അവ്യക്തോഽക്ഷര ഇത്യുക്തസ്തമാഹുഃ പരമാം ഗതിമ്। യം പ്രാപ്യ ന നിവര്തന്തേ തദ്ധാമ പരമം മമ।।8.21।।
അവ്യക്തം അക്ഷരമെന്നു പറയുന്നു; അതാണ് പരമഗതി എന്ന് പറയുന്നു. അതിനെ പ്രാപിച്ചാൽ ആരും തിരികെ വരാറില്ല; അതാണ് എന്റെ പരമധാമം.
പുരുഷഃ സ പരഃ പാര്ഥ ഭക്ത്യാ ലഭ്യസ്ത്വനന്യയാ। യസ്യാന്തഃസ്ഥാനി ഭൂതാനി യേന സര്വമിദം തതമ്।।8.22।।
പാർഥാ, ആ പരപുരുഷനെ അനന്യഭക്തിയാൽ മാത്രം പ്രാപിക്കാം; എല്ലാ ജീവികളും അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അവൻ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
യത്ര കാലേ ത്വനാവൃത്തിമാവൃത്തിം ചൈവ യോഗിനഃ। പ്രയാതാ യാന്തി തം കാലം വക്ഷ്യാമി ഭരതര്ഷഭ।।8.23।।
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, യോഗികൾ തിരികെ വരാതെ പോകുന്ന സമയവും, തിരികെ വരുന്ന സമയവും ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം.
അഗ്നിര്ജ്യോതിരഹഃ ശുക്ലഃ ഷണ്മാസാ ഉത്തരായണമ്। തത്ര പ്രയാതാ ഗച്ഛന്തി ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മവിദോ ജനാഃ।।8.24।।
അഗ്നി, പ്രകാശം, പകൽ, ശുക്ലപക്ഷം, ഉത്തരായണം എന്നിങ്ങനെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
ധൂമോ രാത്രിസ്തഥാ കൃഷ്ണഃ ഷണ്മാസാ ദക്ഷിണായനമ്। തത്ര ചാന്ദ്രമസം ജ്യോതിര്യോഗീ പ്രാപ്യ നിവര്തതേ।।8.25।।
ധൂമം, രാത്രി, കൃഷ്ണപക്ഷം, ദക്ഷിണായനം എന്നിങ്ങനെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ യോഗി ചന്ദ്രലോകം പ്രാപിച്ച് വീണ്ടും ജനനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
ശുക്ലകൃഷ്ണേ ഗതീ ഹ്യേതേ ജഗതഃ ശാശ്വതേ മതേ। ഏകയാ യാത്യനാവൃത്തിമന്യയാഽഽവര്തതേ പുനഃ।।8.26।।
ശുക്ലപഥവും കൃഷ്ണപഥവും ഈ ലോകത്തിന് ശാശ്വതമായ വഴികളാണ്; ഒന്നിലൂടെ പോയാൽ തിരികെ വരില്ല, മറ്റൊന്നിലൂടെ പോയാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകും.
നൈതേ സൃതീ പാര്ഥ ജാനന്യോഗീ മുഹ്യതി കശ്ചന। തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു യോഗയുക്തോ ഭവാര്ജുന।।8.27।।
പാർഥാ, ഈ വഴികൾ അറിയുന്ന യോഗിക്ക് ഒരിക്കലും ഭ്രമം വരില്ല. അതിനാൽ എല്ലാ സമയത്തും യോഗത്തിൽ നിലനിൽക്കണം, അർജുനാ.
