ശ്രദ്ധാവാഁല്ലഭതേ ജ്ഞാനം തത്പരഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ। ജ്ഞാനം ലബ്ധ്വാ പരാം ശാന്തിമചിരേണാധിഗച്ഛതി।।4.39।।
വിശ്വാസമുള്ളവനും, സമർപ്പിതനുമായവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചവനും ജ്ഞാനം നേടുന്നു; ജ്ഞാനം ലഭിച്ചവൻ ഉടൻ പരമശാന്തി നേടുന്നു.
അജ്ഞശ്ചാശ്രദ്ദധാനശ്ച സംശയാത്മാ വിനശ്യതി। നായം ലോകോഽസ്തി ന പരോ ന സുഖം സംശയാത്മനഃ।।4.40।।
അജ്ഞാനിയും, വിശ്വാസമില്ലാത്തവനും, സംശയമുള്ള മനസ്സുള്ളവനും നശിക്കുന്നു; സംശയമുള്ളവർക്കു ഈ ലോകത്തും മറ്റുള്ള ലോകത്തും സന്തോഷവും ഇല്ല.
യോഗസംന്യസ്തകര്മാണം ജ്ഞാനസംഛിന്നസംശയമ്। ആത്മവന്തം ന കര്മാണി നിബധ്നന്തി ധനഞ്ജയ।।4.41।।
യോഗം വഴി പ്രവർത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ചവനും, ജ്ഞാനത്തോടെ സംശയങ്ങൾ അകറ്റിയവനും, ആത്മസംയമനം ഉള്ളവനും, ധനഞ്ജയാ, പ്രവർത്തികൾക്ക് അവനെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തസ്മാദജ്ഞാനസംഭൂതം ഹൃത്സ്ഥം ജ്ഞാനാസിനാഽഽത്മനഃ। ഛിത്ത്വൈനം സംശയം യോഗമാതിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ഭാരത।।4.42।।
അതിനാൽ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഹൃദയത്തിലെ സംശയം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാൾ കൊണ്ട് മുറിച്ച്, യോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട് എഴുന്നേൽക്കു ഭാരതാ.
അര്ജുന ഉവാച സംന്യാസം കര്മണാം കൃഷ്ണ പുനര്യോഗം ച ശംസസി। യച്ഛ്രേയ ഏതയോരേകം തന്മേ ബ്രൂഹി സുനിശ്ിചതമ്।।5.1।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, പ്രവർത്തികളുടെ സംന്യാസവും വീണ്ടും യോഗവും നീ പ്രശംസിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഏതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് വ്യക്തമായി പറയൂ.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച സംന്യാസഃ കര്മയോഗശ്ച നിഃശ്രേയസകരാവുഭൌ। തയോസ്തു കര്മസംന്യാസാത്കര്മയോഗോ വിശിഷ്യതേ।।5.2।।
ശ്രീ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പ്രവർത്തികളുടെ സംന്യാസവും പ്രവർത്തിയോഗവും രണ്ടും പരമശ്രേയസ്സിന് വഴിയാകുന്നു. എന്നാൽ, പ്രവർത്തികളുടെ സംന്യാസത്തേക്കാൾ പ്രവർത്തിയോഗം ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
ജ്ഞേയഃ സ നിത്യസംന്യാസീ യോ ന ദ്വേഷ്ടി ന കാങ്ക്ഷതി। നിര്ദ്വന്ദ്വോ ഹി മഹാബാഹോ സുഖം ബന്ധാത്പ്രമുച്യതേ।।5.3।।
ആഗ്രഹമോ ദ്വേഷമോ ഇല്ലാത്തവനെയാണ് നിത്യസംന്യാസി എന്നു അറിയണം. ദ്വന്ദങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവൻ എളുപ്പത്തിൽ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു, മഹാബാഹുവേ.
