ശ്രീ ഭഗവാനുവാച മയ്യാസക്തമനാഃ പാര്ഥ യോഗം യുഞ്ജന്മദാശ്രയഃ। അസംശയം സമഗ്രം മാം യഥാ ജ്ഞാസ്യസി തച്ഛൃണു।।7.1।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർത്താ, മനസ്സ് എന്നിൽ ആകർഷിച്ചവനും, എന്റെ ആശ്രയത്തിൽ യോഗം അഭ്യസിക്കുന്നവനും, എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും സംശയമില്ലാതെ എങ്ങനെ അറിവ് ലഭിക്കും എന്ന് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ജ്ഞാനം തേഽഹം സവിജ്ഞാനമിദം വക്ഷ്യാമ്യശേഷതഃ। യജ്ജ്ഞാത്വാ നേഹ ഭൂയോഽന്യജ്ജ്ഞാതവ്യമവശിഷ്യതേ।।7.2।।
ഈ ജ്ഞാനവും വിവേകവും ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കും. ഇത് അറിഞ്ഞാൽ, ഈ ലോകത്ത് മറ്റൊന്നും അറിയേണ്ടതില്ല.
മനുഷ്യാണാം സഹസ്രേഷു കശ്ിചദ്യതതി സിദ്ധയേ। യതതാമപി സിദ്ധാനാം കശ്ിചന്മാം വേത്തി തത്ത്വതഃ।।7.3।।
ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരിൽ ഒരാൾ മാത്രം പരിപൂർണ്ണതയ്ക്കായി ശ്രമിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവരിൽ ഒരാൾ മാത്രം എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ ഖം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച। അഹങ്കാര ഇതീയം മേ ഭിന്നാ പ്രകൃതിരഷ്ടധാ।।7.4।।
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം — ഇവയാണ് എന്റെ എട്ടു വിഭിന്നമായ പ്രകൃതികൾ.
അപരേയമിതസ്ത്വന്യാം പ്രകൃതിം വിദ്ധി മേ പരാമ്। ജീവഭൂതാം മഹാബാഹോ യയേദം ധാര്യതേ ജഗത്।।7.5।।
മഹാബാഹുവേ, ഇതിന് പുറമെ, ജീവരൂപമായ മറ്റൊരു ഉന്നതമായ പ്രകൃതിയും ഉണ്ട്. അതിനാൽ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതദ്യോനീനി ഭൂതാനി സര്വാണീത്യുപധാരയ। അഹം കൃത്സ്നസ്യ ജഗതഃ പ്രഭവഃ പ്രലയസ്തഥാ।।7.6।।
എല്ലാ ജീവികളും ഈ രണ്ടു പ്രകൃതികളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. ഈ സകല ലോകത്തിന്റെയും ഉത്ഭവവും ലയവും ഞാനാണ്.
മത്തഃ പരതരം നാന്യത്കിഞ്ചിദസ്തി ധനഞ്ജയ। മയി സര്വമിദം പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ।।7.7।।
ധനഞ്ജയാ, എന്നെക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല. ഈ സകലവും എന്റെ ഉള്ളിൽ, ഒരു മാലയിൽ മുത്തുകൾ പോലെ, ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
രസോഽഹമപ്സു കൌന്തേയ പ്രഭാസ്മി ശശിസൂര്യയോഃ। പ്രണവഃ സര്വവേദേഷു ശബ്ദഃ ഖേ പൌരുഷം നൃഷു।।7.8।।
കൗന്തേയാ, വെള്ളത്തിൽ രസം ഞാനാണ്; ചന്ദ്രനിലും സൂര്യനിലും പ്രകാശം ഞാനാണ്; എല്ലാ വേദകളിലും പ്രണവം ഞാനാണ്; ആകാശത്തിൽ ശബ്ദം, മനുഷ്യരിൽ ശക്തി — ഇവയും ഞാനാണ്.
പുണ്യോ ഗന്ധഃ പൃഥിവ്യാം ച തേജശ്ചാസ്മി വിഭാവസൌ। ജീവനം സര്വഭൂതേഷു തപശ്ചാസ്മി തപസ്വിഷു।।7.9।।
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള ശുദ്ധമായ സുഗന്ധവും, അഗ്നിയിൽ ഉള്ള പ്രകാശവും ഞാനാണ്. എല്ലാ ജീവികളിലും ജീവൻ ഞാനാണ്, തപസ്സുകാരിൽ ഉള്ള തപസ്സും ഞാനാണ്.
ബീജം മാം സര്വഭൂതാനാം വിദ്ധി പാര്ഥ സനാതനമ്। ബുദ്ധിര്ബുദ്ധിമതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്।।7.10।।
അർജുനാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശാശ്വതമായ വിത്ത് ഞാനാണെന്ന് അറിയണം. ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ബുദ്ധിയും, പ്രകാശമുള്ളവരുടെ തേജസ്സും ഞാനാണ്.