വേദേഷു യജ്ഞേഷു തപഃസു ചൈവ ദാനേഷു യത്പുണ്യഫലം പ്രദിഷ്ടമ്। അത്യേതി തത്സര്വമിദം വിദിത്വാ യോഗീ പരം സ്ഥാനമുപൈതി ചാദ്യമ്।।8.28।।
വേദങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, ദാനം എന്നിവയിൽ ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ ഫലങ്ങളെയും അതിജയിച്ച്, ഈ സത്യം അറിഞ്ഞ യോഗി പരമമായ ആദി സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച ഇദം തു തേ ഗുഹ്യതമം പ്രവക്ഷ്യാമ്യനസൂയവേ। ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനസഹിതം യജ്ജ്ഞാത്വാ മോക്ഷ്യസേഽശുഭാത്।।9.1।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അസൂയ ഇല്ലാത്തവനേ, ഞാൻ നിന്നോട് ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ജ്ഞാനവും വിവേകവും പറയാം; ഇത് അറിഞ്ഞാൽ നീ അശുഭത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
രാജവിദ്യാ രാജഗുഹ്യം പവിത്രമിദമുത്തമമ്। പ്രത്യക്ഷാവഗമം ധര്മ്യം സുസുഖം കര്തുമവ്യയമ്।।9.2।।
ഇത് രാജവിദ്യയും രാജഗുഹ്യവും, ഏറ്റവും വിശുദ്ധവും ഉത്തമവുമാണ്; നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാവുന്നതും, ധാർമ്മികവുമായതും, ചെയ്യാൻ വളരെ എളുപ്പവുമാണ്; ഇതിന് നാശം ഇല്ല.
അശ്രദ്ദധാനാഃ പുരുഷാ ധര്മസ്യാസ്യ പരന്തപ। അപ്രാപ്യ മാം നിവര്തന്തേ മൃത്യുസംസാരവര്ത്മനി।।9.3।।
പാര്ത്താപരാക്രമനേ, ഈ ധർമ്മത്തിൽ വിശ്വാസം ഇല്ലാത്തവർ എന്നെ പ്രാപിക്കാതെ, മരണവും പുനർജനനവും നിറഞ്ഞ വഴിയിൽ തിരിച്ചുപോകുന്നു.
മയാ തതമിദം സര്വം ജഗദവ്യക്തമൂര്തിനാ। മത്സ്ഥാനി സര്വഭൂതാനി ന ചാഹം തേഷ്വവസ്ഥിതഃ।।9.4।।
എന്റെ അവ്യക്തമായ രൂപത്തിൽ ഈ മുഴുവൻ ലോകവും ഞാൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാ ജീവികളും എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, പക്ഷേ ഞാൻ അവയിൽ നിലകൊള്ളുന്നില്ല.
ന ച മത്സ്ഥാനി ഭൂതാനി പശ്യ മേ യോഗമൈശ്വരമ്। ഭൂതഭൃന്ന ച ഭൂതസ്ഥോ മമാത്മാ ഭൂതഭാവനഃ।।9.5।।
എന്നിൽ സകല ജീവികളും നിലകൊള്ളുന്നില്ലെന്നു നീ കാണുക, ഇതാണ് എന്റെ ദിവ്യമായ മായ. ഞാൻ സകല ജീവികളെയും പോഷിപ്പിക്കുകയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എങ്കിലും എന്റെ ആത്മാവ് അവരിൽ താമസിക്കുന്നില്ല.
യഥാഽഽകാശസ്ഥിതോ നിത്യം വായുഃ സര്വത്രഗോ മഹാന്। തഥാ സര്വാണി ഭൂതാനി മത്സ്ഥാനീത്യുപധാരയ।।9.6।।
വായു എപ്പോഴും ആകാശത്ത് നിലകൊണ്ടു എല്ലിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെ തന്നെ സകല ജീവികളും എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
സര്വഭൂതാനി കൌന്തേയ പ്രകൃതിം യാന്തി മാമികാമ്। കല്പക്ഷയേ പുനസ്താനി കല്പാദൌ വിസൃജാമ്യഹമ്।।9.7।।
കൗന്തേയ, ഒരു കാലചക്രം അവസാനിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും എന്റെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു; പുതിയ കാലം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അവയെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രകൃതിം സ്വാമവഷ്ടഭ്യ വിസൃജാമി പുനഃ പുനഃ। ഭൂതഗ്രാമമിമം കൃത്സ്നമവശം പ്രകൃതേര്വശാത്।।9.8।।
എന്റെ സ്വഭാവം പിടിച്ചു കൊണ്ടു, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ മുഴുവൻ ജീവജാലങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവ സ്വതന്ത്രമല്ല, പ്രകൃതിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
ന ച മാം താനി കര്മാണി നിബധ്നന്തി ധനഞ്ജയ। ഉദാസീനവദാസീനമസക്തം തേഷു കര്മസു।।9.9।।
ധനഞ്ജയ, ഈ പ്രവർത്തികൾ എന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നില്ല; ഞാൻ അവയിൽ അസക്തനായി, നിരപേക്ഷനായി ഇരിക്കുന്നു.