സാംഖ്യയോഗൌ പൃഥഗ്ബാലാഃ പ്രവദന്തി ന പണ്ഡിതാഃ। ഏകമപ്യാസ്ഥിതഃ സമ്യഗുഭയോര്വിന്ദതേ ഫലമ്।।5.4।।
സാംഖ്യയും യോഗവും വേറെയാണെന്ന് പറയുന്നത് ബാലന്മാരാണ്, പണ്ഡിതന്മാർ അല്ല. ഒന്നിൽ ശരിയായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ ഇരുവിന്റെയും ഫലം നേടുന്നു.
യത്സാംഖ്യൈഃ പ്രാപ്യതേ സ്ഥാനം തദ്യോഗൈരപി ഗമ്യതേ। ഏകം സാംഖ്യം ച യോഗം ച യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി।।5.5।।
സാംഖ്യ മാർഗ്ഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന സ്ഥാനം യോഗികൾക്കും ലഭ്യമാണ്. സാംഖ്യയും യോഗവും ഒന്നാണെന്ന് കാണുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
സംന്യാസസ്തു മഹാബാഹോ ദുഃഖമാപ്തുമയോഗതഃ। യോഗയുക്തോ മുനിര്ബ്രഹ്മ നചിരേണാധിഗച്ഛതി।।5.6।।
മഹാബാഹുവേ, യോഗം ഇല്ലാതെ സംന്യാസം നേടുന്നത് ദുഷ്കരമാണ്. യോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മুনি ബ്രഹ്മം വളരെ വേഗത്തിൽ നേടുന്നു.
യോഗയുക്തോ വിശുദ്ധാത്മാ വിജിതാത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ। സര്വഭൂതാത്മഭൂതാത്മാ കുര്വന്നപി ന ലിപ്യതേ।।5.7।।
യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രനായവനും, മനസ്സ് ശുദ്ധിയുള്ളവനും, ആത്മസംയമനം ഉള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവിൽ ആത്മാവുള്ളവനും, പ്രവർത്തിച്ചാലും അശുദ്ധിയില്ല.
നൈവ കിംചിത്കരോമീതി യുക്തോ മന്യേത തത്ത്വവിത്। പശ്യന് ശ്രൃണവന്സ്പൃശഞ്ജിഘ്രന്നശ്നന്ഗച്ഛന്സ്വപന് ശ്വസന്।।5.8।।
യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി സത്യം അറിയുന്നവൻ, 'ഞാൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല' എന്ന് കരുതുന്നു. കാണുമ്പോഴും, കേൾക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, നടക്കുമ്പോഴും, ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ശ്വസിക്കുമ്പോഴും,
പ്രലപന്വിസൃജന്ഗൃഹ്ണന്നുന്മിഷന്നിമിഷന്നപി। ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഷു വര്തന്ത ഇതി ധാരയന്।।5.9।।
സംസാരിക്കുമ്പോഴും, വിട്ടുവിടുമ്പോഴും, പിടിക്കുമ്പോഴും, കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോഴും അടയ്ക്കുമ്പോഴും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ഉറപ്പുള്ളവനാണ്.
ബ്രഹ്മണ്യാധായ കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ കരോതി യഃ। ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ।।5.10।।
പ്രവർത്തികൾ ബ്രഹ്മത്തിൽ സമർപ്പിച്ച്, ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് ചെയ്യുന്നവൻ പാപത്തിൽ അഴുകുന്നില്ല; ജലത്തിൽ താമരയിലേയ്ക്ക് വെള്ളം ചേർന്നില്ലതുപോലെ.
കായേന മനസാ ബുദ്ധ്യാ കേവലൈരിന്ദ്രിയൈരപി। യോഗിനഃ കര്മ കുര്വന്തി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാഽഽത്മശുദ്ധയേ।।5.11।।
ശരീരത്താൽ, മനസ്സിലൂടെ, ബുദ്ധിയാൽ, അഥവാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചും, യോഗികൾ ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മശുദ്ധിക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
യുക്തഃ കര്മഫലം ത്യക്ത്വാ ശാന്തിമാപ്നോതി നൈഷ്ഠികീമ്। അയുക്തഃ കാമകാരേണ ഫലേ സക്തോ നിബധ്യതേ।।5.12।।
യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രനായവൻ പ്രവർത്തിയുടെ ഫലം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്ഥിരമായ ശാന്തി നേടുന്നു; ഏകാഗ്രതയില്ലാത്തവൻ, ആഗ്രഹം മൂലം ഫലത്തിൽ ആസക്തനായി ബന്ധിതനാകുന്നു.
