അയനേഷു ച സര്വേഷു യഥാഭാഗമവസ്ഥിതാഃ। ഭീഷ്മമേവാഭിരക്ഷന്തു ഭവന്തഃ സര്വ ഏവ ഹി।।1.11।।
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉറപ്പോടെ നിന്ന് ഭീഷ്മനെ മാത്രം സംരക്ഷിക്കണം.
തസ്യ സംജനയന്ഹര്ഷം കുരുവൃദ്ധഃ പിതാമഹഃ। സിംഹനാദം വിനദ്യോച്ചൈഃ ശങ്ഖം ദധ്മൌ പ്രതാപവാന്।।1.12।।
അപ്പോൾ, കുരുവംശത്തിലെ മൂത്തവനായ ഭീഷ്മൻ ദുര്യോധനനെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കാൻ സിംഹം പോലെ ഗർജിച്ച് വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ശംഖം മുഴക്കി.
തതഃ ശങ്ഖാശ്ച ഭേര്യശ്ച പണവാനകഗോമുഖാഃ। സഹസൈവാഭ്യഹന്യന്ത സ ശബ്ദസ്തുമുലോഽഭവത്।।1.13।।
അതിനുശേഷം ശംഖങ്ങളും ഭേരികളും പണവും അനകവും ഗോമുഖവും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി. ആ ശബ്ദം അത്യന്തം ഉഗ്രമായിരുന്നു.
തതഃ ശ്വേതൈര്ഹയൈര്യുക്തേ മഹതി സ്യന്ദനേ സ്ഥിതൌ। മാധവഃ പാണ്ഡവശ്ചൈവ ദിവ്യൌ ശങ്ഖൌ പ്രദധ്മതുഃ।।1.14।।
ശ്വേതവാഹനങ്ങളാൽ കെട്ടിയ വലിയ രഥത്തിൽ നില്ക്കുന്ന മാധവനും പാണ്ഡവനും ദിവ്യമായ ശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി.
പാഞ്ചജന്യം ഹൃഷീകേശോ ദേവദത്തം ധനംജയഃ। പൌണ്ഡ്രം ദധ്മൌ മഹാശങ്ഖം ഭീമകര്മാ വൃകോദരഃ।।1.15।।
ഹൃഷീകേശൻ പാഞ്ചജന്യവും, ധനഞ്ജയൻ ദേവദത്തവും, ഭയങ്കരപ്രവൃത്തിയുള്ള ഭീമൻ വലിയ ശംഖമായ പൗണ്ട്രവും മുഴക്കി.
അനന്തവിജയം രാജാ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। നകുലഃ സഹദേവശ്ച സുഘോഷമണിപുഷ്പകൌ।।1.16।।
കുന്തിയുടെ മകനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അനന്തവിജയം, നകുലനും സഹദേവനും സുഘോഷവും മണിപുഷ്പകവും മുഴക്കി.
കാശ്യശ്ച പരമേഷ്വാസഃ ശിഖണ്ഡീ ച മഹാരഥഃ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ വിരാടശ്ച സാത്യകിശ്ചാപരാജിതഃ।।1.17।।
കാശിരാജാവും, ഉത്തമവില്ലാളിയായ ശിഖണ്ഡിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും വിരാടനും ജയിക്കാനാകാത്ത സത്യകിയും ശംഖം മുഴക്കി.
ദ്രുപദോ ദ്രൌപദേയാശ്ച സര്വശഃ പൃഥിവീപതേ। സൌഭദ്രശ്ച മഹാബാഹുഃ ശങ്ഖാന്ദധ്മുഃ പൃഥക്പൃഥക്।।1.18।।
ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ദ്രുപദനും ദ്രൗപദിയുടെ മക്കളും സുഭദ്രയുടെ വീര്യശാലിയായ മകനും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ശംഖങ്ങൾ വേറേ വേറേ മുഴക്കി.
സ ഘോഷോ ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം ഹൃദയാനി വ്യദാരയത്। നഭശ്ച പൃഥിവീം ചൈവ തുമുലോ വ്യനുനാദയന്।।1.19।।
ആ ശബ്ദം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ കീറിത്തുറന്നു; ആ ഗർജ്ജനം ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
അഥ വ്യവസ്ഥിതാന് ദൃഷ്ട്വാ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്കപിധ്വജഃ। പ്രവൃത്തേ ശസ്ത്രസംപാതേ ധനുരുദ്യമ്യ പാണ്ഡവഃ।।1.20।।
അപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ യുദ്ധത്തിനായി നിരന്നിരിക്കുന്നതും ആയുധങ്ങളുടെ മുഴക്കം തുടങ്ങുന്നതും കണ്ട കപിധ്വജനായ പാണ്ഡവൻ വില്ലെടുത്തു ഹൃഷീകേശനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അര്ജുന ഉവാച ഹൃഷീകേശം തദാ വാക്യമിദമാഹ മഹീപതേ। സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ രഥം സ്ഥാപയ മേഽച്യുത।।1.21।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: അച്യുതാ, എന്റെ രഥം ഇരുവശത്തുള്ള സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിർത്തൂ.
