യുഞ്ജന്നേവം സദാഽഽത്മാനം യോഗീ വിഗതകല്മഷഃ। സുഖേന ബ്രഹ്മസംസ്പര്ശമത്യന്തം സുഖമശ്നുതേ।।6.28।।
ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ എല്ലായ്പ്പോഴും യോജിപ്പിച്ച്, പാപങ്ങൾ വിട്ട്, യോഗി എളുപ്പത്തിൽ ബ്രഹ്മവുമായി സമ്പർക്കം കൊണ്ടു അതിയായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.
സര്വഭൂതസ്ഥമാത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി। ഈക്ഷതേ യോഗയുക്താത്മാ സര്വത്ര സമദര്ശനഃ।।6.29।।
യോഗത്തിൽ മനസ്സു ഏകീകരിച്ചവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുകയും, എല്ലാ ജീവികളും ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കാണുകയും, എല്ലായിടത്തും സമദർശനം പുലർത്തുന്നു.
യോ മാം പശ്യതി സര്വത്ര സര്വം ച മയി പശ്യതി। തസ്യാഹം ന പ്രണശ്യാമി സ ച മേ ന പ്രണശ്യതി।।6.30।।
എവിടെയും എന്നെ കാണുന്നവനും, എല്ലാം എന്നിൽ കാണുന്നവനും, അവനിൽ ഞാൻ അകന്നുപോകുന്നില്ല; അവനും എന്നിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുന്നില്ല.
സര്വഭൂതസ്ഥിതം യോ മാം ഭജത്യേകത്വമാസ്ഥിതഃ। സര്വഥാ വര്തമാനോഽപി സ യോഗീ മയി വര്തതേ।।6.31।।
എല്ലാ ജീവികളിലും ഏകത്വത്തിൽ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവൻ, എങ്ങനെയായാലും ജീവിച്ചാലും, ആ യോഗി എന്നിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആത്മൌപമ്യേന സര്വത്ര സമം പശ്യതി യോഽര്ജുന। സുഖം വാ യദി വാ ദുഃഖം സഃ യോഗീ പരമോ മതഃ।।6.32।।
അർജുനാ, സ്വയം ഉപമയായി എടുത്ത്, സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും എല്ലായിടത്തും സമദർശനം പുലർത്തുന്നവൻ പരമ യോഗിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അര്ജുന ഉവാച യോഽയം യോഗസ്ത്വയാ പ്രോക്തഃ സാമ്യേന മധുസൂദന। ഏതസ്യാഹം ന പശ്യാമി ചഞ്ചലത്വാത് സ്ഥിതിം സ്ഥിരാമ്।।6.33।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: മധുസൂദനാ, സമത്വമായി നീ പറഞ്ഞ ഈ യോഗം, മനസ്സിന്റെ അശാന്തത കാരണം, അതിന് സ്ഥിരത കാണാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.
ചഞ്ചലം ഹി മനഃ കൃഷ്ണ പ്രമാഥി ബലവദ്ദൃഢമ്। തസ്യാഹം നിഗ്രഹം മന്യേ വായോരിവ സുദുഷ്കരമ്।।6.34।।
കൃഷ്ണാ, മനസ്സ് അശാന്തവും, ഉന്മേഷമുള്ളതും, ശക്തിയുള്ളതും, ദൃഢവുമാണ്; അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കാറ്റിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ ദുഷ്കരമാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച അസംശയം മഹാബാഹോ മനോ ദുര്നിഗ്രഹം ചലം। അഭ്യാസേന തു കൌന്തേയ വൈരാഗ്യേണ ച ഗൃഹ്യതേ।।6.35।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹുവേ, സംശയമില്ല, മനസ്സ് നിയന്ത്രിക്കാൻ കഠിനവും അശാന്തവുമാണ്; പക്ഷേ, അഭ്യാസത്താൽയും വൈരാഗ്യത്താലും അതിനെ പിടിച്ചിരുത്താം, കുന്തീപുത്രാ.
