മാത്രാസ്പര്ശാസ്തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ। ആഗമാപായിനോഽനിത്യാസ്താംസ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത।।2.14।।
കുന്തീപുത്രാ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കുന്ന സ്പർശങ്ങൾ തണുപ്പും ചൂടും സുഖവും ദുഃഖവും നൽകുന്നു. അവ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്ന, സ്ഥിരമല്ലാത്തവയാണ്. അതിനാൽ, ഭാരതപുത്രാ, നീ അവയെ സഹിക്കണം.
യം ഹി ന വ്യഥയന്ത്യേതേ പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ। സമദുഃഖസുഖം ധീരം സോഽമൃതത്വായ കല്പതേ।।2.15।।
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഈ സുഖദുഃഖങ്ങൾ ആരെയും അലട്ടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ ധീരൻ അമൃതതയ്ക്ക് യോഗ്യനാണ്.
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ। ഉഭയോരപി ദൃഷ്ടോഽന്തസ്ത്വനയോസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ।।2.16।।
അസത്യം എന്നതിനു യാഥാർത്ഥ്യമായ നിലയില്ല, സത്യം എന്നതിനു ഇല്ലാതാവലില്ല. ഈ രണ്ടിന്റെയും യഥാർത്ഥം തത്വദർശികൾ കണ്ടറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അവിനാശി തു തദ്വിദ്ധി യേന സര്വമിദം തതമ്। വിനാശമവ്യയസ്യാസ്യ ന കശ്ചിത് കര്തുമര്ഹതി।।2.17।।
എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അതിനെ നീ അക്ഷയമെന്ന് അറിയണം. ഈ അവിനാശിയെ നശിപ്പിക്കാൻ ആരാലും കഴിയില്ല.
അന്തവന്ത ഇമേ ദേഹാ നിത്യസ്യോക്താഃ ശരീരിണഃ। അനാശിനോഽപ്രമേയസ്യ തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭാരത।।2.18।।
ഈ ശരീരങ്ങൾ നശിക്കുന്നവയാണെന്ന് പറയുന്നു, എന്നാൽ അതിൽ ഉള്ള ജീവൻ ശാശ്വതവും അക്ഷയവും അളക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്. അതിനാൽ, ഭാരതപുത്രാ, നീ യുദ്ധിക്കണം.
യ ഏനം വേത്തി ഹന്താരം യശ്ചൈനം മന്യതേ ഹതമ്। ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ।।2.19।।
ഇതിനെ കൊല്ലുന്നു എന്ന് കരുതുന്നവനും, ഇതു കൊല്ലപ്പെടുന്നു എന്ന് കരുതുന്നവനും രണ്ടുപേരും യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നില്ല. ഇതു കൊല്ലുന്നില്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നുമില്ല.
ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചി ന്നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ। അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ।।2.20।।
ഇത് ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ ഉണ്ടായാൽ, പിന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നുമില്ല. ഇത് ജനനമില്ലാത്തതും, ശാശ്വതവും, പുരാതനവുമാണ്. ശരീരം നശിച്ചാലും, ഇത് നശിക്കുന്നില്ല.
വേദാവിനാശിനം നിത്യം യ ഏനമജമവ്യയമ്। കഥം സ പുരുഷഃ പാര്ഥ കം ഘാതയതി ഹന്തി കമ്।।2.21।।
പാർത്താ, ഈ ആത്മാവ് അക്ഷയവും ശാശ്വതവും ജനനമില്ലാത്തതും മാറ്റമില്ലാത്തതുമാണെന്ന് ആരെങ്കിലും അറിയുന്നെങ്കിൽ, അവൻ എങ്ങനെയാണ് ആരെയും കൊല്ലുകയോ കൊല്ലാൻ ഇടയാക്കുകയോ ചെയ്യുക?
വാസാംസി ജീര്ണാനി യഥാ വിഹായ നവാനി ഗൃഹ്ണാതി നരോഽപരാണി। തഥാ ശരീരാണി വിഹായ ജീര്ണാ ന്യന്യാനി സംയാതി നവാനി ദേഹീ।।2.22।।
ഒരു മനുഷ്യൻ പഴയ വസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയവ ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ജീവൻ പഴയ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയ ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
നൈനം ഛിന്ദന്തി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ। ന ചൈനം ക്ലേദയന്ത്യാപോ ന ശോഷയതി മാരുതഃ।।2.23।।
ഇതിനെ ആയുധങ്ങൾ വെട്ടാൻ കഴിയില്ല, അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല. വെള്ളം ഇതിനെ നനയ്ക്കുകയുമില്ല, കാറ്റ് ഉണക്കുകയും ചെയ്യില്ല.
അച്ഛേദ്യോഽയമദാഹ്യോഽയമക്ലേദ്യോഽശോഷ്യ ഏവ ച। നിത്യഃ സര്വഗതഃ സ്ഥാണുരചലോഽയം സനാതനഃ।।2.24।।
ഇത് വെട്ടാനാവില്ല, ദഹിപ്പിക്കാനാവില്ല, നനയ്ക്കാനാവില്ല, ഉണക്കാനാവില്ല. ഇത് ശാശ്വതവും എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും, അചഞ്ചലവും പുരാതനവുമാണ്.