യാവദേതാന്നിരീക്ഷേഽഹം യോദ്ധുകാമാനവസ്ഥിതാന്। കൈര്മയാ സഹ യോദ്ധവ്യമസ്മിന്രണസമുദ്യമേ।।1.22।।
ഞാൻ ഇവിടെയെത്തി യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറായിരിക്കുന്നവരെ നോക്കാനും, ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ ആരോടാണ് എനിക്ക് പോരാടേണ്ടതെന്ന് കാണാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യോത്സ്യമാനാനവേക്ഷേഽഹം യ ഏതേഽത്ര സമാഗതാഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്ബുദ്ധേര്യുദ്ധേ പ്രിയചികീര്ഷവഃ।।1.23।।
ഇവിടെ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്ന, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള മകനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയിരിക്കുന്നവരെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സംജയ ഉവാച ഏവമുക്തോ ഹൃഷീകേശോ ഗുഡാകേശേന ഭാരത। സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ സ്ഥാപയിത്വാ രഥോത്തമമ്।।1.24।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഗുഡാകേശനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹൃഷീകേശൻ മഹാരഥം ഇരുവശത്തുള്ള സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിർത്തി.
ഭീഷ്മദ്രോണപ്രമുഖതഃ സര്വേഷാം ച മഹീക്ഷിതാമ്। ഉവാച പാര്ഥ പശ്യൈതാന്സമവേതാന്കുരൂനിതി।।1.25।।
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമാരും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും മുന്നിൽ നിൽക്കേ, ഹൃഷീകേശൻ പറഞ്ഞു: പാർഥാ, ഇവിടെയെത്തി കൂടിയിരിക്കുന്ന ഈ കുരുക്കൾ നോക്കൂ.
തത്രാപശ്യത്സ്ഥിതാന്പാര്ഥഃ പിതൃ़നഥ പിതാമഹാന്। ആചാര്യാന്മാതുലാന്ഭ്രാതൃ़ന്പുത്രാന്പൌത്രാന്സഖീംസ്തഥാ।।1.26।।
അവിടെ പാർഥൻ തന്റെ അച്ഛന്മാരെയും താതന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അമ്മാവന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും മക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും മരുമക്കളെയും അന്യോന്യസ്നേഹിതന്മാരെയും ഇരുവശത്തും കണ്ടു.
ശ്വശുരാന്സുഹൃദശ്ചൈവ സേനയോരുഭയോരപി। താന്സമീക്ഷ്യ സ കൌന്തേയഃ സര്വാന്ബന്ധൂനവസ്ഥിതാന്।।1.27।।
അങ്ങനെ അവിടെ കൂട്ടംകൂടിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ ബന്ധുക്കളെയും കണ്ട കുന്തിപുത്രൻ അത്യന്തം കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ് ദുഃഖത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അര്ജുന ഉവാച കൃപയാ പരയാഽഽവിഷ്ടോ വിഷീദന്നിദമബ്രവീത്। ദൃഷ്ട്വേമം സ്വജനം കൃഷ്ണ യുയുത്സും സമുപസ്ഥിതമ്।।1.28।।
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങൾ യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി ഇവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടപ്പോൾ,
സീദന്തി മമ ഗാത്രാണി മുഖം ച പരിശുഷ്യതി। വേപഥുശ്ച ശരീരേ മേ രോമഹര്ഷശ്ച ജായതേ।।1.29।।
എന്റെ ശരീരം തളരുന്നു, വായ് ഉണങ്ങുന്നു, ശരീരം വിറയുന്നു, രോമങ്ങൾ നട്ടെരിയുന്നു.
ഗാണ്ഡീവം സ്രംസതേ ഹസ്താത്ത്വക്ചൈവ പരിദഹ്യതേ। ന ച ശക്നോമ്യവസ്ഥാതും ഭ്രമതീവ ച മേ മനഃ।।1.30।।
ഗാണ്ഡീവം കൈയിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു, ചർമ്മം കത്തുന്നു, ഞാൻ നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, മനസ്സ് ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
നിമിത്താനി ച പശ്യാമി വിപരീതാനി കേശവ। ന ച ശ്രേയോഽനുപശ്യാമി ഹത്വാ സ്വജനമാഹവേ।।1.31।।
കേശവാ, ഞാൻ ദുഷ്പ്രതീക്ഷകളെ കാണുന്നു; എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങളെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുന്നതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു ഗുണവും കാണുന്നില്ല.
