അര്ജുന ഉവാച ഹൃഷീകേശം തദാ വാക്യമിദമാഹ മഹീപതേ। സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ രഥം സ്ഥാപയ മേഽച്യുത।।1.21।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: അച്യുതാ, എന്റെ രഥം ഇരുവശത്തുള്ള സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിർത്തൂ.
യാവദേതാന്നിരീക്ഷേഽഹം യോദ്ധുകാമാനവസ്ഥിതാന്। കൈര്മയാ സഹ യോദ്ധവ്യമസ്മിന്രണസമുദ്യമേ।।1.22।।
ഞാൻ ഇവിടെയെത്തി യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറായിരിക്കുന്നവരെ നോക്കാനും, ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ ആരോടാണ് എനിക്ക് പോരാടേണ്ടതെന്ന് കാണാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യോത്സ്യമാനാനവേക്ഷേഽഹം യ ഏതേഽത്ര സമാഗതാഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്ബുദ്ധേര്യുദ്ധേ പ്രിയചികീര്ഷവഃ।।1.23।।
ഇവിടെ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്ന, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള മകനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയിരിക്കുന്നവരെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സംജയ ഉവാച ഏവമുക്തോ ഹൃഷീകേശോ ഗുഡാകേശേന ഭാരത। സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ സ്ഥാപയിത്വാ രഥോത്തമമ്।।1.24।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഗുഡാകേശനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹൃഷീകേശൻ മഹാരഥം ഇരുവശത്തുള്ള സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിർത്തി.
ഭീഷ്മദ്രോണപ്രമുഖതഃ സര്വേഷാം ച മഹീക്ഷിതാമ്। ഉവാച പാര്ഥ പശ്യൈതാന്സമവേതാന്കുരൂനിതി।।1.25।।
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമാരും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും മുന്നിൽ നിൽക്കേ, ഹൃഷീകേശൻ പറഞ്ഞു: പാർഥാ, ഇവിടെയെത്തി കൂടിയിരിക്കുന്ന ഈ കുരുക്കൾ നോക്കൂ.
തത്രാപശ്യത്സ്ഥിതാന്പാര്ഥഃ പിതൃ़നഥ പിതാമഹാന്। ആചാര്യാന്മാതുലാന്ഭ്രാതൃ़ന്പുത്രാന്പൌത്രാന്സഖീംസ്തഥാ।।1.26।।
അവിടെ പാർഥൻ തന്റെ അച്ഛന്മാരെയും താതന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അമ്മാവന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും മക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും മരുമക്കളെയും അന്യോന്യസ്നേഹിതന്മാരെയും ഇരുവശത്തും കണ്ടു.
ശ്വശുരാന്സുഹൃദശ്ചൈവ സേനയോരുഭയോരപി। താന്സമീക്ഷ്യ സ കൌന്തേയഃ സര്വാന്ബന്ധൂനവസ്ഥിതാന്।।1.27।।
അങ്ങനെ അവിടെ കൂട്ടംകൂടിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ ബന്ധുക്കളെയും കണ്ട കുന്തിപുത്രൻ അത്യന്തം കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ് ദുഃഖത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അര്ജുന ഉവാച കൃപയാ പരയാഽഽവിഷ്ടോ വിഷീദന്നിദമബ്രവീത്। ദൃഷ്ട്വേമം സ്വജനം കൃഷ്ണ യുയുത്സും സമുപസ്ഥിതമ്।।1.28।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങൾ യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി ഇവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടപ്പോൾ,
സീദന്തി മമ ഗാത്രാണി മുഖം ച പരിശുഷ്യതി। വേപഥുശ്ച ശരീരേ മേ രോമഹര്ഷശ്ച ജായതേ।।1.29।।
എന്റെ ശരീരം തളരുന്നു, വായ് ഉണങ്ങുന്നു, ശരീരം വിറയുന്നു, രോമങ്ങൾ നട്ടെരിയുന്നു.
ഗാണ്ഡീവം സ്രംസതേ ഹസ്താത്ത്വക്ചൈവ പരിദഹ്യതേ। ന ച ശക്നോമ്യവസ്ഥാതും ഭ്രമതീവ ച മേ മനഃ।।1.30।।
ഗാണ്ഡീവം കൈയിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു, ചർമ്മം കത്തുന്നു, ഞാൻ നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, മനസ്സ് ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
നിമിത്താനി ച പശ്യാമി വിപരീതാനി കേശവ। ന ച ശ്രേയോഽനുപശ്യാമി ഹത്വാ സ്വജനമാഹവേ।।1.31।।
കേശവാ, ഞാൻ ദുഷ്പ്രതീക്ഷകളെ കാണുന്നു; എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങളെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുന്നതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു ഗുണവും കാണുന്നില്ല.