അവ്യക്തോഽയമചിന്ത്യോഽയമവികാര്യോഽയമുച്യതേ। തസ്മാദേവം വിദിത്വൈനം നാനുശോചിതുമര്ഹസി।।2.25।।
ഇത് കാണാനാവാത്തതും, ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, മാറ്റം വരാത്തതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതിനാൽ, ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞ് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
അഥ ചൈനം നിത്യജാതം നിത്യം വാ മന്യസേ മൃതമ്। തഥാപി ത്വം മഹാബാഹോ നൈവം ശോചിതുമര്ഹസി।।2.26।।
നീ ഈ ആത്മാവ് എല്ലായ്പോഴും ജനിച്ചും മരിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നു കരുതിയാലും, മഹാബാഹുവായവനേ, ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച। തസ്മാദപരിഹാര്യേഽര്ഥേ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി।।2.27।।
ജനിച്ചവന് മരണവും മരിച്ചവന് വീണ്ടും ജനനവും ഉറപ്പാണ്. അതിനാൽ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത കാര്യത്തിൽ നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമധ്യാനി ഭാരത। അവ്യക്തനിധനാന്യേവ തത്ര കാ പരിദേവനാ।।2.28।।
എല്ലാ ജീവികളും ആദിയിൽ കാണാനാവാത്തതും നടുവിൽ കാണാവുന്നതും അവസാനം വീണ്ടും കാണാനാവാത്തതുമാണ്. അപ്പോൾ ഇതിൽ ദുഃഖിക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം?
ആശ്ചര്യവത്പശ്യതി കശ്ചിദേന മാശ്ചര്യവദ്വദതി തഥൈവ ചാന്യഃ। ആശ്ചര്യവച്ചൈനമന്യഃ ശ്രൃണോതി ശ്രുത്വാപ്യേനം വേദ ന ചൈവ കശ്ചിത്।।2.29।।
ചിലർ ഇതിനെ അത്ഭുതമായി കാണുന്നു, മറ്റൊരാൾ അത്ഭുതമായി പറയുന്നു, മറ്റൊരാൾ അത്ഭുതമായി കേൾക്കുന്നു, എങ്കിലും കേട്ടിട്ടും ആരും അതിന്റെ യഥാർത്ഥം അറിയുന്നില്ല.
ദേഹീ നിത്യമവധ്യോഽയം ദേഹേ സര്വസ്യ ഭാരത। തസ്മാത്സര്വാണി ഭൂതാനി ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി।।2.30।।
എല്ലാവരുടെയും ശരീരത്തിൽ ഉള്ള ആത്മാവ് എപ്പോഴും നശിക്കാത്തതാണ്, ഭാരതാ. അതിനാൽ നീ ഒരു ജീവിയെയും കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
സ്വധര്മമപി ചാവേക്ഷ്യ ന വികമ്പിതുമര്ഹസി। ധര്മ്യാദ്ധി യുദ്ധാഛ്രേയോഽന്യത്ക്ഷത്രിയസ്യ ന വിദ്യതേ।।2.31।।
നിന്റെ സ്വന്തം കർത്തവ്യം പോലും നോക്കിയാൽ നീ വിറയരേണ്ടതില്ല. ക്ഷത്രിയനു ധർമ്മയുദ്ധത്തേക്കാൾ ഉത്തമമായത് ഇല്ല.
യദൃച്ഛയാ ചോപപന്നം സ്വര്ഗദ്വാരമപാവൃതമ്। സുഖിനഃ ക്ഷത്രിയാഃ പാര്ഥ ലഭന്തേ യുദ്ധമീദൃശമ്।।2.32।।
സ്വയം സംഭവിക്കുന്ന, സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള വാതിൽ തുറക്കുന്ന യുദ്ധം ലഭിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയന്മാർ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്, പാർഥ.
അഥ ചൈത്ത്വമിമം ധര്മ്യം സംഗ്രാമം ന കരിഷ്യസി। തതഃ സ്വധര്മം കീര്തിം ച ഹിത്വാ പാപമവാപ്സ്യസി।।2.33।।
നീ ഈ ധർമ്മയുദ്ധം ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ കർത്തവ്യവും മാനവും ഉപേക്ഷിച്ച് പാപം നേടും.
അകീര്തിം ചാപി ഭൂതാനി കഥയിഷ്യന്തി തേഽവ്യയാമ്। സംഭാവിതസ്യ ചാകീര്തിര്മരണാദതിരിച്യതേ।।2.34।।
മറ്റുള്ളവർ നിന്റെ അപകീർത്തി എന്നും പറയും. ആദരിക്കപ്പെട്ടവനു അപകീർത്തി മരണത്തേക്കാൾ വലുതാണ്.
