മച്ചിത്താ മദ്ഗതപ്രാണാ ബോധയന്തഃ പരസ്പരമ്। കഥയന്തശ്ച മാം നിത്യം തുഷ്യന്തി ച രമന്തി ച।।10.9।।
എന്നിൽ മനസ്സും ജീവനും സമർപ്പിച്ചവർ, പരസ്പരം എന്നെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും, എപ്പോഴും എന്നെ ഓർമ്മിക്കുകയും, അതിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തേഷാം സതതയുക്താനാം ഭജതാം പ്രീതിപൂര്വകമ്। ദദാമി ബുദ്ധിയോഗം തം യേന മാമുപയാന്തി തേ।।10.10।।
എന്നെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്ഥിരമായി ആരാധിക്കുന്നവർക്കു ഞാൻ ജ്ഞാനയോഗം നൽകുന്നു, അതിലൂടെ അവർ എന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
തേഷാമേവാനുകമ്പാര്ഥമഹമജ്ഞാനജം തമഃ। നാശയാമ്യാത്മഭാവസ്ഥോ ജ്ഞാനദീപേന ഭാസ്വതാ।।10.11।।
അവർക്കു കരുണയാൽ, ഞാൻ അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ച്, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഇരുണ്ടത്വം ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് അകറ്റുന്നു.
അര്ജുന ഉവാച പരം ബ്രഹ്മ പരം ധാമ പവിത്രം പരമം ഭവാന്। പുരുഷം ശാശ്വതം ദിവ്യമാദിദേവമജം വിഭുമ്।।10.12।।
അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: നീ പരബ്രഹ്മവും പരമധാമവും പരമശുദ്ധിയും ആണു; നീ ശാശ്വതനും ദിവ്യനും ആദിദേവനും ജനനമില്ലാത്തവനും സർവവ്യാപകനും ആണു.
ആഹുസ്ത്വാമൃഷയഃ സര്വേ ദേവര്ഷിര്നാരദസ്തഥാ। അസിതോ ദേവലോ വ്യാസഃ സ്വയം ചൈവ ബ്രവീഷി മേ।।10.13।।
എല്ലാ ഋഷികളും, ദേവർഷി നാരദനും, അസി്തനും ദേവളനും വ്യാസനും, നീയുമാണ് എന്നെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.
സര്വമേതദൃതം മന്യേ യന്മാം വദസി കേശവ। ന ഹി തേ ഭഗവന് വ്യക്ിതം വിദുര്ദേവാ ന ദാനവാഃ।।10.14।।
കേശവാ, നീ എന്നോട് പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ സത്യമായാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും, ഭഗവൻ, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാൻ കഴിയില്ല.
സ്വയമേവാത്മനാഽത്മാനം വേത്ഥ ത്വം പുരുഷോത്തമ। ഭൂതഭാവന ഭൂതേശ ദേവദേവ ജഗത്പതേ।।10.15।।
പുരുഷോത്തമാ, നീയല്ലാതെ ആരും നിന്നെ അറിയുന്നില്ല; നീയാണ് സകലഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ഭവനവും, ദേവദേവനും, ലോകത്തിന്റെ നാഥനും.
വക്തുമര്ഹസ്യശേഷേണ ദിവ്യാ ഹ്യാത്മവിഭൂതയഃ। യാഭിര്വിഭൂതിഭിര്ലോകാനിമാംസ്ത്വം വ്യാപ്യ തിഷ്ഠസി।।10.16।।
നിന്റെ ദിവ്യമായ മഹത്വങ്ങൾ എല്ലാം എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി പറയേണ്ടത് നിനക്കാണ്, ഈ ലോകങ്ങളെ നീ എങ്ങനെ നിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ട് നിറച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് അറിയാൻ.