മയാഽധ്യക്ഷേണ പ്രകൃതിഃ സൂയതേ സചരാചരമ്। ഹേതുനാഽനേന കൌന്തേയ ജഗദ്വിപരിവര്തതേ।।9.10।।
എന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ പ്രകൃതി ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഈ കാരണത്താൽ, കൗന്തേയ, ലോകം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അവജാനന്തി മാം മൂഢാ മാനുഷീം തനുമാശ്രിതമ്। പരം ഭാവമജാനന്തോ മമ ഭൂതമഹേശ്വരമ്।।9.11।।
മാനുഷരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന എന്നെ, എന്റെ പരമമായ സ്വഭാവം അറിയാതെ, ഭാവനയില്ലാത്തവർ അവഗണിക്കുന്നു; ഞാൻ ജീവികളുടെ മഹേശ്വരനാണെന്ന് അവർ അറിയുന്നില്ല.
മോഘാശാ മോഘകര്മാണോ മോഘജ്ഞാനാ വിചേതസഃ। രാക്ഷസീമാസുരീം ചൈവ പ്രകൃതിം മോഹിനീം ശ്രിതാഃ।।9.12।।
അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ വ്യർത്ഥം, പ്രവർത്തികൾ വ്യർത്ഥം, ജ്ഞാനം വ്യർത്ഥം; മനസ്സു കുഴഞ്ഞവർ, മോഹിപ്പിക്കുന്ന അസുരസ്വഭാവത്തിലും രാക്ഷസസ്വഭാവത്തിലും ആശ്രയിക്കുന്നു.
മഹാത്മാനസ്തു മാം പാര്ഥ ദൈവീം പ്രകൃതിമാശ്രിതാഃ। ഭജന്ത്യനന്യമനസോ ജ്ഞാത്വാ ഭൂതാദിമവ്യയമ്।।9.13।।
പാർഥ, മഹാത്മാക്കൾ ദൈവസ്വഭാവം ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സു മറ്റൊന്നിലേക്കും തിരിയാതെ, എന്നെ സകല ജീവികളുടെ അക്ഷരമായ ആദിയായി അറിഞ്ഞ് ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
സതതം കീര്തയന്തോ മാം യതന്തശ്ച ദൃഢവ്രതാഃ। നമസ്യന്തശ്ച മാം ഭക്ത്യാ നിത്യയുക്താ ഉപാസതേ।।9.14।।
എന്നെ എപ്പോഴും പാടുകയും, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പരിശ്രമിക്കുകയും, ഭക്തിയോടെ വന്ദിക്കുകയും, എപ്പോഴും ഏകാഗ്രതയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജ്ഞാനയജ്ഞേന ചാപ്യന്യേ യജന്തോ മാമുപാസതേ। ഏകത്വേന പൃഥക്ത്വേന ബഹുധാ വിശ്വതോമുഖമ്।।9.15।।
മറ്റുള്ളവർ ജ്ഞാനയജ്ഞം നടത്തി എന്നെ വിവിധരീതിയിൽ ആരാധിക്കുന്നു; ഒരുപോലെ, വ്യത്യസ്തമായി, പല രൂപങ്ങളിൽ, എല്ലാടത്തും കാണുന്നവനായി എന്നെ ഉപാസിക്കുന്നു.
