കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധഭൂമിയിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് ദൈവികവും അസുരവുമായ സ്വഭാവങ്ങളെയും, അവയുടെ ഫലങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു. "കുന്തിയുടെ മകനേ," കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു, "അസുര സ്വഭാവമുള്ളവർ, അവശതയാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അസുര യോണികളിൽ ജനനം പ്രാപിക്കുന്നു; അവർ എനിക്ക് എത്താൻ കഴിയുന്നില്ല, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കാണ് അവർ പോകുന്നത്." കൃഷ്ണൻ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി: "നരകം എന്ന ദുരിതത്തിലേക്കുള്ള മൂന്ന് വാതിലുകൾ ഉണ്ട്—ആശ, ക്രോധം, ലോഭം. ഈ മൂന്നും ആത്മാവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവയാണു്. അതിനാൽ, ഈ മൂന്നു വാതിലുകൾ വിട്ടുകളയണം." "ഈ മൂന്നു അന്ധകാര വാതിലുകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായാൽ, ഒരാൾ തന്റെ നല്ലതിനു പ്രവർത്തിച്ച് ഉന്നത പഥം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം ഇച്ഛാനുസരണം പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ പൂർണത, സുഖം, പരമഗതി എന്നിവ നേടുന്നില്ല." "അതിനാൽ, എന്തു ചെയ്യണം, എന്തു ചെയ്യരുത് എന്നതിൽ ശാസ്ത്രം ആണ് നിന്റെ അധികാരം. ശാസ്ത്ര injunctions അറിഞ്ഞ്, ഈ ലോകത്തിൽ കര്മ്മം ചെയ്യണം." അർജുനൻ ചോദിച്ചു: "കൃഷ്ണാ, വിശ്വാസം ഉള്ളവരും, ശാസ്ത്ര injunctions അവഗണിച്ച് പൂജ ചെയ്യുന്നവരുടെ സ്ഥിതി എന്താണ്? അവർ സാത്വികമാണോ, രാജസാണോ, താമസമാണോ?" കൃഷ്ണൻ മറുപടി നൽകി: "വിശ്വാസം മൂന്നു വിധമാണ്, ശരീരധാരികളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന സാത്വിക, രാജസ, താമസ. ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും വിശ്വാസം അവന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ്. വിശ്വാസം പോലെ തന്നെ ആ മനുഷ്യനും ആകുന്നു." "സാത്വികർ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു; രാജസർ യക്ഷന്മാരെയും, രാക്ഷസന്മാരെയും; താമസർ ഭൂതങ്ങളും പ്രേതങ്ങളെയും ആരാധിക്കുന്നു. ശാസ്ത്ര injunctions പാലിക്കാതെ, കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ, കപടതയും അഹങ്കാരവും, ആശയും ആസക്തിയും നിറഞ്ഞവർ—അവർ ശരീരത്തിലെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ, അതിൽ വസിക്കുന്ന എനിക്കും പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഈ അസുര സ്വഭാവക്കാരെ തിരിച്ചറിയണം." "ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ, ദാനം—ഇവയും മൂന്നു വിധമാണ്. സാത്വികർ ജീവനും, ശുദ്ധിയും, ശക്തിയും, ആരോഗ്യവും, സന്തോഷവും, തൃപ്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന, രുചികരമായ, തിളക്കമുള്ള, ഹൃദയത്തിന് ഇഷ്ടമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നു. രാജസർ കയ്പ്, പുളി, ഉപ്പ്, അത്യധികം ചൂട്, കഠിനം, ഉണക്കം, കിടിപ്പുള്ള ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു; അവ വേദന, ദു:ഖം, രോഗം ഉണ്ടാക്കുന്നു. താമസർ പഴകിയ, രുചിയില്ലാത്ത, പുഴു പിടിച്ച, കുഴഞ്ഞ, ശേഷിച്ച, അശുദ്ധമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു." "ശാസ്ത്ര injunctions അനുസരിച്ച്, ഫലലോഭമില്ലാതെ, 'ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണു്' എന്ന മനസ്സോടെ യാഗം ചെയ്യുന്നവർ സാത്വികർ. ഫലലോഭം കൊണ്ടോ, പ്രദർശനത്തിനോ യാഗം ചെയ്യുന്നവർ രാജസർ. ശാസ്ത്രം അനുസരിക്കാത്ത, ഭക്ഷ്യവിതരണം ഇല്ലാത്ത, മന്ത്രങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, വിശ്വാസം ഇല്ലാത്ത യാഗം താമസമാണ്." "ദേവതകളുടെ, ദ്വിജന്മാരുടെ, ഗുരുക്കളുടെ, ജ്ഞാനികളുടെ ആരാധന, ശുചിത്വം, നേരത്തോട്, ബ്രഹ്മചാര്യ, അഹിംസ—ഇവയാണ് ശരീരവ്രതം. വേദനയില്ലാത്ത, സത്യമായ, മനോഹരമായ, ഉപകാരപ്രദമായ, സ്ഥിരമായ വാക്കുകൾ—വ്രതം വാക്കിൽ. മനസ്സിന്റെ ശാന്തത, സൗമ്യത, മൗനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ശുദ്ധമായ ഭാവം—മാനസിക വ്രതം." "ഈ മൂന്നു വ്രതങ്ങളും പരമ വിശ്വാസത്തോടെ, ഫലലോഭമില്ലാതെ ചെയ്യുന്നവർ സാത്വികർ. ആദരത്തിനോ, ബഹുമാനത്തിനോ, പൂജയ്ക്കോ, കപടതയോടോ ചെയ്യുന്ന വ്രതം രാജസമാണ്. തെറ്റായ ധാരണയിൽ, സ്വയം വേദനയുണ്ടാക്കാൻ, മറ്റുള്ളവരെ ഹാനി ചെയ്യാൻ ചെയ്യുന്ന വ്രതം താമസമാണ്." "ദാനം, 'ഇത് നൽകണം' എന്ന ചിന്തയോടെ, യോജ്യസ്ഥലത്തും, യോജ്യസമയത്തും, യോജ്യജനങ്ങൾക്കു്, പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ നൽകുന്നത് ശുദ്ധമാണ്. പ്രതിഫല പ്രതീക്ഷയോടെ, ഇച്ഛയോടെ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിൽ വിരോധം കൊണ്ടു് നൽകുന്നത് രാജസമാണ്. തെറ്റായ സ്ഥലത്തും, തെറ്റായ സമയത്തും, അയോഗ്യജനങ്ങൾക്കു്, അശ്രദ്ധയോടോ, അവമാനത്തോടോ നൽകുന്നത് താമസമാണ്." "‘ഓം തത് സത്’ എന്നത് ബ്രഹ്മന്റെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ; ഇതാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാർ, വേദങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചതു്. അതിനാൽ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ യാഗം, ദാനം, വ്രതം തുടങ്ങിയവ ‘ഓം’ ഉച്ചരിച്ച് തുടങ്ങുന്നു. ‘തത്’ ഉച്ചരിച്ച്, ഫലലോഭമില്ലാതെ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ യാഗം, വ്രതം, ദാനം ചെയ്യുന്നു. ‘സത്’ എന്നത് സത്യമെന്നു്, നല്ലതെന്നു്, പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന പ്രവർത്തനം എന്നർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. യാഗം, വ്രതം, ദാനം എന്നിവയിൽ സ്ഥിരതയും ‘സത്’ എന്നതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വിശ്വാസമില്ലാതെ, യാഗം, ദാനം, വ്രതം, പ്രവർത്തനം ചെയ്യുന്നത് ‘അസത്’ എന്നാണ്; അതിന് ഈ ലോകത്തും, മരണാനന്തരലോകത്തും ഫലം ഇല്ല." അർജുനൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "ഹൃഷികേശാ, സന്ന്യാസവും, ത്യാഗവും, അവയുടെ വ്യത്യാസവും അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." കൃഷ്ണൻ വിശദീകരിച്ചു: "സന്ന്യാസം എന്നത് ആഗ്രഹത്തോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണു്; ത്യാഗം എന്നത് എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ഫലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണു്. ചിലർ എല്ലാ പ്രവർത്തനവും ദോഷമാണെന്ന് ഉപേക്ഷിക്കണം എന്നാണ് പറയുന്നത്; മറ്റുള്ളവർ യാഗം, ദാനം, വ്രതം ഉപേക്ഷിക്കരുത് എന്നാണ് പറയുന്നു." "സർവ്വപ്രസിദ്ധമായ ത്യാഗത്തിന്റെ അന്തിമതത്വം ഞാൻ പറയുന്നു, അർജുനാ. ത്യാഗം മൂന്നു വിധമാണ്. യാഗം, ദാനം, വ്രതം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അവ നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ജ്ഞാനികൾക്കും ശുദ്ധി നൽകുന്നു. എന്നാൽ, ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആസക്തിയും ഫലലോഭവും ഉപേക്ഷിച്ച് ചെയ്യണം; ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച, മികച്ച അഭിപ്രായം. നിർബന്ധിതമായ കര്മ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ശരിയല്ല; മായയാൽ അത്തരത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് താമസമാണ്." ഇങ്ങനെ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് കര്മ്മവും, വിശ്വാസവും, യാഗവും, വ്രതവും, ദാനവും, സന്ന്യാസവും, ത്യാഗവും, അവയുടെ സത്വ-രാജസ്-താമസ് ഭേദങ്ങളും, ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ചുള്ള ജീവിതത്തിന്റെ മഹത്വവും, ഫലലോഭം ഉപേക്ഷിച്ചുള്ള പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഉന്നതതയും, വിശദമായി വിശദീകരിച്ചു.