ബലം ബലവതാം ചാഹം കാമരാഗവിവര്ജിതമ്। ധര്മാവിരുദ്ധോ ഭൂതേഷു കാമോഽസ്മി ഭരതര്ഷഭ।।7.11।।
ആഗ്രഹവും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത ശക്തി, ശക്തന്മാരിൽ ഞാനാണ്. ഭരതകുലത്തിൽ ഏറ്റവും നല്ലവനേ, നീതിക്കു വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ആഗ്രഹം എല്ലാ ജീവികളിലും ഞാനാണ്.
യേ ചൈവ സാത്ത്വികാ ഭാവാ രാജസാസ്താമസാശ്ച യേ। മത്ത ഏവേതി താന്വിദ്ധി നത്വഹം തേഷു തേ മയി।।7.12।।
സത്ത്വം, രാജസ്സ്, താമസ്സ് എന്നിങ്ങനെ ഉള്ള എല്ലാ സ്വഭാവങ്ങളും എനിക്ക് നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. പക്ഷേ, ഞാൻ അവയിൽ ഇല്ല; അവ എനിക്കുള്ളിലാണു.
ത്രിഭിര്ഗുണമയൈര്ഭാവൈരേഭിഃ സര്വമിദം ജഗത്। മോഹിതം നാഭിജാനാതി മാമേഭ്യഃ പരമവ്യയമ്।।7.13।।
ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്വഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ മോഹിതരായിരിക്കുന്നു. അവർക്കു എനിക്കു അതീതമായ, അക്ഷരമായ എനിക്ക് അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ദൈവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ। മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാം തരന്തി തേ।।7.14।।
എന്റെ ഈ ദൈവികമായ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള മായയെ കടക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. എങ്കിലും, എനിക്കു മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ അതിജയിക്കുന്നു.
ന മാം ദുഷ്കൃതിനോ മൂഢാഃ പ്രപദ്യന്തേ നരാധമാഃ। മായയാപഹൃതജ്ഞാനാ ആസുരം ഭാവമാശ്രിതാഃ।।7.15।।
ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, മൂടന്മാരും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരും, മായയാൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും, അസുരസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചവരും എനിക്ക് ശരണം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
ചതുര്വിധാ ഭജന്തേ മാം ജനാഃ സുകൃതിനോഽര്ജുന। ആര്തോ ജിജ്ഞാസുരര്ഥാര്ഥീ ജ്ഞാനീ ച ഭരതര്ഷഭ।।7.16।।
നല്ല പ്രവൃത്തിയുള്ള നാലു തരത്തിലുള്ള ആളുകൾ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു, അർജുനാ: കഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, അറിവ് അന്വേഷിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ജ്ഞാനി — ഭരതകുലത്തിൽ ഏറ്റവും നല്ലവനേ.
തേഷാം ജ്ഞാനീ നിത്യയുക്ത ഏകഭക്ിതര്വിശിഷ്യതേ। പ്രിയോ ഹി ജ്ഞാനിനോഽത്യര്ഥമഹം സ ച മമ പ്രിയഃ।।7.17।।
ഇവരിൽ ജ്ഞാനി, എപ്പോഴും ഏകാഗ്രതയോടെ എനിക്ക് ഭക്തിയുള്ളവൻ, ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ്. കാരണം, ജ്ഞാനിക്ക് ഞാൻ അത്യന്തം പ്രിയനാണ്, അവനും എനിക്ക് പ്രിയനാണ്.
ഉദാരാഃ സര്വ ഏവൈതേ ജ്ഞാനീ ത്വാത്മൈവ മേ മതമ്। ആസ്ഥിതഃ സ ഹി യുക്താത്മാ മാമേവാനുത്തമാം ഗതിമ്।।7.18।।
ഇവരിൽ എല്ലാവരും ഉത്തമരാണ്, പക്ഷേ ജ്ഞാനി എന്റെ ആത്മാവുപോലെയാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. കാരണം, അവൻ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി എനിക്ക് മാത്രം പരമഗതിയായി ആശ്രയിക്കുന്നു.
ബഹൂനാം ജന്മനാമന്തേ ജ്ഞാനവാന്മാം പ്രപദ്യതേ। വാസുദേവഃ സര്വമിതി സ മഹാത്മാ സുദുര്ലഭഃ।।7.19।।
അനവധി ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം, ജ്ഞാനി എന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. 'വാസുദേവൻ എല്ലാം തന്നെയാണ്' എന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള മഹാത്മാവ് വളരെ അപൂർവനാണ്.
കാമൈസ്തൈസ്തൈര്ഹൃതജ്ഞാനാഃ പ്രപദ്യന്തേഽന്യദേവതാഃ। തം തം നിയമമാസ്ഥായ പ്രകൃത്യാ നിയതാഃ സ്വയാ।।7.20।।
വിവിധ ആഗ്രഹങ്ങൾകൊണ്ട് ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവർ, തങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ള നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച്, സ്വഭാവം അനുസരിച്ച്, മറ്റു ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു.