അസംയതാത്മനാ യോഗോ ദുഷ്പ്രാപ ഇതി മേ മതിഃ। വശ്യാത്മനാ തു യതതാ ശക്യോഽവാപ്തുമുപായതഃ।।6.36।।
ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർക്കു യോഗം പ്രാപിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ആത്മാവിനെ കീഴടക്കി, ഉചിതമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ശ്രമിക്കുന്നവർക്കു അത് ലഭ്യമാണ്.
അര്ജുന ഉവാച അയതിഃ ശ്രദ്ധയോപേതോ യോഗാച്ചലിതമാനസഃ। അപ്രാപ്യ യോഗസംസിദ്ധിം കാം ഗതിം കൃഷ്ണ ഗച്ഛതി।।6.37।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, വിശ്വാസം ഉണ്ടെങ്കിലും, ആത്മനിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് യോഗത്തിൽ നിന്ന് വഴിതിരിയുന്നവൻ യോഗസിദ്ധി നേടാതെ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
കച്ചിന്നോഭയവിഭ്രഷ്ടശ്ഛിന്നാഭ്രമിവ നശ്യതി। അപ്രതിഷ്ഠോ മഹാബാഹോ വിമൂഢോ ബ്രഹ്മണഃ പഥി।।6.38।।
രണ്ടു വഴികളിലും തെറ്റിപ്പോയവൻ, ആകാശത്ത് പിളർന്ന മേഘം പോലെ, നശിച്ചുപോകുമോ മഹാബാഹുവേ? ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വഴിയിൽ ആശ്രയം ഇല്ലാതെ, മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ അകപ്പെട്ടവൻ അങ്ങനെ അപ്രതിഷ്ഠനായ് നശിക്കുമോ?
ഏതന്മേ സംശയം കൃഷ്ണ ഛേത്തുമര്ഹസ്യശേഷതഃ। ത്വദന്യഃ സംശയസ്യാസ്യ ഛേത്താ ന ഹ്യുപപദ്യതേ।।6.39।।
കൃഷ്ണാ, ഈ സംശയം എന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ട്. ദയവായി അതു പൂർണ്ണമായും നീയാണു നീക്കേണ്ടത്. ഈ സംശയം നീക്കാൻ നിന്നെക്കാൾ യോഗ്യൻ ആരുമില്ല.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച പാര്ഥ നൈവേഹ നാമുത്ര വിനാശസ്തസ്യ വിദ്യതേ। നഹി കല്യാണകൃത്കശ്ിചദ്ദുര്ഗതിം താത ഗച്ഛതി।।6.40।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർത്താ, അവനു neither ഈ ലോകത്ത് nor മറ്റേതെങ്കിലും ലോകത്ത് നാശം ഉണ്ടാകില്ല. നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ ഒരിക്കലും ദുർഗതിയിൽ ആകുന്നില്ല, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ.
പ്രാപ്യ പുണ്യകൃതാം ലോകാനുഷിത്വാ ശാശ്വതീഃ സമാഃ। ശുചീനാം ശ്രീമതാം ഗേഹേ യോഗഭ്രഷ്ടോഽഭിജായതേ।।6.41।।
പുണ്യവാന്മാരുടെ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു, ദീർഘകാലം അവിടെ കഴിഞ്ഞ്, യോഗത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവൻ ശുദ്ധരും സമ്പന്നരുമായവരുടെ വീട്ടിൽ ജനിക്കുന്നു.
അഥവാ യോഗിനാമേവ കുലേ ഭവതി ധീമതാമ്। ഏതദ്ധി ദുര്ലഭതരം ലോകേ ജന്മ യദീദൃശമ്।।6.42।।
അല്ലെങ്കിൽ, ധീരമായ യോഗിമാരുടെ കുടുംബത്തിൽ അവൻ ജനിക്കും. ഇങ്ങനെയുള്ള ജനനം ലോകത്ത് വളരെ അപൂർവമാണ്.
