യോ യോ യാം യാം തനും ഭക്തഃ ശ്രദ്ധയാര്ചിതുമിച്ഛതി। തസ്യ തസ്യാചലാം ശ്രദ്ധാം താമേവ വിദധാമ്യഹമ്।।7.21।।
ഭക്തൻ ഏത് രൂപത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, ആ വിശ്വാസം ഞാൻ അവനിൽ ഉറപ്പാക്കുന്നു.
സ തയാ ശ്രദ്ധയാ യുക്തസ്തസ്യാരാധനമീഹതേ। ലഭതേ ച തതഃ കാമാന്മയൈവ വിഹിതാന് ഹി താന്।।7.22।।
അവൻ ആ വിശ്വാസത്തോടെ ആ രൂപത്തെ ആരാധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അവനു ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്.
അന്തവത്തു ഫലം തേഷാം തദ്ഭവത്യല്പമേധസാമ്। ദേവാന്ദേവയജോ യാന്തി മദ്ഭക്താ യാന്തി മാമപി।।7.23।।
അവരിൽ കുറഞ്ഞ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നശ്വരമാണ്. ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവതകളുടെ ലോകത്ത് പോകുന്നു; എനിക്ക് ഭക്തിയുള്ളവർ എനിക്ക് സമീപം എത്തുന്നു.
അവ്യക്തം വ്യക്ിതമാപന്നം മന്യന്തേ മാമബുദ്ധയഃ। പരം ഭാവമജാനന്തോ മമാവ്യയമനുത്തമമ്।।7.24।।
അബുദ്ധിമാന്മാർ, അവ്യക്തമായ എനിക്ക് വ്യക്തമായ രൂപം ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. എന്റെ പരമമായ, അക്ഷരമായ, ഉത്തമമായ സ്വഭാവം അവർ അറിയുന്നില്ല.
നാഹം പ്രകാശഃ സര്വസ്യ യോഗമായാസമാവൃതഃ। മൂഢോഽയം നാഭിജാനാതി ലോകോ മാമജമവ്യയമ്।।7.25।।
എന്റെ യോഗമയയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ലോകം മയയിൽ ആകൃതരായി, ജനനമില്ലാത്ത, അക്ഷരനായ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
വേദാഹം സമതീതാനി വര്തമാനാനി ചാര്ജുന। ഭവിഷ്യാണി ച ഭൂതാനി മാം തു വേദ ന കശ്ചന।।7.26।।
അർജുനാ, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളും ഞാൻ അറിയുന്നു. പക്ഷേ, ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
ഇച്ഛാദ്വേഷസമുത്ഥേന ദ്വന്ദ്വമോഹേന ഭാരത। സര്വഭൂതാനി സംമോഹം സര്ഗേ യാന്തി പരന്തപ।।7.27।।
ഭാരതന്, ആഗ്രഹവും വെറുപ്പും കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന ഇരട്ടത്വങ്ങളുടെ ഭ്രമം മൂലം എല്ലാ ജീവികളും ജനനസമയത്ത് മോഹത്തിലാവുന്നു.
യേഷാം ത്വന്തഗതം പാപം ജനാനാം പുണ്യകര്മണാമ്। തേ ദ്വന്ദ്വമോഹനിര്മുക്താ ഭജന്തേ മാം ദൃഢവ്രതാഃ।।7.28।।
പാപം അവസാനിച്ച, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്ന, ഇരട്ടത്വങ്ങളുടെ ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായവരാണ് ഉറച്ച മനസ്സോടെ എന്നെ ഭജിക്കുന്നത്.
ജരാമരണമോക്ഷായ മാമാശ്രിത്യ യതന്തി യേ। തേ ബ്രഹ്മ തദ്വിദുഃ കൃത്സ്നമധ്യാത്മം കര്മ ചാഖിലമ്।।7.29।।
വൃദ്ധാപ്യവും മരണവും തരണം ചെയ്യാൻ എന്നിൽ ആശ്രയം വെച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നവർ ബ്രഹ്മവും ആത്മവിദ്യയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും അറിയുന്നു.
സാധിഭൂതാധിദൈവം മാം സാധിയജ്ഞം ച യേ വിദുഃ। പ്രയാണകാലേഽപി ച മാം തേ വിദുര്യുക്തചേതസഃ।।7.30।।
ജീവികൾക്കും ദേവതകൾക്കും യജ്ഞങ്ങൾക്കും പരമാത്മാവായ എന്നെ അറിയുന്ന, മനസ്സു ഏകാഗ്രമായവർ യാത്രയുടെ അവസാനം പോലും എന്നെ അറിയുന്നു.
