ഇതി ഗുഹ്യതമം ശാസ്ത്രമിദമുക്തം മയാഽനഘ।ഏതദ്ബുദ്ധ്വാ ബുദ്ധിമാന്സ്യാത്കൃതകൃത്യശ്ച ഭാരത।।15.20।।
ഇങ്ങനെ, ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ഈ ശാസ്ത്രം ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, പാപരഹിതനേ. ഇതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ ജ്ഞാനിയാകുന്നു, എല്ലാ കര്ത്തവ്യങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കുന്നവനുമാകുന്നു, ഭാരത.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച അഭയം സത്ത്വസംശുദ്ധിഃ ജ്ഞാനയോഗവ്യവസ്ഥിതിഃ। ദാനം ദമശ്ച യജ്ഞശ്ച സ്വാധ്യായസ്തപ ആര്ജവമ്।।16.1।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഭയം ഇല്ലായ്മ, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി, ജ്ഞാനത്തിലും യോഗത്തിലും സ്ഥിരത, ദാനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, യജ്ഞം, സ്വാധ്യായം, തപസ്, നേരുത്വം —
അഹിംസാ സത്യമക്രോധസ്ത്യാഗഃ ശാന്തിരപൈശുനമ്।ദയാ ഭൂതേഷ്വലോലുപ്ത്വം മാര്ദവം ഹ്രീരചാപലമ്।।16.2।।
അഹിംസ, സത്യവാദം, കോപം ഇല്ലായ്മ, ത്യാഗം, ശാന്തി, പരനിന്ദയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കൽ, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ, ആസക്തി ഇല്ലായ്മ, സൌമ്യത, ലജ്ജ, ചഞ്ചലത ഇല്ലായ്മ —
തേജഃ ക്ഷമാ ധൃതിഃ ശൌചമദ്രോഹോ നാതിമാനിതാ। ഭവന്തി സമ്പദം ദൈവീമഭിജാതസ്യ ഭാരത।।16.3।।
തേജസ്, ക്ഷമ, ധൈര്യം, ശുദ്ധി, വൈരം ഇല്ലായ്മ, അത്യധികമായ അഭിമാനം ഇല്ലായ്മ — ഇവ ദൈവിക സ്വഭാവം ഉള്ളവരുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്, ഭാരത.
ദമ്ഭോ ദര്പോഽഭിമാനശ്ച ക്രോധഃ പാരുഷ്യമേവ ച।അജ്ഞാനം ചാഭിജാതസ്യ പാര്ഥ സമ്പദമാസുരീമ്।।16.4।।
കപടത, അഹങ്കാരം, ആത്മാഭിമാനം, കോപം, കഠിനത, അജ്ഞാനം — ഇവ അസുരസ്വഭാവം ഉള്ളവരുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്, പാർഥ.
ദൈവീ സമ്പദ്വിമോക്ഷായ നിബന്ധായാസുരീ മതാ।മാ ശുചഃ സമ്പദം ദൈവീമഭിജാതോഽസി പാണ്ഡവ।।16.5।।
ദൈവിക സ്വഭാവം മോക്ഷത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്; അസുരസ്വഭാവം ബന്ധനത്തിലേക്കാണ്. ദുഃഖിക്കേണ്ട, പാണ്ഡവ, നീ ദൈവിക സ്വഭാവത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ്.
ദ്വൌ ഭൂതസര്ഗൌ ലോകേഽസ്മിന് ദൈവ ആസുര ഏവ ച।ദൈവോ വിസ്തരശഃ പ്രോക്ത ആസുരം പാര്ഥ മേ ശ്രൃണു।।16.6।।
ഇഹ ലോകത്ത് ദൈവസ്വഭാവവും അസുരസ്വഭാവവും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ട്. ദൈവസ്വഭാവം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇനി അസുരസ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് നീ കേൾക്കൂ, പാർഥ.
പ്രവൃത്തിം ച നിവൃത്തിം ച ജനാ ന വിദുരാസുരാഃ।ന ശൌചം നാപി ചാചാരോ ന സത്യം തേഷു വിദ്യതേ।।16.7।।
അസുരസ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ഒഴിവാക്കണം എന്നതറിയില്ല. അവരിൽ ശുദ്ധിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും സത്യവും ഒന്നും ഇല്ല.