ന കാങ്ക്ഷേ വിജയം കൃഷ്ണ ന ച രാജ്യം സുഖാനി ച। കിം നോ രാജ്യേന ഗോവിന്ദ കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേന വാ।।1.32।।
കൃഷ്ണാ, എനിക്ക് വിജയത്തിലും രാജ്യത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ആഗ്രഹമില്ല. ഗോവിന്ദാ, ഈ രാജ്യം എനിക്ക് എന്ത്, ആനന്ദം എനിക്ക് എന്ത്, ജീവൻ പോലും എനിക്ക് എന്ത്?
യേഷാമര്ഥേ കാങ്ക്ഷിതം നോ രാജ്യം ഭോഗാഃ സുഖാനി ച। ത ഇമേഽവസ്ഥിതാ യുദ്ധേ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ ധനാനി ച।।1.33।।
രാജ്യവും ആനന്ദവും സുഖവും നമുക്ക് ആഗ്രഹമുള്ളവരുടെ പേരിലാണ്; അവർ എല്ലാവരും ഇവിടെ യുദ്ധത്തിനായി ജീവനും സമ്പത്തും ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുന്നു.
ആചാര്യാഃ പിതരഃ പുത്രാസ്തഥൈവ ച പിതാമഹാഃ। മാതുലാഃ ശ്ചശുരാഃ പൌത്രാഃ ശ്യാലാഃ സമ്ബന്ധിനസ്തഥാ।।1.34।।
ഗുരുക്കന്മാർ, അച്ഛന്മാർ, പുത്രന്മാർ, താതന്മാർ, അമ്മാവന്മാർ, മരുമക്കൾ, മക്കന്മാർ, സഹോദരിമാരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ, മറ്റു ബന്ധുക്കളും ഇവിടെയുണ്ട്.
ഏതാന്ന ഹന്തുമിച്ഛാമി ഘ്നതോഽപി മധുസൂദന। അപി ത്രൈലോക്യരാജ്യസ്യ ഹേതോഃ കിം നു മഹീകൃതേ।।1.35।।
മധുസൂദനാ, അവർ എന്നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചാലും, മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെ രാജ്യം കിട്ടാമെന്നാലും, ഭൂമിയുടെ പേരിൽ പോലും, ഞാൻ ഇവരെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
നിഹത്യ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്നഃ കാ പ്രീതിഃ സ്യാജ്ജനാര്ദന। പാപമേവാശ്രയേദസ്മാന്ഹത്വൈതാനാതതായിനഃ।।1.36।।
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊല്ലി നമുക്ക് എന്ത് സന്തോഷം, ജനാർദ്ദനാ? ഇവരെ കൊല്ലിയാൽ പാപം മാത്രമേ നമുക്ക് ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.
തസ്മാന്നാര്ഹാ വയം ഹന്തും ധാര്തരാഷ്ട്രാന്സ്വബാന്ധവാന്। സ്വജനം ഹി കഥം ഹത്വാ സുഖിനഃ സ്യാമ മാധവ।।1.37।।
അതിനാൽ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കളെയും നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളെയും കൊല്ലാൻ നമുക്ക് യോജിച്ചതല്ല, മാധവാ. സ്വന്തം ആളുകളെ കൊല്ലിയാൽ എങ്ങനെ നമുക്ക് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയൂ.
യദ്യപ്യേതേ ന പശ്യന്തി ലോഭോപഹതചേതസഃ। കുലക്ഷയകൃതം ദോഷം മിത്രദ്രോഹേ ച പാതകമ്।।1.38।।
ഇവരുടെ മനസ്സ് ലാഭം കൊണ്ടു അന്ധമായിരിക്കുന്നു. കുടുംബം നശിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ദോഷവും സ്നേഹിതരെ വഞ്ചിക്കുന്നതിന്റെ പാപവും ഇവർ കാണുന്നില്ലെങ്കിലും,
കഥം ന ജ്ഞേയമസ്മാഭിഃ പാപാദസ്മാന്നിവര്തിതുമ്। കുലക്ഷയകൃതം ദോഷം പ്രപശ്യദ്ഭിര്ജനാര്ദന।।1.39।।
ജനാർദ്ദനാ, കുടുംബം നശിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ദോഷം വ്യക്തമായി കാണുന്ന നമുക്ക്, ഈ പാപത്തിൽ നിന്ന് മാറാതിരിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ട് കഴിയില്ല?
കുലക്ഷയേ പ്രണശ്യന്തി കുലധര്മാഃ സനാതനാഃ। ധര്മേ നഷ്ടേ കുലം കൃത്സ്നമധര്മോഽഭിഭവത്യുത।।1.40।।
കുടുംബം നശിച്ചാൽ, അതിന്റെ പഴയ ധർമ്മങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും. ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അകത്താകുന്ന മുഴുവൻ കുടുംബത്തിലും അക്രമം വളരും.
