യേ ത്വേതദഭ്യസൂയന്തോ നാനുതിഷ്ഠന്തി മേ മതമ്। സര്വജ്ഞാനവിമൂഢാംസ്താന്വിദ്ധി നഷ്ടാനചേതസഃ।।3.32।।
എന്നാൽ, ഈ ഉപദേശം അസൂയയോടെ അനുസരിക്കാത്തവർ, എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിലും അകപ്പെട്ടവരും, വിവേകമില്ലാത്തവരും, നശിച്ചവരുമാണ്.
സദൃശം ചേഷ്ടതേ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര്ജ്ഞാനവാനപി। പ്രകൃതിം യാന്തി ഭൂതാനി നിഗ്രഹഃ കിം കരിഷ്യതി।।3.33।।
ജ്ഞാനിയാകുമ്പോഴും, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എല്ലാ ജീവികളും സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്. നിയന്ത്രണം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഇന്ദ്രിയസ്യേന്ദ്രിയസ്യാര്ഥേ രാഗദ്വേഷൌ വ്യവസ്ഥിതൌ। തയോര്ന വശമാഗച്ഛേത്തൌ ഹ്യസ്യ പരിപന്ഥിനൌ।।3.34।।
പ്രത്യേകമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതിന്റെ വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഉറപ്പായിരിക്കുന്നു. അവയുടെ വശം പിടിക്കരുത്, കാരണം അവ വഴിതടസ്സങ്ങളാണ്.
ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത്। സ്വധര്മേ നിധനം ശ്രേയഃ പരധര്മോ ഭയാവഹഃ।।3.35।।
സ്വന്തം കർത്തവ്യം, അതിൽ കുറവുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റൊരാളുടെ കർത്തവ്യം നല്ലതുപോലും അതിനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്. സ്വന്തം കർത്തവ്യത്തിൽ മരിക്കലും ശ്രേഷ്ഠം, മറ്റൊരാളുടെ കർത്തവ്യം ഭയമേകുന്നതാണ്.
അര്ജുന ഉവാച അഥ കേന പ്രയുക്തോഽയം പാപം ചരതി പൂരുഷഃ। അനിച്ഛന്നപി വാര്ഷ്ണേയ ബലാദിവ നിയോജിതഃ।।3.36।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: വൃഷ്ണിവംശജനായവനേ, ആൾക്ക് ചെയ്യാൻ ഇഷ്ടമില്ലാതിരുന്നാലും, ആരാണ് അവനെ ബലാൽക്കാരം പോലെ പാപം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്?
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച കാമ ഏഷ ക്രോധ ഏഷ രജോഗുണസമുദ്ഭവഃ। മഹാശനോ മഹാപാപ്മാ വിദ്ധ്യേനമിഹ വൈരിണമ്।।3.37।।
ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അതാണ് ആഗ്രഹം, അതാണ് ക്രോധം, രാജോഗുണത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചത്. അതാണ് വലിയ ശത്രു, വലിയ പാപം ചെയ്യുന്നത്, അതിനെ ഇവിടെ ശത്രുവെന്നായി അറിയണം.
ധൂമേനാവ്രിയതേ വഹ്നിര്യഥാഽഽദര്ശോ മലേന ച। യഥോല്ബേനാവൃതോ ഗര്ഭസ്തഥാ തേനേദമാവൃതമ്।।3.38।।
അഗ്നി പുകകൊണ്ട് മറയുന്നതുപോലെയും, കണ്ണാടി പൊടികൊണ്ട് മറയുന്നതുപോലെയും, ഗർഭം ഗർഭാശയത്തിൽ മറയുന്നതുപോലെയും, ഇതും അതുകൊണ്ടാണ് മറയുന്നത്.
ആവൃതം ജ്ഞാനമേതേന ജ്ഞാനിനോ നിത്യവൈരിണാ। കാമരൂപേണ കൌന്തേയ ദുഷ്പൂരേണാനലേന ച।।3.39।।
കുന്തിപുത്രനേ, ജ്ഞാനികൾക്ക് ശാശ്വതമായ ശത്രുവായ ഈ ആഗ്രഹം, തീപോലെ അശാന്തമായത്, ജ്ഞാനം മറയ്ക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധിരസ്യാധിഷ്ഠാനമുച്യതേ। ഏതൈര്വിമോഹയത്യേഷ ജ്ഞാനമാവൃത്യ ദേഹിനമ്।।3.40।।
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ അധിഷ്ഠാനങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു. ഇവയിലൂടെ, ഇത് ജ്ഞാനം മറച്ച്, ശരീരധാരിയെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
തസ്മാത്ത്വമിന്ദ്രിയാണ്യാദൌ നിയമ്യ ഭരതര്ഷഭ। പാപ്മാനം പ്രജഹി ഹ്യേനം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനാശനമ്।।3.41।।
അതിനാൽ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനവും വിവേകവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപത്തെ നശിപ്പിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാണി പരാണ്യാഹുരിന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനഃ। മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്യോ ബുദ്ധേഃ പരതസ്തു സഃ।।3.42।।
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉന്നതമാണ് എന്നു പറയുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ മനസ്സ് ഉന്നതമാണ്; മനസ്സിൽ ബുദ്ധി ഉന്നതമാണ്; ബുദ്ധിയിൽക്കാൾ ഉന്നതമായത് ആണവൻ.