അസത്യമപ്രതിഷ്ഠം തേ ജഗദാഹുരനീശ്വരമ്।അപരസ്പരസമ്ഭൂതം കിമന്യത്കാമഹൈതുകമ്।।16.8।।
ഈ ലോകം സത്യമില്ലാത്തതും ആധാരമില്ലാത്തതും ദൈവം ഇല്ലാത്തതുമാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. പരസ്പരസംബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രം ഇത് ഉണ്ടാകുന്നു, ആഗ്രഹം മാത്രമാണ് അതിന്റെ കാരണമെന്നു അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമവഷ്ടഭ്യ നഷ്ടാത്മാനോഽല്പബുദ്ധയഃ।പ്രഭവന്ത്യുഗ്രകര്മാണഃ ക്ഷയായ ജഗതോഽഹിതാഃ।।16.9।।
ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ദർശനം പിടിച്ചു നിൽക്കുന്ന, ആത്മാവ് നശിച്ച, ബുദ്ധിയില്ലാത്ത, ക്രൂരകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഇവർ ലോകത്തിന് ദോഷം വരുത്താനും നാശിപ്പിക്കാനുമാണ് ഉയരുന്നത്.
കാമമാശ്രിത്യ ദുഷ്പൂരം ദമ്ഭമാനമദാന്വിതാഃ।മോഹാദ്ഗൃഹീത്വാസദ്ഗ്രാഹാന്പ്രവര്തന്തേഽശുചിവ്രതാഃ।।16.10।।
തീരാത്ത ആഗ്രഹം ആശ്രയിച്ച്, കപടത, അഭിമാനം, അഹങ്കാരം എന്നിവ നിറഞ്ഞ്, തെറ്റായ വിശ്വാസങ്ങൾ പിടിച്ചു, ശുദ്ധിയില്ലാത്ത വഴികളിൽ അവർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ചിന്താമപരിമേയാം ച പ്രലയാന്താമുപാശ്രിതാഃ।കാമോപഭോഗപരമാ ഏതാവദിതി നിശ്ിചതാഃ।।16.11।।
അവസാനത്തിൽ മരണത്തിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്ന അനന്തമായ ചിന്തകളിൽ മുങ്ങി, ആഗ്രഹസുഖങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാനാണ് അവർ മുഴുവനും മനസ്സാക്ഷി. ഇത്രയേ ഉള്ളൂ എന്നുറപ്പാണ് അവർക്കു.
ആശാപാശശതൈര്ബദ്ധാഃ കാമക്രോധപരായണാഃ।ഈഹന്തേ കാമഭോഗാര്ഥമന്യായേനാര്ഥസഞ്ചയാന്।।16.12।।
നൂറുകണക്കിന് പ്രതീക്ഷകളിൽ കുടുങ്ങി, ആഗ്രഹത്തിലും കോപത്തിലും മുഴുകി, ആസ്വാദനത്തിനായി അന്യായമായി ധനം സമ്പാദിക്കാൻ അവർ ശ്രമിക്കുന്നു.
ഇദമദ്യ മയാ ലബ്ധമിമം പ്രാപ്സ്യേ മനോരഥമ്।ഇദമസ്തീദമപി മേ ഭവിഷ്യതി പുനര്ധനമ്।।16.13।।
ഇന്ന് ഞാൻ ഇതു നേടി; ഇനി ആ മോഹം നേടും; ഇതെല്ലാം എന്റെതാണ്, ഇനി ഈ സമ്പത്തും വീണ്ടും എനിക്ക് ലഭിക്കും എന്ന് അവർ ചിന്തിക്കുന്നു.
അസൌ മയാ ഹതഃ ശത്രുര്ഹനിഷ്യേ ചാപരാനപി।ഈശ്വരോഽഹമഹം ഭോഗീ സിദ്ധോഽഹം ബലവാന്സുഖീ।।16.14।।
അവൻ എന്റെ ശത്രുവാണ്, ഞാൻ അവനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്യും; മറ്റുള്ളവരെയും ഞാൻ കൊല്ലും. ഞാൻ തന്നെ ഇശ്വരൻ, ആസ്വാദകൻ, വിജയി, ശക്തൻ, സന്തോഷവാനെന്നും അവർ കരുതുന്നു.
