യേഽപ്യന്യദേവതാ ഭക്താ യജന്തേ ശ്രദ്ധയാഽന്വിതാഃ। തേഽപി മാമേവ കൌന്തേയ യജന്ത്യവിധിപൂര്വകമ്।।9.23।।
കൗന്തേയ, വിശ്വാസത്തോടെ മറ്റു ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവരും, ശരിയായ രീതിയിൽ അല്ലെങ്കിലും, എന്നെ തന്നെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.
അഹം ഹി സര്വയജ്ഞാനാം ഭോക്താ ച പ്രഭുരേവ ച। ന തു മാമഭിജാനന്തി തത്ത്വേനാതശ്ച്യവന്തി തേ।।9.24।।
എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെയും അനുഭവിക്കുന്നവനും പ്രഭുവും ഞാൻ തന്നെയാണ്. എന്നാൽ അവർ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല, അതുകൊണ്ട് അവർ വഴിതെറ്റുന്നു.
യാന്തി ദേവവ്രതാ ദേവാന് പിതൃ़ന്യാന്തി പിതൃവ്രതാഃ। ഭൂതാനി യാന്തി ഭൂതേജ്യാ യാന്തി മദ്യാജിനോഽപി മാമ്।।9.25।।
ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കലേക്കാണ് പോകുന്നത്; പിതൃപുരുഷന്മാരെ ആരാധിക്കുന്നവർ അവരിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; ഭൂതങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നവർ അവരിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർ എനിക്ക് അടുക്കലേക്ക് വരുന്നു.
പത്രം പുഷ്പം ഫലം തോയം യോ മേ ഭക്ത്യാ പ്രയച്ഛതി। തദഹം ഭക്ത്യുപഹൃതമശ്നാമി പ്രയതാത്മനഃ।।9.26।।
ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഒരു ഇല, ഒരു പൂവ്, ഒരു പഴം, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളം എന്നെ സമർപ്പിച്ചാൽ, ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ അർപ്പിച്ച ആ ഭക്തിസമർപ്പണം ഞാൻ സ്വീകരിക്കും.
യത്കരോഷി യദശ്നാസി യജ്ജുഹോഷി ദദാസി യത്। യത്തപസ്യസി കൌന്തേയ തത്കുരുഷ്വ മദര്പണമ്।।9.27।।
കൗന്തേയ, നീ ചെയ്യുന്ന എന്തും, ഭക്ഷിക്കുന്നതും, അർപ്പിക്കുന്നതും, നൽകുന്നതും, ചെയ്യുന്ന തപസ്സും എല്ലാം എന്നെ സമർപ്പണമാക്കി നടത്തുക.
ശുഭാശുഭഫലൈരേവം മോക്ഷ്യസേ കര്മബന്ധനൈഃ। സംന്യാസയോഗയുക്താത്മാ വിമുക്തോ മാമുപൈഷ്യസി।।9.28।।
ഇങ്ങനെ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന കര്മബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് നീ മോചിതനാകും; ത്യാഗയോഗത്തിൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, മോചിതനായി, നീ എനിക്ക് അടുക്കും.
സമോഽഹം സര്വഭൂതേഷു ന മേ ദ്വേഷ്യോഽസ്തി ന പ്രിയഃ। യേ ഭജന്തി തു മാം ഭക്ത്യാ മയി തേ തേഷു ചാപ്യഹമ്।।9.29।।
എല്ലാ ജന്തുക്കളോടും ഞാൻ ഒരുപോലെയാണ്; എനിക്ക് ആരും വെറുപ്പുള്ളവനോ പ്രിയനോ ഇല്ല. എന്നാൽ ഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർ എനിക്ക് ഉള്ളിലാണു, ഞാനും അവരിൽ ഉള്ളവനാണ്.
അപി ചേത്സുദുരാചാരോ ഭജതേ മാമനന്യഭാക്। സാധുരേവ സ മന്തവ്യഃ സമ്യഗ്വ്യവസിതോ ഹി സഃ।।9.30।।
ഒരുവൻ വളരെ ദുഷ്ടനായാലും, അനന്യഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിച്ചാൽ, അവൻ സദാചാരിയാണെന്ന് തന്നെ കരുതണം, കാരണം അവൻ ശരിയായ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെയാണ്.
ക്ഷിപ്രം ഭവതി ധര്മാത്മാ ശശ്വച്ഛാന്തിം നിഗച്ഛതി। കൌന്തേയ പ്രതിജാനീഹി ന മേ ഭക്തഃ പ്രണശ്യതി।।9.31।।
അവൻ ഉടൻ തന്നെ ധാർമ്മികനായി മാറുന്നു, സ്ഥിരമായ ശാന്തി നേടുന്നു. കൗന്തേയ, ഉറപ്പോടെ പ്രഖ്യാപിക്കു: എന്റെ ഭക്തൻ ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.