ഏവം ബുദ്ധേഃ പരം ബുദ്ധ്വാ സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ। ജഹി ശത്രും മഹാബാഹോ കാമരൂപം ദുരാസദമ്।।3.43।।
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിയിൽക്കാൾ ഉന്നതമായത് മനസ്സിലാക്കി, ആത്മാവിനെ ആത്മാവാൽ സ്ഥിരമാക്കി, മഹാബാഹുവേ, ആഗ്രഹരൂപിയായ ദുഷ്പ്രാപ്യമായ ശത്രുവിനെ ജയിക്കണം.
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച ഇമം വിവസ്വതേ യോഗം പ്രോക്തവാനഹമവ്യയമ്। വിവസ്വാന് മനവേ പ്രാഹ മനുരിക്ഷ്വാകവേഽബ്രവീത്।।4.1।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഈ അക്ഷയമായ യോഗം ഞാൻ ആദ്യം വിവസ്വാനെ അറിയിച്ചു. വിവസ്വാൻ അത് മനുവിനോട് പറഞ്ഞു, മനു പിന്നീട് ഇക്ഷ്വാകുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഏവം പരമ്പരാപ്രാപ്തമിമം രാജര്ഷയോ വിദുഃ। സ കാലേനേഹ മഹതാ യോഗോ നഷ്ടഃ പരന്തപ।।4.2।।
ഇങ്ങനെ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ഈ യോഗം രാജർഷിമാർ മനസ്സിലാക്കി. എന്നാൽ കാലക്രമേണ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, ഈ യോഗം ഇവിടെ നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സ ഏവായം മയാ തേഽദ്യ യോഗഃ പ്രോക്തഃ പുരാതനഃ। ഭക്തോഽസി മേ സഖാ ചേതി രഹസ്യം ഹ്യേതദുത്തമമ്।।4.3।।
അത് തന്നെയുള്ള പുരാതനയോഗം ഞാൻ ഇന്നാണ് നിനക്കു പറഞ്ഞത്. നീ എന്റെ ഭക്തനും സുഹൃത്തും ആകയാൽ, ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ രഹസ്യം.
അര്ജുന ഉവാച അപരം ഭവതോ ജന്മ പരം ജന്മ വിവസ്വതഃ। കഥമേതദ്വിജാനീയാം ത്വമാദൌ പ്രോക്തവാനിതി।।4.4।।
അർജുനൻ ചോദിച്ചു: നിന്റെ ജനനം അടുത്തകാലത്തേതാണ്, വിവസ്വാന്റെത് വളരെ പഴയതും. നീ ആദിയിൽ അതു പഠിപ്പിച്ചു എന്നു ഞാൻ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കും?
ശ്രീ ഭഗവാനുവാച ബഹൂനി മേ വ്യതീതാനി ജന്മാനി തവ ചാര്ജുന। താന്യഹം വേദ സര്വാണി ന ത്വം വേത്ഥ പരന്തപ।।4.5।।
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അർജുനാ, നിനക്കും എനിക്കും അനേകം ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആ എല്ലാം ഞാൻ അറിയുന്നു, നീ അറിയുന്നില്ല, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
അജോഽപി സന്നവ്യയാത്മാ ഭൂതാനാമീശ്വരോഽപി സന്। പ്രകൃതിം സ്വാമധിഷ്ഠായ സംഭവാമ്യാത്മമായയാ।।4.6।।
ജനനം ഇല്ലാത്തവനും, അക്ഷയസ്വഭാവമുള്ളവനും, സകലജീവികളുടെ അധിപനുമായിട്ടും, എന്റെ സ്വഭാവം നിയന്ത്രിച്ച്, എന്റെ സ്വശക്തിയാൽ ഞാൻ ജനിക്കുന്നു.
യദാ യദാ ഹി ധര്മസ്യ ഗ്ലാനിര്ഭവതി ഭാരത। അഭ്യുത്ഥാനമധര്മസ്യ തദാഽഽത്മാനം സൃജാമ്യഹമ്।।4.7।।
ഭാരതാ, ധർമ്മം ക്ഷയിക്കുകയും അധർമ്മം ഉയരുകയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പരിത്രാണായ സാധൂനാം വിനാശായ ച ദുഷ്കൃതാമ്। ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥായ സംഭവാമി യുഗേ യുഗേ।।4.8।।
സന്മാർഗ്ഗത്തിലുള്ളവരെ രക്ഷിക്കാനും, ദുഷ്ക്രുത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെ നശിപ്പിക്കാനും, ധർമ്മം നിലനിറുത്താനുമായി ഞാൻ ഓരോ കാലത്തും ജനിക്കുന്നു.