ആഢ്യോഽഭിജനവാനസ്മി കോഽന്യോഽസ്തി സദൃശോ മയാ।യക്ഷ്യേ ദാസ്യാമി മോദിഷ്യ ഇത്യജ്ഞാനവിമോഹിതാഃ।।16.15।।
ഞാൻ സമ്പന്നനും ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ആണു; എനിക്ക് തുല്യൻ ആരുണ്ട്? ഞാൻ യജ്ഞം നടത്തും, ദാനം ചെയ്യും, ആനന്ദിക്കും എന്നിങ്ങനെ അവിടുത്തെ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി, പലതരം ചിന്തകളിൽ അലഞ്ഞ്, മോഹത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങി, ആഗ്രഹസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം തേടി, അവർ അശുദ്ധമായ നരകത്തിൽ വീഴുന്നു.
അനേകചിത്തവിഭ്രാന്താ മോഹജാലസമാവൃതാഃ।പ്രസക്താഃ കാമഭോഗേഷു പതന്തി നരകേഽശുചൌ।।16.16।।
പലതരം ചിന്തകളിൽ അലഞ്ഞ്, മോഹത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങി, ആഗ്രഹസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം തേടി, അവർ അശുദ്ധമായ നരകത്തിൽ വീഴുന്നു.
ആത്മസമ്ഭാവിതാഃ സ്തബ്ധാ ധനമാനമദാന്വിതാഃ।യജന്തേ നാമയജ്ഞൈസ്തേ ദമ്ഭേനാവിധിപൂര്വകമ്।।16.17।।
സ്വയം പ്രശംസിച്ച്, അഹങ്കാരത്തിലും സമ്പത്തിന്റെ അഭിമാനത്തിലും മുഴുകി, അവർ കപടതയോടെ, നിയമങ്ങൾ പാലിക്കാതെ, പേരിനായി മാത്രം യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
അഹങ്കാരം ബലം ദര്പം കാമം ക്രോധം ച സംശ്രിതാഃ।മാമാത്മപരദേഹേഷു പ്രദ്വിഷന്തോഽഭ്യസൂയകാഃ।।16.18।।
അഹങ്കാരം, ശക്തി, ഗർവ്വം, ആഗ്രഹം, കോപം എന്നിവയിൽ ആശ്രയം വെച്ച്, സ്വയംക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദ്വേഷം കാണിച്ച്, അവർ അസൂയയോടെ ജീവിക്കുന്നു.
താനഹം ദ്വിഷതഃ ക്രൂരാന്സംസാരേഷു നരാധമാന്।ക്ഷിപാമ്യജസ്രമശുഭാനാസുരീഷ്വേവ യോനിഷു।।16.19।।
ദ്വേഷവും ക്രൂരതയും നിറഞ്ഞ, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരായ ഇവരെ ഞാൻ എപ്പോഴും ദുഷ്ട ജന്മങ്ങളിൽ, അസുരയോനികളിൽ, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിപ്പിക്കുന്നു.
അസുരീം യോനിമാപന്നാ മൂഢാ ജന്മനി ജന്മനി।മാമപ്രാപ്യൈവ കൌന്തേയ തതോ യാന്ത്യധമാം ഗതിമ്।।16.20।।
അസുരയോനിയിൽ ജനിച്ച്, അജ്ഞാനത്തിൽ ജന്മം ജന്മമായി അകപ്പെട്ടു, എന്നെ കണ്ടെത്താതെ, കുന്തീപുത്രാ, അവർ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ത്രിവിധം നരകസ്യേദം ദ്വാരം നാശനമാത്മനഃ।കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭസ്തസ്മാദേതത്ത്രയം ത്യജേത്।।16.21।।
ആത്മാവിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന നരകത്തിലേക്കുള്ള മൂന്ന് വാതിലുകൾ ഉണ്ട്: ആഗ്രഹം, കോപം, ലോഭം. അതുകൊണ്ട് ഈ മൂന്നു ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഏതൈര്വിമുക്തഃ കൌന്തേയ തമോദ്വാരൈസ്ത്രിഭിര്നരഃ।ആചരത്യാത്മനഃ ശ്രേയസ്തതോ യാതി പരാം ഗതിമ്।।16.22।।
കുന്തീപുത്രാ, ഈ മൂന്നു ഇരുണ്ട വാതിലുകളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നവൻ ആത്മക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിച്ച്, അതിനുശേഷം പരമഗതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
യഃ ശാസ്ത്രവിധിമുത്സൃജ്യ വര്തതേ കാമകാരതഃ।ന സ സിദ്ധിമവാപ്നോതി ന സുഖം ന പരാം ഗതിമ്।।16.23।।
ശാസ്ത്രനിയമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ സിദ്ധിയും സുഖവും പരമഗതിയും നേടുന്നില്ല.