മാം ഹി പാര്ഥ വ്യപാശ്രിത്യ യേഽപി സ്യുഃ പാപയോനയഃ। സ്ത്രിയോ വൈശ്യാസ്തഥാ ശൂദ്രാസ്തേഽപി യാന്തി പരാം ഗതിമ്।।9.32।।
പാർഥാ, എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ പാപജന്മമായ സ്ത്രീകളും, വൈശ്യരും, ശൂദ്രന്മാരും ആയാലും, അവർ പരമഗതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
കിം പുനര്ബ്രാഹ്മണാഃ പുണ്യാ ഭക്താ രാജര്ഷയസ്തഥാ। അനിത്യമസുഖം ലോകമിമം പ്രാപ്യ ഭജസ്വ മാമ്।।9.33।।
പുണ്യശാലികളായ ബ്രാഹ്മണരും ഭക്തരായ രാജർഷിമാരും എത്ര കൂടുതൽ! ഈ നശ്വരവും ദു:ഖപൂർണ്ണവുമായ ലോകത്ത് എത്തിയാൽ, എന്നെ ആരാധിക്കണം.
മന്മനാ ഭവ മദ്ഭക്തോ മദ്യാജീ മാം നമസ്കുരു। മാമേവൈഷ്യസി യുക്ത്വൈവമാത്മാനം മത്പരായണഃ।।9.34।।
എന്നിൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കുക, എന്നെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുക, എന്നെ നമസ്കരിക്കുക; ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ എന്നിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, നീ എന്നെ തന്നെ നേടും.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച ഭൂയ ഏവ മഹാബാഹോ ശ്രൃണു മേ പരമം വചഃ। യത്തേഽഹം പ്രീയമാണായ വക്ഷ്യാമി ഹിതകാമ്യയാ।।10.1।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹുവേ, വീണ്ടും എന്റെ പരമമായ വാക്ക് കേൾക്കു; നിന്നെ ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നതിനാലും നിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചും ഞാൻ പറയുന്നതാണ്.
ന മേ വിദുഃ സുരഗണാഃ പ്രഭവം ന മഹര്ഷയഃ। അഹമാദിര്ഹി ദേവാനാം മഹര്ഷീണാം ച സര്വശഃ।।10.2।।
ദേവതകളും മഹർഷികളും എന്റെ ഉത്ഭവം അറിയുന്നില്ല; കാരണം ഞാൻ തന്നെയാണ് ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും ആദി.
യോ മാമജമനാദിം ച വേത്തി ലോകമഹേശ്വരമ്। അസമ്മൂഢഃ സ മര്ത്യേഷു സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ।।10.3।।
ജനനം ഇല്ലാത്തതും ആരംഭമില്ലാത്തതുമായ ലോകങ്ങളുടെ മഹേശ്വരനെന്നെ ആരെങ്കിലും അറിയുന്നെങ്കിൽ, അവൻ ഭ്രമരഹിതനായി എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ബുദ്ധിര്ജ്ഞാനമസംമോഹഃ ക്ഷമാ സത്യം ദമഃ ശമഃ। സുഖം ദുഃഖം ഭവോഽഭാവോ ഭയം ചാഭയമേവ ച।।10.4।।
ബുദ്ധി, ജ്ഞാനം, ഭ്രമരഹിതത്വം, ക്ഷമ, സത്യം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, സന്തോഷം, ദു:ഖം, ഉത്ഭവം, അഭാവം, ഭയം, ഭയരഹിതത്വം—
അഹിംസാ സമതാ തുഷ്ടിസ്തപോ ദാനം യശോഽയശഃ। ഭവന്തി ഭാവാ ഭൂതാനാം മത്ത ഏവ പൃഥഗ്വിധാഃ।।10.5।।
അഹിംസ, സമത്വം, സന്തോഷം, തപസ്, ദാനം, പ്രശസ്തി, അപകീർത്തി—ഇവയെല്ലാം ജീവികളിൽ വിവിധരൂപത്തിൽ എന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
മഹര്ഷയഃ സപ്ത പൂര്വേ ചത്വാരോ മനവസ്തഥാ। മദ്ഭാവാ മാനസാ ജാതാ യേഷാം ലോക ഇമാഃ പ്രജാഃ।।10.6।।
പഴയ ഏഴു മഹർഷികളും നാലു മനുക്കളും എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരാണ്; അവരിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ സൃഷ്ടികളും ഉത്ഭവിച്ചത്.
ഏതാം വിഭൂതിം യോഗം ച മമ യോ വേത്തി തത്ത്വതഃ। സോഽവികമ്പേന യോഗേന യുജ്യതേ നാത്ര സംശയഃ।।10.7।।
എന്റെ ഈ മഹത്വവും യോഗശക്തിയും ആരെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ അചഞ്ചലമായ യോഗത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കും. ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
അഹം സര്വസ്യ പ്രഭവോ മത്തഃ സര്വം പ്രവര്തതേ। ഇതി മത്വാ ഭജന്തേ മാം ബുധാ ഭാവസമന്വിതാഃ।।10.8।।
എല്ലാവിധത്തിലും ഞാൻ ആധാരമാണ്; എന്നിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനികൾ ആഴമുള്ള ഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.