തത്ര തം ബുദ്ധിസംയോഗം ലഭതേ പൌര്വദേഹികമ്। യതതേ ച തതോ ഭൂയഃ സംസിദ്ധൌ കുരുനന്ദന।।6.43।।
അവിടെ, മുൻജന്മത്തിൽ നേടിയ ബുദ്ധിയുടെ ബന്ധം അവൻ വീണ്ടും പ്രാപിക്കും. അതിനുശേഷം, കുരുനന്ദനാ, അവൻ വീണ്ടും പരിപൂർണ്ണതയ്ക്കായി പരിശ്രമിക്കും.
പൂര്വാഭ്യാസേന തേനൈവ ഹ്രിയതേ ഹ്യവശോഽപി സഃ। ജിജ്ഞാസുരപി യോഗസ്യ ശബ്ദബ്രഹ്മാതിവര്തതേ।।6.44।।
മുൻപരിശീലനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, അവൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാലും ആ വഴിയിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. യോഗം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, വേദങ്ങളിലെ ശബ്ദത്തെ അതിജയിക്കുന്നു.
പ്രയത്നാദ്യതമാനസ്തു യോഗീ സംശുദ്ധകില്ബിഷഃ। അനേകജന്മസംസിദ്ധസ്തതോ യാതി പരാം ഗതിമ്।।6.45।।
ശ്രമപൂർവ്വം പരിശ്രമിക്കുന്ന യോഗി, പാപങ്ങൾ കഴുകിപോകുകയും, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ പരിപക്വതയെത്തുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ പരമഗതിയിലേക്കെത്തുന്നു.
തപസ്വിഭ്യോഽധികോ യോഗീ ജ്ഞാനിഭ്യോഽപി മതോഽധികഃ। കര്മിഭ്യശ്ചാധികോ യോഗീ തസ്മാദ്യോഗീ ഭവാര്ജുന।।6.46।।
യോഗി തപസ്സുകാരെക്കാളും, ജ്ഞാനികളെക്കാളും, കര്മ്മശീലികളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠനാണ്. അതുകൊണ്ട്, അർജുനാ, നീ യോഗിയാവണം.
യോഗിനാമപി സര്വേഷാം മദ്ഗതേനാന്തരാത്മനാ। ശ്രദ്ധാവാന്ഭജതേ യോ മാം സ മേ യുക്തതമോ മതഃ।।6.47।।
എല്ലാ യോഗിമാരിലും, വിശ്വാസത്തോടെ, തന്റെ അന്തർആത്മാവിൽ എന്നെ ആസ്വദിച്ച് ആരാധിക്കുന്നവൻ, അവനെയാണ് ഞാൻ ഏറ്റവും ഏകാഗ്രനായവനായി കരുതുന്നത്.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച മയ്യാസക്തമനാഃ പാര്ഥ യോഗം യുഞ്ജന്മദാശ്രയഃ। അസംശയം സമഗ്രം മാം യഥാ ജ്ഞാസ്യസി തച്ഛൃണു।।7.1।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർത്താ, മനസ്സ് എന്നിൽ ആകർഷിച്ചവനും, എന്റെ ആശ്രയത്തിൽ യോഗം അഭ്യസിക്കുന്നവനും, എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും സംശയമില്ലാതെ എങ്ങനെ അറിവ് ലഭിക്കും എന്ന് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ജ്ഞാനം തേഽഹം സവിജ്ഞാനമിദം വക്ഷ്യാമ്യശേഷതഃ। യജ്ജ്ഞാത്വാ നേഹ ഭൂയോഽന്യജ്ജ്ഞാതവ്യമവശിഷ്യതേ।।7.2।।
ഈ ജ്ഞാനവും വിവേകവും ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കും. ഇത് അറിഞ്ഞാൽ, ഈ ലോകത്ത് മറ്റൊന്നും അറിയേണ്ടതില്ല.