കഥം വിദ്യാമഹം യോഗിംസ്ത്വാം സദാ പരിചിന്തയന്। കേഷു കേഷു ച ഭാവേഷു ചിന്ത്യോഽസി ഭഗവന്മയാ।।10.17।।
നീയെപ്പറ്റി എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കുന്ന ഞാൻ, എങ്ങനെയാണ് നിന്നെ അറിയേണ്ടത്? ഭഗവൻ, നീയെന്തെല്ലാ രൂപങ്ങളിൽ ഞാൻ ചിന്തിക്കണം?
വിസ്തരേണാത്മനോ യോഗം വിഭൂതിം ച ജനാര്ദന। ഭൂയഃ കഥയ തൃപ്തിര്ഹി ശ്രൃണ്വതോ നാസ്തി മേഽമൃതമ്।।10.18।।
ജനാർദ്ദനാ, നിന്റെ യോഗവും മഹത്വവും വീണ്ടും വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ. ഈ അമൃതം കേൾക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും തൃപ്തിയില്ല.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി ദിവ്യാ ഹ്യാത്മവിഭൂതയഃ। പ്രാധാന്യതഃ കുരുശ്രേഷ്ഠ നാസ്ത്യന്തോ വിസ്തരസ്യ മേ।।10.19।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കുരുവീരാ, ഞാൻ നിന്റെ ദിവ്യമായ പ്രധാന മഹത്വങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പറയും; എന്റെ മഹത്വത്തിന് ഒരുതീരവും ഇല്ല.
അഹമാത്മാ ഗുഡാകേശ സര്വഭൂതാശയസ്ഥിതഃ। അഹമാദിശ്ച മധ്യം ച ഭൂതാനാമന്ത ഏവ ച।।10.20।।
ഗുഡാകേശാ, ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവാണ്; ഞാൻ അവയുടെ ആദിയും നടുവും അവസാനവും ആണു.
ആദിത്യാനാമഹം വിഷ്ണുര്ജ്യോതിഷാം രവിരംശുമാന്। മരീചിര്മരുതാമസ്മി നക്ഷത്രാണാമഹം ശശീ।।10.21।।
ആദിത്യന്മാരിൽ ഞാൻ വിഷ്ണുവാണ്; പ്രകാശങ്ങളിൽ ഞാൻ രവിയാണു; മരുതുകളിൽ ഞാൻ മരീചിയാണ്; നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഞാൻ ചന്ദ്രനാണ്.
വേദാനാം സാമവേദോഽസ്മി ദേവാനാമസ്മി വാസവഃ। ഇന്ദ്രിയാണാം മനശ്ചാസ്മി ഭൂതാനാമസ്മി ചേതനാ।।10.22।।
വേദങ്ങളിൽ ഞാൻ സാമവേദമാണ്; ദേവന്മാരിൽ ഞാൻ ഇന്ദ്രനാണ്; ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഞാൻ മനസ്സാണ്; ജീവികളിൽ ഞാൻ ബോധമാണ്.
രുദ്രാണാം ശങ്കരശ്ചാസ്മി വിത്തേശോ യക്ഷരക്ഷസാമ്। വസൂനാം പാവകശ്ചാസ്മി മേരുഃ ശിഖരിണാമഹമ്।।10.23।।
രുദ്രന്മാരിൽ ഞാൻ ശങ്കരനാണ്; യക്ഷരക്ഷസുകളിൽ ഞാൻ ധനാധിപനാണ്; വസുക്കളിൽ ഞാൻ അഗ്നിയാണ്; പർവ്വതങ്ങളിൽ ഞാൻ മേരുവാണ്.
പുരോധസാം ച മുഖ്യം മാം വിദ്ധി പാര്ഥ ബൃഹസ്പതിമ്। സേനാനീനാമഹം സ്കന്ദഃ സരസാമസ്മി സാഗരഃ।।10.24।।
പുരോഹിതന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ബൃഹസ്പതിയെ നീ എന്നിൽ കാണണം, പാർത്താ; സേനാനായകരിൽ ഞാൻ സ്കന്ദനാണ്; നദികളിൽ ഞാൻ സമുദ്രമാണ്.