ന കാങ്ക്ഷേ വിജയം കൃഷ്ണ ന ച രാജ്യം സുഖാനി ച। കിം നോ രാജ്യേന ഗോവിന്ദ കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേന വാ।।1.32।।
കൃഷ്ണാ, എനിക്ക് വിജയത്തിലും രാജ്യത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ആഗ്രഹമില്ല. ഗോവിന്ദാ, ഈ രാജ്യം എനിക്ക് എന്ത്, ആനന്ദം എനിക്ക് എന്ത്, ജീവൻ പോലും എനിക്ക് എന്ത്?
യേഷാമര്ഥേ കാങ്ക്ഷിതം നോ രാജ്യം ഭോഗാഃ സുഖാനി ച। ത ഇമേഽവസ്ഥിതാ യുദ്ധേ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ ധനാനി ച।।1.33।।
രാജ്യവും ആനന്ദവും സുഖവും നമുക്ക് ആഗ്രഹമുള്ളവരുടെ പേരിലാണ്; അവർ എല്ലാവരും ഇവിടെ യുദ്ധത്തിനായി ജീവനും സമ്പത്തും ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുന്നു.
ആചാര്യാഃ പിതരഃ പുത്രാസ്തഥൈവ ച പിതാമഹാഃ। മാതുലാഃ ശ്ചശുരാഃ പൌത്രാഃ ശ്യാലാഃ സമ്ബന്ധിനസ്തഥാ।।1.34।।
ഗുരുക്കന്മാർ, അച്ഛന്മാർ, പുത്രന്മാർ, താതന്മാർ, അമ്മാവന്മാർ, മരുമക്കൾ, മക്കന്മാർ, സഹോദരിമാരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ, മറ്റു ബന്ധുക്കളും ഇവിടെയുണ്ട്.
ഏതാന്ന ഹന്തുമിച്ഛാമി ഘ്നതോഽപി മധുസൂദന। അപി ത്രൈലോക്യരാജ്യസ്യ ഹേതോഃ കിം നു മഹീകൃതേ।।1.35।।
മധുസൂദനാ, അവർ എന്നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചാലും, മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെ രാജ്യം കിട്ടാമെന്നാലും, ഭൂമിയുടെ പേരിൽ പോലും, ഞാൻ ഇവരെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
നിഹത്യ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്നഃ കാ പ്രീതിഃ സ്യാജ്ജനാര്ദന। പാപമേവാശ്രയേദസ്മാന്ഹത്വൈതാനാതതായിനഃ।।1.36।।
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊല്ലി നമുക്ക് എന്ത് സന്തോഷം, ജനാർദ്ദനാ? ഇവരെ കൊല്ലിയാൽ പാപം മാത്രമേ നമുക്ക് ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.
തസ്മാന്നാര്ഹാ വയം ഹന്തും ധാര്തരാഷ്ട്രാന്സ്വബാന്ധവാന്। സ്വജനം ഹി കഥം ഹത്വാ സുഖിനഃ സ്യാമ മാധവ।।1.37।।
അതിനാൽ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കളെയും നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളെയും കൊല്ലാൻ നമുക്ക് യോജിച്ചതല്ല, മാധവാ. സ്വന്തം ആളുകളെ കൊല്ലിയാൽ എങ്ങനെ നമുക്ക് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയൂ.
യദ്യപ്യേതേ ന പശ്യന്തി ലോഭോപഹതചേതസഃ। കുലക്ഷയകൃതം ദോഷം മിത്രദ്രോഹേ ച പാതകമ്।।1.38।।
ഇവരുടെ മനസ്സ് ലാഭം കൊണ്ടു അന്ധമായിരിക്കുന്നു. കുടുംബം നശിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ദോഷവും സ്നേഹിതരെ വഞ്ചിക്കുന്നതിന്റെ പാപവും ഇവർ കാണുന്നില്ലെങ്കിലും,
കഥം ന ജ്ഞേയമസ്മാഭിഃ പാപാദസ്മാന്നിവര്തിതുമ്। കുലക്ഷയകൃതം ദോഷം പ്രപശ്യദ്ഭിര്ജനാര്ദന।।1.39।।
ജനാർദ്ദനാ, കുടുംബം നശിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ദോഷം വ്യക്തമായി കാണുന്ന നമുക്ക്, ഈ പാപത്തിൽ നിന്ന് മാറാതിരിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ട് കഴിയില്ല?
കുലക്ഷയേ പ്രണശ്യന്തി കുലധര്മാഃ സനാതനാഃ। ധര്മേ നഷ്ടേ കുലം കൃത്സ്നമധര്മോഽഭിഭവത്യുത।।1.40।।
കുടുംബം നശിച്ചാൽ, അതിന്റെ പഴയ ധർമ്മങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും. ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അകത്താകുന്ന മുഴുവൻ കുടുംബത്തിലും അക്രമം വളരും.