അര്ജുന ഉവാച കിം തദ്ബ്രഹ്മ കിമധ്യാത്മം കിം കര്മ പുരുഷോത്തമ। അധിഭൂതം ച കിം പ്രോക്തമധിദൈവം കിമുച്യതേ।।8.1।।
അർജുനൻ ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മം എന്താണ്? ആത്മാവ് എന്താണ്? കര്മ്മം എന്താണ്, ഉത്തമപുരുഷനേ? ജീവികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമം എന്താണ്, ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത് എന്താണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്?
അധിയജ്ഞഃ കഥം കോഽത്ര ദേഹേഽസ്മിന്മധുസൂദന। പ്രയാണകാലേ ച കഥം ജ്ഞേയോഽസി നിയതാത്മഭിഃ।।8.2।।
മധുസൂദനാ, ഈ ശരീരത്തിൽ യജ്ഞവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമം ആര്, എങ്ങനെ? നിയന്ത്രിതചിത്തരായവർ യാത്രയുടെ അവസാനം നിന്നെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു?
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സ്വഭാവോഽധ്യാത്മമുച്യതേ। ഭൂതഭാവോദ്ഭവകരോ വിസര്ഗഃ കര്മസംജ്ഞിതഃ।।8.3।।
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: നശിക്കാത്തത് ബ്രഹ്മമാണ്; സ്വഭാവം ആത്മാവാണ് എന്ന് പറയുന്നു; ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനെ കര്മ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
അധിഭൂതം ക്ഷരോ ഭാവഃ പുരുഷശ്ചാധിദൈവതമ്। അധിയജ്ഞോഽഹമേവാത്ര ദേഹേ ദേഹഭൃതാം വര।।8.4।।
നശ്വരമായത് ജീവികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമം; പുരുഷൻ ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമം; ഈ ശരീരത്തിൽ യജ്ഞവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമം ഞാനാണ്, ശരീരധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
അന്തകാലേ ച മാമേവ സ്മരന്മുക്ത്വാ കലേവരമ്। യഃ പ്രയാതി സ മദ്ഭാവം യാതി നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ।।8.5।।
ആവസാന സമയത്ത് എന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നവൻ എന്റെ സ്ഥിതിയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യം യം വാപി സ്മരന്ഭാവം ത്യജത്യന്തേ കലേവരമ്। തം തമേവൈതി കൌന്തേയ സദാ തദ്ഭാവഭാവിതഃ।।8.6।।
കുന്തിപുത്രാ, ആരെങ്കിലും ശരീരം വിടുമ്പോൾ ഏത് ഭാവം ഓർക്കുന്നു, ആ ഭാവത്തിലാണ് അവൻ എപ്പോഴും ആകാംക്ഷയോടെ ആ നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നത്.
തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു മാമനുസ്മര യുധ്യ ച। മയ്യര്പിതമനോബുദ്ധിര്മാമേവൈഷ്യസ്യസംശയമ്।।8.7।।
അതിനാൽ എല്ലാസമയത്തും എന്നെ ഓർക്കുകയും യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്യു; മനസ്സും ബുദ്ധിയും എന്നിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ സംശയമില്ലാതെ നീ എന്നെ പ്രാപിക്കും.
അഭ്യാസയോഗയുക്തേന ചേതസാ നാന്യഗാമിനാ। പരമം പുരുഷം ദിവ്യം യാതി പാര്ഥാനുചിന്തയന്।।8.8।।
യോഗാഭ്യാസം കൊണ്ട് മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലേക്കു തിരിയാതെ ദിവ്യനായ പരമപുരുഷനെ നിരന്തരം ചിന്തിക്കുന്നവൻ, പാർഥാ, അവനെ പ്രാപിക്കും.
കവിം പുരാണമനുശാസിതാര മണോരണീയാംസമനുസ്മരേദ്യഃ। സര്വസ്യ ധാതാരമചിന്ത്യരൂപ മാദിത്യവര്ണം തമസഃ പരസ്താത്।।8.9।।
ആദ്യകവി, പുരാതനൻ, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, സൂക്ഷ്മത്തിൽ സൂക്ഷ്മതരൻ, എല്ലാം പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആലോചനയ്ക്ക് അതീതമായ രൂപം, സൂര്യപ്രഭയുള്ളവൻ, അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറമുള്ളവൻ—ഇവനെ ഓർക്കുന്നവൻ...
പ്രയാണകാലേ മനസാഽചലേന ഭക്ത്യാ യുക്തോ യോഗബലേന ചൈവ। ഭ്രുവോര്മധ്യേ പ്രാണമാവേശ്യ സമ്യക് സ തം പരം പുരുഷമുപൈതി ദിവ്യമ്।।8.10।।
യാത്രയുടെ അവസാനം, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ, ഭക്തിയോടും യോഗബലത്തോടും കൂടി, ശ്വാസം കണ്യാദേശത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, അവൻ ആ ദിവ്യമായ പരമപുരുഷനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
യദക്ഷരം വേദവിദോ വദന്തി വിശന്തി യദ്യതയോ വീതരാഗാഃ। യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദം സംഗ്രഹേണ പ്രവക്ഷ്യേ।।8.11।।
വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവർ പറയുന്ന, വാസനകളില്ലാത്ത യതികൾ പ്രവേശിക്കുന്ന, അതിനെ ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയെ ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം.