ഭയാദ്രണാദുപരതം മംസ്യന്തേ ത്വാം മഹാരഥാഃ। യേഷാം ച ത്വം ബഹുമതോ ഭൂത്വാ യാസ്യസി ലാഘവമ്।।2.35।।
മഹാരഥന്മാർ നീ ഭയത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങിയെന്ന് കരുതും. അവരിൽ നിന്നു നീ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായി ഇരുന്നാൽ, ഇനി നിന്ദയിലാകും.
അവാച്യവാദാംശ്ച ബഹൂന് വദിഷ്യന്തി തവാഹിതാഃ। നിന്ദന്തസ്തവ സാമര്ഥ്യം തതോ ദുഃഖതരം നു കിമ്।।2.36।।
നിന്റെ ശത്രുക്കൾ അനാവശ്യമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, നിന്റെ ശക്തിയെ അപമാനിക്കും. അതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് എന്താണ്?
ഹതോ വാ പ്രാപ്സ്യസി സ്വര്ഗം ജിത്വാ വാ ഭോക്ഷ്യസേ മഹീമ്। തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ കൌന്തേയ യുദ്ധായ കൃതനിശ്ചയഃ।।2.37।।
നീ കൊല്ലപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ സ്വർഗം ലഭിക്കും; ജയിച്ചാൽ ഭൂമി അനുഭവിക്കാം. അതിനാൽ, കുന്തിപുത്രാ, ഉറച്ച മനസ്സോടെ എഴുന്നേറ്റ് യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങു.
സുഖദുഃഖേ സമേ കൃത്വാ ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ। തതോ യുദ്ധായ യുജ്യസ്വ നൈവം പാപമവാപ്സ്യസി।।2.38।।
സുഖദുഃഖങ്ങൾ, ലാഭനഷ്ടങ്ങൾ, ജയപരാജയങ്ങൾ സമമായി കാണിച്ച്, അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുക; അപ്പോൾ നീ പാപം നേടില്ല.
ഏഷാ തേഽഭിഹിതാ സാംഖ്യേ ബുദ്ധിര്യോഗേ ത്വിമാം ശ്രൃണു। ബുദ്ധ്യായുക്തോ യയാ പാര്ഥ കര്മബന്ധം പ്രഹാസ്യസി।।2.39।।
ഇതുവരെ ഞാൻ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ പറഞ്ഞത് കേട്ടു. ഇപ്പോൾ യോഗത്തിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ കേൾക്കൂ. ഈ ബുദ്ധിയോടെ നീ പ്രവർത്തിച്ചാൽ, കർമബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടും, പാർഥ.
നേഹാഭിക്രമനാശോഽസ്തി പ്രത്യവായോ ന വിദ്യതേ। സ്വല്പമപ്യസ്യ ധര്മസ്യ ത്രായതേ മഹതോ ഭയാത്।।2.40।।
ഈ മാർഗത്തിൽ ചെയ്ത ശ്രമം നഷ്ടമാകില്ല, ദോഷവും ഉണ്ടാകില്ല. അല്പം പോലും ഈ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ വലിയ ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാം.
വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിരേകേഹ കുരുനന്ദന। ബഹുശാഖാ ഹ്യനന്താശ്ച ബുദ്ധയോഽവ്യവസായിനാമ്।।2.41।।
കുരുനന്ദനാ, ഇവിടെ മനസ്സു ഏകാഗ്രവും ഉറപ്പുള്ളതുമാണ്. എന്നാൽ നിർണയമില്ലാത്തവരുടെ ബുദ്ധി അനേകം വഴികളിലായി ചിതറുന്നു.
യാമിമാം പുഷ്പിതാം വാചം പ്രവദന്ത്യവിപശ്ചിതഃ। വേദവാദരതാഃ പാര്ഥ നാന്യദസ്തീതി വാദിനഃ।।2.42।।
അറിയാത്തവർ, വേദത്തിലെ പുഷ്പിതമായ വാക്കുകളിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നവർ, മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് പറയുന്നു, പാർഥ. അവരുടെ മനസ്സ് ആഗ്രഹങ്ങളിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവർ ജനനവും കർമ്മഫലവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന അനേകം പ്രത്യേക കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു, ആസ്വാദനത്തെയും ഐശ്വര്യത്തെയും ലക്ഷ്യമിടുന്നു.
കാമാത്മാനഃ സ്വര്ഗപരാ ജന്മകര്മഫലപ്രദാമ്। ക്രിയാവിശേഷബഹുലാം ഭോഗൈശ്വര്യഗതിം പ്രതി।।2.43।।
അവരുടെ മനസ്സ് ആഗ്രഹങ്ങളിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവർ ജനനവും കർമ്മഫലവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന അനേകം പ്രത്യേക കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു, ആസ്വാദനത്തെയും ഐശ്വര്യത്തെയും ലക്ഷ്യമിടുന്നു.