ജന്മ കര്മ ച മേ ദിവ്യമേവം യോ വേത്തി തത്ത്വതഃ। ത്യക്ത്വാ ദേഹം പുനര്ജന്മ നൈതി മാമേതി സോഽര്ജുന।।4.9।।
എന്റെ ദിവ്യമായ ജനനവും പ്രവർത്തികളും ആരെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടതില്ല, അർജുനാ, അവൻ എന്നിലേക്കെത്തും.
വീതരാഗഭയക്രോധാ മന്മയാ മാമുപാശ്രിതാഃ। ബഹവോ ജ്ഞാനതപസാ പൂതാ മദ്ഭാവമാഗതാഃ।।4.10।।
ആസക്തിയും ഭയവും കോപവും വിട്ട്, എന്നിൽ ലയിച്ചവരും എന്നെ ആശ്രയിച്ചവരും, ജ്ഞാനതപസ്സിലൂടെ ശുദ്ധരായി, അനേകർ എന്റെ സ്ഥിതിയിലേക്കെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
യേ യഥാ മാം പ്രപദ്യന്തേ താംസ്തഥൈവ ഭജാമ്യഹമ്। മമ വര്ത്മാനുവര്തന്തേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സര്വശഃ।।4.11।।
എന്നെ എങ്ങനെ ആരെങ്കിലും സമീപിച്ചാലും, അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ അവരെ സ്വീകരിക്കുന്നു. പാർത്ഥാ, എല്ലാ മനുഷ്യരും എങ്ങനെങ്കിലും എന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
കാങ്ക്ഷന്തഃ കര്മണാം സിദ്ധിം യജന്ത ഇഹ ദേവതാഃ। ക്ഷിപ്രം ഹി മാനുഷേ ലോകേ സിദ്ധിര്ഭവതി കര്മജാ।।4.12।।
പ്രവൃത്തികളുടെ വിജയത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച്, മനുഷ്യർ ഇവിടെ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു. മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു.
ചാതുര്വര്ണ്യം മയാ സൃഷ്ടം ഗുണകര്മവിഭാഗശഃ। തസ്യ കര്താരമപി മാം വിദ്ധ്യകര്താരമവ്യയമ്।।4.13।।
ഗുണവും പ്രവൃത്തിയും അനുസരിച്ച് ഞാൻ നാലു വർണ്ണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അതിന്റെ സ്രഷ്ടാവായിട്ടും, എന്നെ പ്രവർത്തനരഹിതനും അക്ഷയനുമെന്നായി അറിയണം.
ന മാം കര്മാണി ലിമ്പന്തി ന മേ കര്മഫലേ സ്പൃഹാ। ഇതി മാം യോഽഭിജാനാതി കര്മഭിര്ന സ ബധ്യതേ।।4.14।।
പ്രവൃത്തികൾ എന്നെ ബാധിക്കുന്നില്ല, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ എനിക്ക് ആഗ്രഹവുമില്ല. ഇങ്ങനെ എന്നെ അറിയുന്നവൻ പ്രവൃത്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ കൃതം കര്മ പൂര്വൈരപി മുമുക്ഷുഭിഃ। കുരു കര്മൈവ തസ്മാത്ത്വം പൂര്വൈഃ പൂര്വതരം കൃതമ്।।4.15।।
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, മുമ്പത്തെ മോക്ഷാഗ്രഹികൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നതുപോലെ, നീയും അതുപോലെ പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെടണം.
കിം കര്മ കിമകര്മേതി കവയോഽപ്യത്ര മോഹിതാഃ। തത്തേ കര്മ പ്രവക്ഷ്യാമി യജ്ജ്ഞാത്വാ മോക്ഷ്യസേഽശുഭാത്।।4.16।।
എന്താണ് പ്രവൃത്തി, എന്താണ് അപ്രവൃത്തി എന്ന് പണ്ഡിതന്മാരും ചിലപ്പോൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവുന്നു. അതിനാൽ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രവൃത്തിയെ വിശദീകരിക്കും; അതറിയുമ്പോൾ നീ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
കര്മണോ ഹ്യപി ബോദ്ധവ്യം ബോദ്ധവ്യം ച വികര്മണഃ। അകര്മണശ്ച ബോദ്ധവ്യം ഗഹനാ കര്മണോ ഗതിഃ।।4.17।।
പ്രവൃത്തിയും, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും, അപ്രവൃത്തിയും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്. പ്രവൃത്തിയുടെ വഴി വളരെ ഗഹനമാണ്.
കര്മണ്യകര്മ യഃ പശ്യേദകര്മണി ച കര്മ യഃ। സ ബുദ്ധിമാന് മനുഷ്യേഷു സ യുക്തഃ കൃത്സ്നകര്മകൃത്।।4.18।।
അപ്രവൃത്തിയിൽ പ്രവൃത്തിയും, പ്രവൃത്തിയിൽ അപ്രവൃത്തിയും കാണുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ജ്ഞാനിയുമാണ്, സകല പ്രവൃത്തികളിലും പൂർണ്ണനുമാണ്.