സര്വകര്മാണി മനസാ സംന്യസ്യാസ്തേ സുഖം വശീ। നവദ്വാരേ പുരേ ദേഹീ നൈവ കുര്വന്ന കാരയന്।।5.13।।
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും മനസ്സിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം നിയന്ത്രണം പുലർത്തുന്നവൻ, ഈ ഒമ്പത് വാതിലുകളുള്ള ശരീരനഗരത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു; അവൻ സ്വയം ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, മറ്റൊന്നിനെയും ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നില്ല.
ന കര്തൃത്വം ന കര്മാണി ലോകസ്യ സൃജതി പ്രഭുഃ। ന കര്മഫലസംയോഗം സ്വഭാവസ്തു പ്രവര്തതേ।।5.14।।
ലോകത്തിലെ ആളുകൾക്ക് കര്ത്തൃത്വം, പ്രവൃത്തികൾ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രവൃത്തി ഫലങ്ങളുമായി യോജനം എന്നിവ യജമാനൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; അതെല്ലാം സ്വഭാവം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്.
നാദത്തേ കസ്യചിത്പാപം ന ചൈവ സുകൃതം വിഭുഃ। അജ്ഞാനേനാവൃതം ജ്ഞാനം തേന മുഹ്യന്തി ജന്തവഃ।।5.15।।
വ്യാപകനായത് ആരുടെയും പാപം സ്വീകരിക്കില്ല, പുണ്യവും സ്വീകരിക്കില്ല; അജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്തെ മറയ്ക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് ജീവികൾ ഭ്രമിക്കുന്നത്.
ജ്ഞാനേന തു തദജ്ഞാനം യേഷാം നാശിതമാത്മനഃ। തേഷാമാദിത്യവജ്ജ്ഞാനം പ്രകാശയതി തത്പരമ്।।5.16।।
ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആരുടെ അജ്ഞാനം നശിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അവരുടെ ജ്ഞാനം സൂര്യനെപ്പോലെ പരമമായത് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
തദ്ബുദ്ധയസ്തദാത്മാനസ്തന്നിഷ്ഠാസ്തത്പരായണാഃ। ഗച്ഛന്ത്യപുനരാവൃത്തിം ജ്ഞാനനിര്ധൂതകല്മഷാഃ।।5.17।।
ബുദ്ധിയും ആത്മാവും ഭക്തിയും ആശ്രയവും അതിലേക്കാണ് ഏകാഗ്രമായിരിക്കുന്നവർ, ജ്ഞാനത്താൽ പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെട്ടവർ, അവർ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകാതെ മോക്ഷം നേടുന്നു.
വിദ്യാവിനയസംപന്നേ ബ്രാഹ്മണേ ഗവി ഹസ്തിനി। ശുനി ചൈവ ശ്വപാകേ ച പണ്ഡിതാഃ സമദര്ശിനഃ।।5.18।।
വിദ്യയും വിനയവും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണനെയും, പശുവിനെയും, ആനയെയും, നായയെയും, നായ്ഭക്ഷകനെയും സമദർശനം കാണുന്നവരാണ് പണ്ഡിതർ.