യോ യോ യാം യാം തനും ഭക്തഃ ശ്രദ്ധയാര്ചിതുമിച്ഛതി। തസ്യ തസ്യാചലാം ശ്രദ്ധാം താമേവ വിദധാമ്യഹമ്।।7.21।।
ഭക്തൻ ഏത് രൂപത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, ആ വിശ്വാസം ഞാൻ അവനിൽ ഉറപ്പാക്കുന്നു.
സ തയാ ശ്രദ്ധയാ യുക്തസ്തസ്യാരാധനമീഹതേ। ലഭതേ ച തതഃ കാമാന്മയൈവ വിഹിതാന് ഹി താന്।।7.22।।
അവൻ ആ വിശ്വാസത്തോടെ ആ രൂപത്തെ ആരാധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അവനു ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്.
അന്തവത്തു ഫലം തേഷാം തദ്ഭവത്യല്പമേധസാമ്। ദേവാന്ദേവയജോ യാന്തി മദ്ഭക്താ യാന്തി മാമപി।।7.23।।
അവരിൽ കുറഞ്ഞ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നശ്വരമാണ്. ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവതകളുടെ ലോകത്ത് പോകുന്നു; എനിക്ക് ഭക്തിയുള്ളവർ എനിക്ക് സമീപം എത്തുന്നു.
അവ്യക്തം വ്യക്ിതമാപന്നം മന്യന്തേ മാമബുദ്ധയഃ। പരം ഭാവമജാനന്തോ മമാവ്യയമനുത്തമമ്।।7.24।।
അബുദ്ധിമാന്മാർ, അവ്യക്തമായ എനിക്ക് വ്യക്തമായ രൂപം ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. എന്റെ പരമമായ, അക്ഷരമായ, ഉത്തമമായ സ്വഭാവം അവർ അറിയുന്നില്ല.
നാഹം പ്രകാശഃ സര്വസ്യ യോഗമായാസമാവൃതഃ। മൂഢോഽയം നാഭിജാനാതി ലോകോ മാമജമവ്യയമ്।।7.25।।
എന്റെ യോഗമയയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ലോകം മയയിൽ ആകൃതരായി, ജനനമില്ലാത്ത, അക്ഷരനായ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
വേദാഹം സമതീതാനി വര്തമാനാനി ചാര്ജുന। ഭവിഷ്യാണി ച ഭൂതാനി മാം തു വേദ ന കശ്ചന।।7.26।।
അർജുനാ, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളും ഞാൻ അറിയുന്നു. പക്ഷേ, ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
ഇച്ഛാദ്വേഷസമുത്ഥേന ദ്വന്ദ്വമോഹേന ഭാരത। സര്വഭൂതാനി സംമോഹം സര്ഗേ യാന്തി പരന്തപ।।7.27।।
ഭാരതന്, ആഗ്രഹവും വെറുപ്പും കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന ഇരട്ടത്വങ്ങളുടെ ഭ്രമം മൂലം എല്ലാ ജീവികളും ജനനസമയത്ത് മോഹത്തിലാവുന്നു.
യേഷാം ത്വന്തഗതം പാപം ജനാനാം പുണ്യകര്മണാമ്। തേ ദ്വന്ദ്വമോഹനിര്മുക്താ ഭജന്തേ മാം ദൃഢവ്രതാഃ।।7.28।।
പാപം അവസാനിച്ച, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്ന, ഇരട്ടത്വങ്ങളുടെ ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായവരാണ് ഉറച്ച മനസ്സോടെ എന്നെ ഭജിക്കുന്നത്.
ജരാമരണമോക്ഷായ മാമാശ്രിത്യ യതന്തി യേ। തേ ബ്രഹ്മ തദ്വിദുഃ കൃത്സ്നമധ്യാത്മം കര്മ ചാഖിലമ്।।7.29।।
വൃദ്ധാപ്യവും മരണവും തരണം ചെയ്യാൻ എന്നിൽ ആശ്രയം വെച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നവർ ബ്രഹ്മവും ആത്മവിദ്യയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും അറിയുന്നു.
സാധിഭൂതാധിദൈവം മാം സാധിയജ്ഞം ച യേ വിദുഃ। പ്രയാണകാലേഽപി ച മാം തേ വിദുര്യുക്തചേതസഃ।।7.30।।
ജീവികൾക്കും ദേവതകൾക്കും യജ്ഞങ്ങൾക്കും പരമാത്മാവായ എന്നെ അറിയുന്ന, മനസ്സു ഏകാഗ്രമായവർ യാത്രയുടെ അവസാനം പോലും എന്നെ അറിയുന്നു.