മനുഷ്യാണാം സഹസ്രേഷു കശ്ിചദ്യതതി സിദ്ധയേ। യതതാമപി സിദ്ധാനാം കശ്ിചന്മാം വേത്തി തത്ത്വതഃ।।7.3।।
ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരിൽ ഒരാൾ മാത്രം പരിപൂർണ്ണതയ്ക്കായി ശ്രമിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവരിൽ ഒരാൾ മാത്രം എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ ഖം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച। അഹങ്കാര ഇതീയം മേ ഭിന്നാ പ്രകൃതിരഷ്ടധാ।।7.4।।
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം — ഇവയാണ് എന്റെ എട്ടു വിഭിന്നമായ പ്രകൃതികൾ.
അപരേയമിതസ്ത്വന്യാം പ്രകൃതിം വിദ്ധി മേ പരാമ്। ജീവഭൂതാം മഹാബാഹോ യയേദം ധാര്യതേ ജഗത്।।7.5।।
മഹാബാഹുവേ, ഇതിന് പുറമെ, ജീവരൂപമായ മറ്റൊരു ഉന്നതമായ പ്രകൃതിയും ഉണ്ട്. അതിനാൽ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതദ്യോനീനി ഭൂതാനി സര്വാണീത്യുപധാരയ। അഹം കൃത്സ്നസ്യ ജഗതഃ പ്രഭവഃ പ്രലയസ്തഥാ।।7.6।।
എല്ലാ ജീവികളും ഈ രണ്ടു പ്രകൃതികളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. ഈ സകല ലോകത്തിന്റെയും ഉത്ഭവവും ലയവും ഞാനാണ്.
മത്തഃ പരതരം നാന്യത്കിഞ്ചിദസ്തി ധനഞ്ജയ। മയി സര്വമിദം പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ।।7.7।।
ധനഞ്ജയാ, എന്നെക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല. ഈ സകലവും എന്റെ ഉള്ളിൽ, ഒരു മാലയിൽ മുത്തുകൾ പോലെ, ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
രസോഽഹമപ്സു കൌന്തേയ പ്രഭാസ്മി ശശിസൂര്യയോഃ। പ്രണവഃ സര്വവേദേഷു ശബ്ദഃ ഖേ പൌരുഷം നൃഷു।।7.8।।
കൗന്തേയാ, വെള്ളത്തിൽ രസം ഞാനാണ്; ചന്ദ്രനിലും സൂര്യനിലും പ്രകാശം ഞാനാണ്; എല്ലാ വേദകളിലും പ്രണവം ഞാനാണ്; ആകാശത്തിൽ ശബ്ദം, മനുഷ്യരിൽ ശക്തി — ഇവയും ഞാനാണ്.
പുണ്യോ ഗന്ധഃ പൃഥിവ്യാം ച തേജശ്ചാസ്മി വിഭാവസൌ। ജീവനം സര്വഭൂതേഷു തപശ്ചാസ്മി തപസ്വിഷു।।7.9।।
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള ശുദ്ധമായ സുഗന്ധവും, അഗ്നിയിൽ ഉള്ള പ്രകാശവും ഞാനാണ്. എല്ലാ ജീവികളിലും ജീവൻ ഞാനാണ്, തപസ്സുകാരിൽ ഉള്ള തപസ്സും ഞാനാണ്.
ബീജം മാം സര്വഭൂതാനാം വിദ്ധി പാര്ഥ സനാതനമ്। ബുദ്ധിര്ബുദ്ധിമതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്।।7.10।।
അർജുനാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശാശ്വതമായ വിത്ത് ഞാനാണെന്ന് അറിയണം. ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ബുദ്ധിയും, പ്രകാശമുള്ളവരുടെ തേജസ്സും ഞാനാണ്.