ഇഹൈവ തൈര്ജിതഃ സര്ഗോ യേഷാം സാമ്യേ സ്ഥിതം മനഃ। നിര്ദോഷം ഹി സമം ബ്രഹ്മ തസ്മാദ്ബ്രഹ്മണി തേ സ്ഥിതാഃ।।5.19।।
സമത്വത്തിൽ മനസ്സ് നിലനിൽക്കുന്നവർക്കു തന്നെ ഈ ലോകത്തുതന്നെ ജനനമരണം ജയിക്കാം; കാരണം ബ്രഹ്മം കുറ്റമില്ലാത്തതും സമത്വമുള്ളതുമാണ്, അതിനാൽ അവർ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ന പ്രഹൃഷ്യേത്പ്രിയം പ്രാപ്യ നോദ്വിജേത്പ്രാപ്യ ചാപ്രിയമ്। സ്ഥിരബുദ്ധിരസമ്മൂഢോ ബ്രഹ്മവിദ്ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതഃ।।5.20।।
ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവൻ, whose buddhi is stable and not deluded, പ്രിയം ലഭിച്ചാൽ ആഹ്ലാദിക്കുകയില്ല, അപ്രിയം ലഭിച്ചാൽ വിഷമിക്കുകയില്ല; അവൻ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ബാഹ്യസ്പര്ശേഷ്വസക്താത്മാ വിന്ദത്യാത്മനി യത്സുഖമ്। സ ബ്രഹ്മയോഗയുക്താത്മാ സുഖമക്ഷയമശ്നുതേ।।5.21।।
ബാഹ്യവസ്തുക്കളോട് ആസക്തിയില്ലാതെ, ആനന്ദം ഉള്ളിൽ കണ്ടെത്തുന്നവൻ, ബ്രഹ്മയോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രനായവൻ, അക്ഷയമായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.
യേ ഹി സംസ്പര്ശജാ ഭോഗാ ദുഃഖയോനയ ഏവ തേ। ആദ്യന്തവന്തഃ കൌന്തേയ ന തേഷു രമതേ ബുധഃ।।5.22।।
സ്പർശത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭോഗങ്ങൾ ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നവയാണ്, അവയ്ക്ക് തുടക്കം ഉണ്ട്, അവസാനം ഉണ്ട്; അതിനാൽ ബുദ്ധിമാന്മാർ അവയിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നില്ല.
ശക്നോതീഹൈവ യഃ സോഢും പ്രാക്ശരീരവിമോക്ഷണാത്। കാമക്രോധോദ്ഭവം വേഗം സ യുക്തഃ സ സുഖീ നരഃ।।5.23।।
ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നതിന് മുമ്പ്, ഈ ലോകത്തുതന്നെ, ആഗ്രഹവും കോപവും ഉണർത്തുന്ന ശക്തിയെ സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ യുക്തനാണ്, സുഖിയായ മനുഷ്യനാണ്.
യോഽന്തഃസുഖോഽന്തരാരാമസ്തഥാന്തര്ജ്യോതിരേവ യഃ। സ യോഗീ ബ്രഹ്മനിര്വാണം ബ്രഹ്മഭൂതോഽധിഗച്ഛതി।।5.24।।
ആനന്ദം ഉള്ളിൽ, ആസ്വാദനം ഉള്ളിൽ, പ്രകാശം ഉള്ളിൽ ഉള്ളവൻ, അത്തരം യോഗി ബ്രഹ്മമായി, ബ്രഹ്മനിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.
ലഭന്തേ ബ്രഹ്മനിര്വാണമൃഷയഃ ക്ഷീണകല്മഷാഃ। ഛിന്നദ്വൈധാ യതാത്മാനഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ।।5.25।।
പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെട്ട, സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുകളഞ്ഞ, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്ന ഋഷികൾ ബ്രഹ്മനിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.
കാമക്രോധവിയുക്താനാം യതീനാം യതചേതസാമ്। അഭിതോ ബ്രഹ്മനിര്വാണം വര്തതേ വിദിതാത്മനാമ്।।5.26।।
കാമവും കോപവും വിട്ട, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച, ആത്മാവിനെ spandhamayi arinjavaraya യതികൾക്ക് എല്ലാ ദിശയിലുമുള്ള ബ്രഹ്മനിർവാണം ലഭ്യമാണ്.