തസ്മാച്ഛാസ്ത്രം പ്രമാണം തേ കാര്യാകാര്യവ്യവസ്ഥിതൌ।ജ്ഞാത്വാ ശാസ്ത്രവിധാനോക്തം കര്മ കര്തുമിഹാര്ഹസി।।16.24।।
അതിനാൽ എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്നതിൽ ശാസ്ത്രം തന്നെയാണ് നമുക്ക് മാർഗ്ഗദർശനം. ശാസ്ത്രം പറയുന്ന വിധികൾ മനസ്സിലാക്കി, അതനുസരിച്ച് നാം ഇവിടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം.
അര്ജുന ഉവാചയേ ശാസ്ത്രവിധിമുത്സൃജ്യ യജന്തേ ശ്രദ്ധയാഽന്വിതാഃ।തേഷാം നിഷ്ഠാ തു കാ കൃഷ്ണ സത്ത്വമാഹോ രജസ്തമഃ।।17.1।।
അർജ്ജുനൻ ചോദിച്ചു: ശാസ്ത്രം പറയുന്നതു ഉപേക്ഷിച്ച്, വിശ്വാസത്തോടെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരുടെ നില എന്താണ് കൃഷ്ണാ? അവരിൽ സത്ത്വം, രാജസം, അല്ലെങ്കിൽ താമസം ആണോ?
ശ്രീ ഭഗവാനുവാചത്രിവിധാ ഭവതി ശ്രദ്ധാ ദേഹിനാം സാ സ്വഭാവജാ।സാത്ത്വികീ രാജസീ ചൈവ താമസീ ചേതി താം ശ്രൃണു।।17.2।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജീവികളുടെയും വിശ്വാസം മൂന്നു വിധമാണ്; അത് അവരവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. സാത്ത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെയാണ്. അതിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കു.
സത്ത്വാനുരൂപാ സര്വസ്യ ശ്രദ്ധാ ഭവതി ഭാരത।ശ്രദ്ധാമയോഽയം പുരുഷോ യോ യച്ഛ്രദ്ധഃ സ ഏവ സഃ।।17.3।।
ഭാരതാ, ഓരോരുത്തരുടെയും വിശ്വാസം അവരുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ്. ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെയുള്ള വിശ്വാസമോ, ആ വ്യക്തി അതുപോലെയാണ്.
യജന്തേ സാത്ത്വികാ ദേവാന്യക്ഷരക്ഷാംസി രാജസാഃ।പ്രേതാന്ഭൂതഗണാംശ്ചാന്യേ യജന്തേ താമസാ ജനാഃ।।17.4।।
സാത്ത്വികർ ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കുന്നു; രാജസികർ യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നു; താമസികർ പ്രേതന്മാരെയും ഭൂതഗണങ്ങളെയും ആരാധിക്കുന്നു.
അശാസ്ത്രവിഹിതം ഘോരം തപ്യന്തേ യേ തപോ ജനാഃ।ദമ്ഭാഹങ്കാരസംയുക്താഃ കാമരാഗബലാന്വിതാഃ।।17.5।।
ശാസ്ത്രം അനുസരിക്കാതെ, ഭയാനകമായ തപസ്സുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അഹങ്കാരവും കപടതയും ആകാംക്ഷയും ആസക്തിയും നിറഞ്ഞവരാണ്.