അഹം ക്രതുരഹം യജ്ഞഃ സ്വധാഽഹമഹമൌഷധമ്। മംത്രോഽഹമഹമേവാജ്യമഹമഗ്നിരഹം ഹുതമ്।।9.16।।
ഞാനാണ് യജ്ഞം, ഞാനാണ് ഹോമം, ഞാനാണ് പിതൃകർമ്മത്തിന് അർപ്പണം, ഞാനാണ് ഔഷധം, ഞാനാണ് മന്ത്രം, ഞാനാണ് നെയ്യ്, ഞാനാണ് അഗ്നി, ഞാനാണ് ഹവിയും.
പിതാഽഹമസ്യ ജഗതോ മാതാ ധാതാ പിതാമഹഃ। വേദ്യം പവിത്രമോംകാര ഋക് സാമ യജുരേവ ച।।9.17।।
ഈ ലോകത്തിന്റെ പിതാവും മാതാവും പോഷകനും പിതാമഹനും ഞാനാണ്; അറിവിന് ഉദ്ദേശ്യവും ശുദ്ധിയുമാണ് ഞാനെ, ഓംകാരവും ഋക്, സാമ, യജുർവേദങ്ങളും ഞാനാണ്.
ഗതിര്ഭര്താ പ്രഭുഃ സാക്ഷീ നിവാസഃ ശരണം സുഹൃത്। പ്രഭവഃ പ്രലയഃ സ്ഥാനം നിധാനം ബീജമവ്യയമ്।।9.18।।
ഞാനാണ് ലക്ഷ്യം, പോഷകൻ, പ്രഭു, സാക്ഷി, വാസസ്ഥലം, അഭയം, സുഹൃത്ത്; ഉത്ഭവം, ലയം, ആധാരം, നിധി, അക്ഷയമായ വിത്ത്—all ഞാനാണ്.
തപാമ്യഹമഹം വര്ഷം നിഗൃഹ്ണാമ്യുത്സൃജാമി ച। അമൃതം ചൈവ മൃത്യുശ്ച സദസച്ചാഹമര്ജുന।।9.19।।
ഞാനാണ് ചൂട് നൽകുന്നത്, മഴ പിടിച്ചുവെക്കുന്നതും വിടുന്നതും; അമൃതവും മരണമുമാണ് ഞാനെ, സതും അസതും ഞാനാണ്, അർജുന.
ത്രൈവിദ്യാ മാം സോമപാഃ പൂതപാപാ യജ്ഞൈരിഷ്ട്വാ സ്വര്ഗതിം പ്രാര്ഥയന്തേ। തേ പുണ്യമാസാദ്യ സുരേന്ദ്രലോക മശ്നന്തി ദിവ്യാന്ദിവി ദേവഭോഗാന്।।9.20।।
മൂന്നു വേദങ്ങളും അറിയുന്നവർ, സോമപാനം ചെയ്ത് പാപമുക്തരായി, യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ എന്നെ ആരാധിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവർ പുണ്യം നേടി ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ ദൈവസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
തേ തം ഭുക്ത്വാ സ്വര്ഗലോകം വിശാലം ക്ഷീണേ പുണ്യേ മര്ത്യലോകം വിശന്തി। ഏവ ത്രയീധര്മമനുപ്രപന്നാ ഗതാഗതം കാമകാമാ ലഭന്തേ।।9.21।।
അവർ ആ വിശാലമായ സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിച്ചശേഷം, പുണ്യം ക്ഷയിച്ചാൽ വീണ്ടും മനുഷ്യലോകത്ത് എത്തുന്നു; ഇങ്ങനെ, മൂന്നു വേദങ്ങളുടെയും മാർഗം പിന്തുടർന്ന്, ഇച്ഛകൾ ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
അനന്യാശ്ചിന്തയന്തോ മാം യേ ജനാഃ പര്യുപാസതേ। തേഷാം നിത്യാഭിയുക്താനാം യോഗക്ഷേമം വഹാമ്യഹമ്।।9.22।।
എന്നെ മാത്രം ചിന്തിച്ച്, ഏകാഗ്രതയോടെ ഭജിക്കുന്നവർക്കു ഞാൻ അവർക്കു വേണ്ടതെല്ലാം നൽകുകയും, അവർക്കുള്ളത് സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.