സര്വദ്വാരാണി സംയമ്യ മനോ ഹൃദി നിരുധ്യ ച। മൂര്ധ്ന്യാധായാത്മനഃ പ്രാണമാസ്ഥിതോ യോഗധാരണാമ്।।8.12।।
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സിനെ ഹൃദയത്തിൽ അടച്ചുവെച്ച്, ശ്വാസം തലയിലെത്തിച്ച്, യോഗധാരണയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ...
ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ വ്യാഹരന്മാമനുസ്മരന്। യഃ പ്രയാതി ത്യജന്ദേഹം സ യാതി പരമാം ഗതിമ്।।8.13।।
'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷരം ഉച്ചരിച്ച് എന്നെ ഓർക്കുന്നവൻ ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
അനന്യചേതാഃ സതതം യോ മാം സ്മരതി നിത്യശഃ। തസ്യാഹം സുലഭഃ പാര്ഥ നിത്യയുക്തസ്യ യോഗിനഃ।।8.14।।
പാർഥാ, ആരെങ്കിലും അന്യചിന്തയില്ലാതെ എന്നെ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്ന യോഗിക്ക് ഞാൻ എളുപ്പത്തിൽ പ്രാപ്യനാകുന്നു, അവൻ എന്നിൽ സ്ഥിരമായി ഏകാഗ്രനാണ്.
മാമുപേത്യ പുനര്ജന്മ ദുഃഖാലയമശാശ്വതമ്। നാപ്നുവന്തി മഹാത്മാനഃ സംസിദ്ധിം പരമാം ഗതാഃ।।8.15।।
എന്നെ പ്രാപിച്ച മഹാത്മാക്കൾ പരമസിദ്ധി നേടിയവരായതിനാൽ, ഈ ദു:ഖവും അസ്ഥിരതയും നിറഞ്ഞ ലോകത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ആബ്രഹ്മഭുവനാല്ലോകാഃ പുനരാവര്തിനോഽര്ജുന। മാമുപേത്യ തു കൌന്തേയ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ।।8.16।।
അർജുനാ, ബ്രഹ്മയുടെ ലോകം വരെ എല്ലായിടങ്ങളിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകും. എന്നാൽ, കുന്തിയുടെ മകനേ, എന്നെ പ്രാപിച്ചാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
സഹസ്രയുഗപര്യന്തമഹര്യദ്ബ്രഹ്മണോ വിദുഃ। രാത്രിം യുഗസഹസ്രാന്താം തേഽഹോരാത്രവിദോ ജനാഃ।।8.17।।
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം ആയിരം യുഗങ്ങൾ നീളുന്നതാണെന്ന്, അതുപോലെ ഒരു രാത്രി ആയിരം യുഗങ്ങൾ നീളുന്നതാണെന്ന് അറിയുന്നവർക്ക്, യഥാർത്ഥത്തിൽ പകലും രാത്രിയും എങ്ങനെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.
അവ്യക്താദ്വ്യക്തയഃ സര്വാഃ പ്രഭവന്ത്യഹരാഗമേ। രാത്ര്യാഗമേ പ്രലീയന്തേ തത്രൈവാവ്യക്തസംജ്ഞകേ।।8.18।।
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ ജീവികളും പകൽ വരുമ്പോൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; രാത്രി വരുമ്പോൾ അവയെല്ലാം ആ അവ്യക്തത്തിലേക്കേയ്ക്കു വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു.
ഭൂതഗ്രാമഃ സ ഏവായം ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പ്രലീയതേ। രാത്ര്യാഗമേഽവശഃ പാര്ഥ പ്രഭവത്യഹരാഗമേ।।8.19।।
പാർഥാ, ഈ ജീവികളുടെ കൂട്ടം വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ച്, രാത്രി വരുമ്പോൾ ലയിക്കുകയും, പകൽ വരുമ്പോൾ നിർബന്ധിതരായി വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പരസ്തസ്മാത്തു ഭാവോഽന്യോഽവ്യക്തോഽവ്യക്താത്സനാതനഃ। യഃ സ സര്വേഷു ഭൂതേഷു നശ്യത്സു ന വിനശ്യതി।।8.20।।
അവ്യക്തത്തിൽക്കാൾ മുകളിലൊരു മറ്റൊരു ശാശ്വതമായ അവ്യക്തം ഉണ്ട്; എല്ലാ ജീവികളും നശിച്ചാലും അതിന് നാശം സംഭവിക്കില്ല.