മഹര്ഷീണാം ഭൃഗുരഹം ഗിരാമസ്മ്യേകമക്ഷരമ്। യജ്ഞാനാം ജപയജ്ഞോഽസ്മി സ്ഥാവരാണാം ഹിമാലയഃ।।10.25।।
മഹർഷിമാരിൽ ഞാൻ ഭൃഗു, വാക്കുകളിൽ ഞാൻ ഏകാക്ഷരം, യജ്ഞങ്ങളിൽ ഞാൻ ജപയജ്ഞം, അചഞ്ചലങ്ങളിലൊക്കെയും ഞാൻ ഹിമാലയം.
അശ്വത്ഥഃ സര്വവൃക്ഷാണാം ദേവര്ഷീണാം ച നാരദഃ। ഗന്ധര്വാണാം ചിത്രരഥഃ സിദ്ധാനാം കപിലോ മുനിഃ।।10.26।।
മരങ്ങളിലൊക്കെയും ഞാൻ അശ്വത്ത്വം, ദേവർഷിമാരിൽ ഞാൻ നാരദൻ, ഗന്ധർവന്മാരിൽ ഞാൻ ചിത്രരഥൻ, സിദ്ധന്മാരിൽ ഞാൻ കപിലമുനി.
ഉച്ചൈഃശ്രവസമശ്വാനാം വിദ്ധി മാമമൃതോദ്ഭവമ്। ഐരാവതം ഗജേന്ദ്രാണാം നരാണാം ച നരാധിപമ്।।10.27।।
കുതിരകളിൽ ഞാൻ അമൃതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഉച്ചൈശ്രവസ്സ്, ആനകളിൽ ഞാൻ ഐരാവതം, മനുഷ്യരിൽ ഞാൻ രാജാവാണ്.
ആയുധാനാമഹം വജ്രം ധേനൂനാമസ്മി കാമധുക്। പ്രജനശ്ചാസ്മി കന്ദര്പഃ സര്പാണാമസ്മി വാസുകിഃ।।10.28।।
ആയുധങ്ങളിൽ ഞാൻ വജ്രം, പശുക്കളിൽ ഞാൻ കാമധേനു, സന്താനത്തിനിടയിൽ ഞാൻ കന്ദർപ്പൻ, പാമ്പുകളിൽ ഞാൻ വാസുകി.
അനന്തശ്ചാസ്മി നാഗാനാം വരുണോ യാദസാമഹമ്। പിതൃ़ണാമര്യമാ ചാസ്മി യമഃ സംയമതാമഹമ്।।10.29।।
നാഗങ്ങളിൽ ഞാൻ അനന്തൻ, ജലജീവികളിൽ ഞാൻ വരുണൻ, പിതാക്കളിൽ ഞാൻ അര്യമൻ, നിയന്ത്രകരിൽ ഞാൻ യമൻ.
പ്രഹ്ലാദശ്ചാസ്മി ദൈത്യാനാം കാലഃ കലയതാമഹമ്। മൃഗാണാം ച മൃഗേന്ദ്രോഽഹം വൈനതേയശ്ച പക്ഷിണാമ്।।10.30।।
ദൈത്യന്മാരിൽ ഞാൻ പ്രഹ്ലാദൻ, സമയത്തെ കണക്കാക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ തന്നെ കാലം, മൃഗങ്ങളിൽ ഞാൻ സിംഹം, പക്ഷികളിൽ ഞാൻ വിനതയുടെ മകൻ ഗരുഡൻ.
പവനഃ പവതാമസ്മി രാമഃ ശസ്ത്രഭൃതാമഹമ്। ഝഷാണാം മകരശ്ചാസ്മി സ്രോതസാമസ്മി ജാഹ്നവീ।।10.31।।
ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ വായു, ആയുധധാരികളിൽ ഞാൻ രാമൻ, മീനങ്ങളിൽ ഞാൻ മകരം, നദികളിൽ ഞാൻ ഗംഗ.