അധര്മാഭിഭവാത്കൃഷ്ണ പ്രദുഷ്യന്തി കുലസ്ത്രിയഃ। സ്ത്രീഷു ദുഷ്ടാസു വാര്ഷ്ണേയ ജായതേ വര്ണസങ്കരഃ।।1.41।।
കൃഷ്ണാ, അക്രമം വളർന്നാൽ കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ദോഷത്തിലേക്ക് വഴുതും. സ്ത്രീകൾ ദുഷിതരായാൽ, വർണ്ണങ്ങൾക്കിടയിൽ കലഹം ഉണ്ടാകും, വൃഷ്ണിവംശജനായവാ.
സങ്കരോ നരകായൈവ കുലഘ്നാനാം കുലസ്യ ച। പതന്തി പിതരോ ഹ്യേഷാം ലുപ്തപിണ്ഡോദകക്രിയാഃ।।1.42।।
അങ്ങനെ വർണ്ണങ്ങൾ കലർന്നാൽ, കുടുംബത്തെ നശിപ്പിച്ചവർക്കും കുടുംബത്തിനും നരകത്തിൽ മാത്രമേ ഇടം ഉണ്ടാകൂ. അവരുടെ പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പണവും വെള്ളവും ലഭിക്കാതെ വീഴും.
ദോഷൈരേതൈഃ കുലഘ്നാനാം വര്ണസങ്കരകാരകൈഃ। ഉത്സാദ്യന്തേ ജാതിധര്മാഃ കുലധര്മാശ്ച ശാശ്വതാഃ।।1.43।।
കുടുംബത്തെ നശിപ്പിച്ച് വർണ്ണം കലർത്തുന്നവരുടെ ഈ പാപങ്ങൾ കൊണ്ട്, ജാതിയുടെയും കുടുംബത്തിന്റെയും ശാശ്വതധർമ്മങ്ങൾ നശിക്കും.
ഉത്സന്നകുലധര്മാണാം മനുഷ്യാണാം ജനാര്ദന। നരകേഽനിയതം വാസോ ഭവതീത്യനുശുശ്രുമ।।1.44।।
ജനാർദ്ദനാ, കുടുംബധർമ്മങ്ങൾ ഇല്ലാതായ മനുഷ്യർക്ക് നരകത്തിൽ അനന്തമായ വാസമുണ്ടാകുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
അഹോ ബത മഹത്പാപം കര്തും വ്യവസിതാ വയമ്। യദ്രാജ്യസുഖലോഭേന ഹന്തും സ്വജനമുദ്യതാഃ।।1.45।।
അയ്യോ, രാജസുഖത്തിന്റെ ലാഭം കൊണ്ടു, സ്വന്തം ആളുകളെ കൊല്ലാൻ തയ്യാറാകുന്ന നാം എത്ര വലിയ പാപം ചെയ്യാൻ പോകുന്നു!
യദി മാമപ്രതീകാരമശസ്ത്രം ശസ്ത്രപാണയഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രാ രണേ ഹന്യുസ്തന്മേ ക്ഷേമതരം ഭവേത്।।1.46।।
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ എനിക്കു പ്രതിരോധം ചെയ്യാതെ ആയുധമില്ലാതെ എന്നെ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ, അതാണ് എനിക്ക് കൂടുതൽ നല്ലത്.
സഞ്ജയ ഉവാച ഏവമുക്ത്വാഽര്ജുനഃ സംഖ്യേ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്। വിസൃജ്യ സശരം ചാപം ശോകസംവിഗ്നമാനസഃ।।1.47।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അർജുനൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ രഥത്തിൽ ഇരുന്നു. അമ്പും വില്ലും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയ മനസ്സോടെ അവൻ ഇരുന്നു.
സഞ്ജയ ഉവാച തം തഥാ കൃപയാഽവിഷ്ടമശ്രുപൂര്ണാകുലേക്ഷണമ്। വിഷീദന്തമിദം വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ।।2.1।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ കരുണയിൽ മുഴുകി, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളുമായി ദുഃഖിതനായ അർജുനനോട് മധുസൂദനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതമ്। അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യമകീര്തികരമര്ജുന।।2.2।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അർജുനാ, ഈ പ്രതിസന്ധിയിൽ നിന്നാണ് ഈ ദുർബലത നിന്റെ മനസ്സിൽ വന്നത്? ഇത് ആര്യന്മാർക്ക് യോജിച്ചതല്ല, സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കാനും സഹായിക്കില്ല, അപകീർത്തി മാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ.
ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ। ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരന്തപ।।2.3।।
പാർഥാ, ഈ ദുർബലതയിൽ അടുങ്ങരുത്. ഇത് നിനക്ക് യോജിച്ചതല്ല. ഹൃദയത്തിലെ ഈ ചെറുതായ ദുർബലത ഉപേക്ഷിച്ച് എഴുന്നേൽക്കു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.