മച്ചിത്താ മദ്ഗതപ്രാണാ ബോധയന്തഃ പരസ്പരമ്। കഥയന്തശ്ച മാം നിത്യം തുഷ്യന്തി ച രമന്തി ച।।10.9।।
എന്നിൽ മനസ്സും ജീവനും സമർപ്പിച്ചവർ, പരസ്പരം എന്നെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും, എപ്പോഴും എന്നെ ഓർമ്മിക്കുകയും, അതിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തേഷാം സതതയുക്താനാം ഭജതാം പ്രീതിപൂര്വകമ്। ദദാമി ബുദ്ധിയോഗം തം യേന മാമുപയാന്തി തേ।।10.10।।
എന്നെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്ഥിരമായി ആരാധിക്കുന്നവർക്കു ഞാൻ ജ്ഞാനയോഗം നൽകുന്നു, അതിലൂടെ അവർ എന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
തേഷാമേവാനുകമ്പാര്ഥമഹമജ്ഞാനജം തമഃ। നാശയാമ്യാത്മഭാവസ്ഥോ ജ്ഞാനദീപേന ഭാസ്വതാ।।10.11।।
അവർക്കു കരുണയാൽ, ഞാൻ അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ച്, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഇരുണ്ടത്വം ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് അകറ്റുന്നു.
അര്ജുന ഉവാച പരം ബ്രഹ്മ പരം ധാമ പവിത്രം പരമം ഭവാന്। പുരുഷം ശാശ്വതം ദിവ്യമാദിദേവമജം വിഭുമ്।।10.12।।
അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: നീ പരബ്രഹ്മവും പരമധാമവും പരമശുദ്ധിയും ആണു; നീ ശാശ്വതനും ദിവ്യനും ആദിദേവനും ജനനമില്ലാത്തവനും സർവവ്യാപകനും ആണു.
ആഹുസ്ത്വാമൃഷയഃ സര്വേ ദേവര്ഷിര്നാരദസ്തഥാ। അസിതോ ദേവലോ വ്യാസഃ സ്വയം ചൈവ ബ്രവീഷി മേ।।10.13।।
എല്ലാ ഋഷികളും, ദേവർഷി നാരദനും, അസി്തനും ദേവളനും വ്യാസനും, നീയുമാണ് എന്നെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.
സര്വമേതദൃതം മന്യേ യന്മാം വദസി കേശവ। ന ഹി തേ ഭഗവന് വ്യക്ിതം വിദുര്ദേവാ ന ദാനവാഃ।।10.14।।
കേശവാ, നീ എന്നോട് പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ സത്യമായാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും, ഭഗവൻ, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാൻ കഴിയില്ല.
സ്വയമേവാത്മനാഽത്മാനം വേത്ഥ ത്വം പുരുഷോത്തമ। ഭൂതഭാവന ഭൂതേശ ദേവദേവ ജഗത്പതേ।।10.15।।
പുരുഷോത്തമാ, നീയല്ലാതെ ആരും നിന്നെ അറിയുന്നില്ല; നീയാണ് സകലഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ഭവനവും, ദേവദേവനും, ലോകത്തിന്റെ നാഥനും.
വക്തുമര്ഹസ്യശേഷേണ ദിവ്യാ ഹ്യാത്മവിഭൂതയഃ। യാഭിര്വിഭൂതിഭിര്ലോകാനിമാംസ്ത്വം വ്യാപ്യ തിഷ്ഠസി।।10.16।।
നിന്റെ ദിവ്യമായ മഹത്വങ്ങൾ എല്ലാം എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി പറയേണ്ടത് നിനക്കാണ്, ഈ ലോകങ്ങളെ നീ എങ്ങനെ നിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ട് നിറച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് അറിയാൻ.
കഥം വിദ്യാമഹം യോഗിംസ്ത്വാം സദാ പരിചിന്തയന്। കേഷു കേഷു ച ഭാവേഷു ചിന്ത്യോഽസി ഭഗവന്മയാ।।10.17।।
നീയെപ്പറ്റി എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കുന്ന ഞാൻ, എങ്ങനെയാണ് നിന്നെ അറിയേണ്ടത്? ഭഗവൻ, നീയെന്തെല്ലാ രൂപങ്ങളിൽ ഞാൻ ചിന്തിക്കണം?
വിസ്തരേണാത്മനോ യോഗം വിഭൂതിം ച ജനാര്ദന। ഭൂയഃ കഥയ തൃപ്തിര്ഹി ശ്രൃണ്വതോ നാസ്തി മേഽമൃതമ്।।10.18।।
ജനാർദ്ദനാ, നിന്റെ യോഗവും മഹത്വവും വീണ്ടും വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ. ഈ അമൃതം കേൾക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും തൃപ്തിയില്ല.