സര്ഗാണാമാദിരന്തശ്ച മധ്യം ചൈവാഹമര്ജുന। അധ്യാത്മവിദ്യാ വിദ്യാനാം വാദഃ പ്രവദതാമഹമ്।।10.32।।
സൃഷ്ടികളിൽ ഞാൻ ആദിയും അവസാനും നടുവും, അറിവുകളിൽ ഞാൻ ആത്മവിദ്യ, വാദിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ യുക്തി.
അക്ഷരാണാമകാരോഽസ്മി ദ്വന്ദ്വഃ സാമാസികസ്യ ച। അഹമേവാക്ഷയഃ കാലോ ധാതാഽഹം വിശ്വതോമുഖഃ।।10.33।।
അക്ഷരങ്ങളിൽ ഞാൻ 'അ' എന്ന അക്ഷരം, സംയുക്തപദങ്ങളിൽ ഞാൻ ദ്വന്ദ്വം, ഞാൻ അക്ഷയമായ കാലം, എല്ലാടും മുഖമുള്ള സ്രഷ്ടാവാണ്.
മൃത്യുഃ സര്വഹരശ്ചാഹമുദ്ഭവശ്ച ഭവിഷ്യതാമ്। കീര്തിഃ ശ്രീര്വാക്ച നാരീണാം സ്മൃതിര്മേധാ ധൃതിഃ ക്ഷമാ।।10.34।।
എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്ന മരണം ഞാൻ, ഭാവികളിൽ ഉത്ഭവം ഞാൻ, സ്ത്രീകളിൽ ഞാൻ കീർത്തി, ഐശ്വര്യം, വാക്ക്, ഓർമ്മ, ബുദ്ധി, ധൈര്യം, ക്ഷമ.
ബൃഹത്സാമ തഥാ സാമ്നാം ഗായത്രീ ഛന്ദസാമഹമ്। മാസാനാം മാര്ഗശീര്ഷോഽഹമൃതൂനാം കുസുമാകരഃ।।10.35।।
സാമഗാനങ്ങളിൽ ഞാൻ ബൃഹത്സാമം, ഛന്ദസ്സുകളിൽ ഞാൻ ഗായത്രി, മാസങ്ങളിൽ മാർഗശീർഷം, ঋതുക്കളിൽ പൂക്കാലം.
ദ്യൂതം ഛലയതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്। ജയോഽസ്മി വ്യവസായോഽസ്മി സത്ത്വം സത്ത്വവതാമഹമ്।।10.36।।
വഞ്ചന ചെയ്യുന്നവരിൽ ഞാൻ ജൂതം, പ്രകാശമുള്ളവരിൽ ഞാൻ തേജസ്, വിജയത്തിൽ ഞാൻ, ഉറച്ച മനസ്സിൽ ഞാൻ, സത്സ്വഭാവമുള്ളവരിൽ ഞാൻ സത്വം.
വൃഷ്ണീനാം വാസുദേവോഽസ്മി പാണ്ഡവാനാം ധനംജയഃ। മുനീനാമപ്യഹം വ്യാസഃ കവീനാമുശനാ കവിഃ।।10.37।।
വൃഷ്ണികളിൽ ഞാൻ വാസുദേവൻ, പാണ്ഡവന്മാരിൽ ഞാൻ ധനഞ്ജയൻ, മുനികളിൽ ഞാൻ വ്യാസൻ, കവികളിൽ ഞാൻ ഉശനസ്.
ദണ്ഡോ ദമയതാമസ്മി നീതിരസ്മി ജിഗീഷതാമ്। മൌനം ചൈവാസ്മി ഗുഹ്യാനാം ജ്ഞാനം ജ്ഞാനവതാമഹമ്।।10.38।।
ശിക്ഷിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ ശിക്ഷ, ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ നയം, രഹസ്യങ്ങളിൽ ഞാൻ മൗനം, ജ്ഞാനികളിൽ ഞാൻ ജ്ഞാനം.