതത്പ്രയുജ്യതേ।പ്രശസ്തേ കര്മണി തഥാ സച്ഛബ്ദഃ പാര്ഥ യുജ്യതേ।।17.26।।
നന്മയിലും സത്യത്തിലും ‘സത്’ എന്നത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതുപോലെ, പുണ്യമായ പ്രവർത്തികളിലും ‘സത്’ എന്ന പദം പ്രയോഗിക്കുന്നു, പാർഥ.
യജ്ഞേ തപസി ദാനേ ച സ്ഥിതിഃ സദിതി ചോച്യതേ।കര്മ ചൈവ തദര്ഥീയം സദിത്യേവാഭിധീയതേ।।17.27।।
യജ്ഞത്തിലും തപസ്സിലും ദാനത്തിലും സ്ഥിരതയുള്ളതിനെ ‘സത്’ എന്നു പറയുന്നു. അതിനായി ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനവും ‘സത്’ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അശ്രദ്ധയാ ഹുതം ദത്തം തപസ്തപ്തം കൃതം ച യത്।അസദിത്യുച്യതേ പാര്ഥ ന ച തത്പ്രേത്യ നോ ഇഹ।।17.28।।
വിശ്വാസമില്ലാതെ അർപ്പിച്ചതും നൽകിയതും ചെയ്ത തപസ്സും പ്രവർത്തിയും ‘അസത്’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു, പാർഥ. അതിന് neither ഈ ലോകത്തും മരിച്ചശേഷവും ഫലമില്ല.
അര്ജുന ഉവാച സംന്യാസസ്യ മഹാബാഹോ തത്ത്വമിച്ഛാമി വേദിതുമ്। ത്യാഗസ്യ ച ഹൃഷീകേശ പൃഥക്കേശിനിഷൂദന।।18.1।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹുവേ, സന്ന്യാസത്തിന്റെ സത്യം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഹൃഷീകേശാ. ത്യാഗത്തിന്റെ വ്യത്യാസവും അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, കേശിനാശകാ.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച കാമ്യാനാം കര്മണാം ന്യാസം സംന്യാസം കവയോ വിദുഃ। സര്വകര്മഫലത്യാഗം പ്രാഹുസ്ത്യാഗം വിചക്ഷണാഃ।।18.2।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ആഗ്രഹത്തോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ സന്ന്യാസം എന്നാണ് പണ്ഡിതർ പറയുന്നത്. എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ ത്യാഗം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
ത്യാജ്യം ദോഷവദിത്യേകേ കര്മ പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ। യജ്ഞദാനതപഃകര്മ ന ത്യാജ്യമിതി ചാപരേ।।18.3।।
ചിലർ പ്രവൃത്തികൾ ദോഷകരമാണെന്ന് കരുതി ഉപേക്ഷിക്കണം എന്നാണ് പറയുന്നത്. എന്നാൽ, യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സു എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കരുത് എന്നാണ് മറ്റുചിലർ പറയുന്നു.
നിശ്ചയം ശ്രൃണു മേ തത്ര ത്യാഗേ ഭരതസത്തമ।ത്യാഗോ ഹി പുരുഷവ്യാഘ്ര ത്രിവിധഃ സംപ്രകീര്തിതഃ।।18.4।।
ത്യാഗത്തെക്കുറിച്ച് എന്റെ ഉറപ്പായ അഭിപ്രായം നീ കേൾക്കൂ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ. കാരണം, മനുഷ്യരിൽ ശൂരനായവനേ, ത്യാഗം മൂന്നു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു.
യജ്ഞദാനതപഃകര്മ ന ത്യാജ്യം കാര്യമേവ തത്।യജ്ഞോ ദാനം തപശ്ചൈവ പാവനാനി മനീഷിണാമ്।।18.5।।
യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സു എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അവ നിർബന്ധമായും ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ജ്ഞാനികൾക്കും ഈ പ്രവർത്തികൾ ശുദ്ധീകരണമാണ്.
ഏതാന്യപി തു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ഫലാനി ച।കര്തവ്യാനീതി മേ പാര്ഥ നിശ്ിചതം മതമുത്തമമ്।।18.6।।
എന്നാൽ, ഈ പ്രവൃത്തികളും ആസക്തിയും ഫലപ്രതീക്ഷയും ഉപേക്ഷിച്ച് ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു, പാർഥ.
നിയതസ്യ തു സംന്യാസഃ കര്മണോ നോപപദ്യതേ।മോഹാത്തസ്യ പരിത്യാഗസ്താമസഃ പരികീര്തിതഃ।।18.7।।
നിർദ്ദേശിച്ച പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. അജ്ഞതയാൽ അവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഇരുണ്ടതായ ത്യാഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്.