ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: സत्त्वഗുണത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു; രാജസിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹം മാത്രം ഉരുത്തിരിയുന്നു; തമസിൽ നിന്ന് അശ്രദ്ധയും മായയും അജ്ഞാനവും ജനിക്കുന്നു. സत्त्वഗുണത്തിൽ അധിഷ്ഠിതരായവർ ഉയർന്നിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു; രാജസിലുള്ളവർ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക്; ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ഗുണമായ തമസിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ താഴേക്ക് പോകുന്നു. ഗുണങ്ങൾക്കു അപ്പുറം വേറൊരു കർമ്മകർത്താവില്ലെന്ന് കാണുന്ന ദർശാവ്, ഗുണങ്ങൾക്ക് അപ്പുറമുള്ളതിനെ അറിയുമ്പോൾ, അവൻ എന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു. ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചുള്ള ശരീരവാനായവൻ ജനനം, മരണം, വയസ്സാകൽ, ദുഃഖം എന്നിവയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി അമരത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. അർജുനൻ ചോദിച്ചു: ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവനെ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം, പ്രഭോ? അവന്റെ പെരുമാറ്റം എങ്ങിനെയാണ്? അവൻ എങ്ങനെ ഈ ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്നു? ശ്രീഭഗവാൻ ഉത്തരം നൽകി: പാണ്ഡവ, പ്രകാശം, പ്രവൃത്തിയും, മായയും ഉദിക്കുന്നപ്പോൾ അവൻ അതിനെ ദ്വേഷിക്കുകയില്ല; അതു ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല. അവൻ നിരപേക്ഷനായി ഇരുന്നു ഗുണങ്ങളാൽ അലറപ്പെടുന്നില്ല; ‘ഗുണങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു’ എന്നു അറിഞ്ഞ് അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു. സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമത്വം പുലർത്തുന്നു; സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു; മണ്ണ്, കല്ല്, പൊന്ന് എന്നിവയിലൊക്കെ സമദർശനം; ഇഷ്ട-അനിഷ്ടങ്ങളിൽ സമം; പ്രശംസ-നിന്ദകളിലും അചഞ്ചലൻ. മാന-അപമാനങ്ങളിലും, സുഹൃത്ത്-ശത്രുക്കളോടും സമദർശനം; എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവനായി അറിയപ്പെടുന്നു. അടക്കമില്ലാത്ത ഭക്തിയോടെ എന്നെ സേവിക്കുന്നവൻ ഈ ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് ബ്രഹ്മനായി യോഗ്യനാകുന്നു. കാരണം, ഞാൻ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മന്റെ ആധാരം; അമരത്വത്തിന്റെയും അക്ഷരത്തിന്റെയും, ശാശ്വതധർമ്മത്തിന്റെയും പരമാനന്ദത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനമായത് ഞാൻ തന്നെയാണ്. ശ്രീഭഗവാൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: അശ്വത്ത്വം എന്ന അക്ഷരവൃക്ഷത്തെ, അതിന്റെ വേർ മുകളിലേക്കും ശാഖകൾ താഴോട്ടും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, വേദങ്ങൾ അതിന്റെ ഇലയാണ്—ഇത് അറിയുന്നവൻ വേദജ്ഞനാണ്. ഗുണങ്ങൾ ആഹരിച്ച് അതിന്റെ ശാഖകൾ മുകളിലേക്കും താഴോട്ടും വ്യാപിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ അതിന്റെ കൊമ്പുകളാണ്; അതിന്റെ വേർ താഴോട്ടു വ്യാപിച്ച് മനുഷ്യലോകത്തെ കർമ്മത്തിലൂടെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം, അതിന്റെ ആദിയും അന്തവും അടിസ്ഥാനവും ഇവിടെ കാണാനാവില്ല. ഈ ദൃഢമായ അശ്വത്ത്വം വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ശക്തമായ വാൾകൊണ്ടു വെട്ടിനീക്കി, പിന്നെ ആ മാർഗം അന്വേഷിക്കണം—അവിടെ എത്തുമ്പോൾ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവില്ല. അതിൽ നിന്ന് പ്രാചീനകർമ്മങ്ങൾ ഉല്പന്നമായ ആ ആദിപുരുഷനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. അഹങ്കാരവും മായയും ജയിച്ച്, ആസ്വാദ്യദ്വന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി, ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ടവരും, സുഖദുഃഖങ്ങൾ എന്ന ഇരട്ടകളിൽ നിന്ന് മോചിതരായവരും, അവിഭ്രാന്തരായവരും, ആ അക്ഷരപദം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ neither സൂര്യനും, neither ചന്ദ്രനും, neither അഗ്നിയും പ്രകാശിപ്പിക്കാറില്ല; അവിടെ എത്തുന്നവർ പിന്നെ തിരിച്ചുവരാറില്ല—അത് തന്നെയാണ് എന്റെ പരമധാമം. എന്റെ അനശ്വരഭാഗം തന്നെയാണ് ജീവരൂപത്തിൽ ലോകത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, പ്രകൃതിയിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും മനസ്സിനും ആധാരമായിരിക്കുന്നത്. ഈ ജീവൻ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും വിടുമ്പോഴും, കാറ്റ് സുഗന്ധം എങ്ങോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു. കാത്, കണ്ണ്, ത്വക്, നാവ്, മൂക്ക് എന്നിവയിലും മനസ്സിലും അധിഷ്ഠിതനായവൻ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. അവിവേകികൾക്ക് ജീവൻ ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നതോ, പാർക്കുന്നതോ, അനുഭവിക്കുന്നതോ കാണാനാവില്ല; ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ളവർ മാത്രം അതു കാണുന്നു. പരിശ്രമിക്കുന്ന യോഗികൾ അകത്തുള്ള ആ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു; മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയില്ലാത്തവർ, അർഹതയില്ലാത്തവർ, പരിശ്രമിച്ചാലും കാണുന്നില്ല. സൂര്യനിൽ വസിച്ച് ലോകം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന പ്രകാശം, ചന്ദ്രനിലും അഗ്നിയിലും ഉള്ളത്—അത് എന്റെ പ്രകാശം തന്നെയാണ്. ഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ച് എന്റെ ശക്തിയാൽ എല്ലാ ജീവികളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു; പുഷ്ണിമാനായ ചന്ദ്രനായി സസ്യങ്ങളെ പോഷിക്കുന്നു. ജീവിഭവങ്ങളിൽ ജഠരാഗ്നിയായി ഞാൻ വസിക്കുന്നു; പ്രാണാപാനയുക്തനായി നാലുവിധ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ പാചനം ചെയ്യുന്നു. എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ ഞാൻ ഇരിക്കുന്നു; എന്നിൽ നിന്നാണ് സ്മൃതിയും ജ്ഞാനവും അതിന്റെ നശവും ഉണ്ടാകുന്നത്. എല്ലാ വേദങ്ങളിലൂടെയും അറിയേണ്ടത് ഞാൻ മാത്രം; വേദാന്തത്തിന്റെയും വേദങ്ങളുടെയും കർത്താവും ജ്ഞാനിയും ഞാൻ തന്നെ. ഈ ലോകത്ത് രണ്ടു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ട്: ക്ഷരനും അക്ഷരനും. എല്ലാ സജീവികളും ക്ഷരരാണ്; മാറ്റമില്ലാത്തത് അക്ഷരമാണ്. എന്നാൽ മറ്റൊരുത്തൻ ഉണ്ട്—പരമപുരുഷൻ, പരമാത്മാവ്; അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ച് അവയെ നിലനിർത്തുന്നു—അക്ഷരനായ ഈശ്വരൻ. ക്ഷരനെയും അക്ഷരനെയും അതിക്രമിച്ച് ഞാൻ പരമപുരുഷനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ലോകത്തിലും വേദങ്ങളിലും എന്നെ പരമപുരുഷനെന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഭ്രമമില്ലാതെ എന്നെ ഈ വിധത്തിൽ പരമപുരുഷനായി അറിയുന്നവൻ എല്ലാം അറിയുന്നു; അവൻ എല്ലാ ഹൃദയത്തോടും എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു, ഭാരത. ഈ അതിഗുപ്തമായ ഉപദേശമാണ് ഞാൻ നിർമലനായ നിനക്കു പറഞ്ഞത്. ഇതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ ജ്ഞാനിയും സർവ്വകർമ്മസിദ്ധിയും ആകുന്നു, ഭാരത. ശ്രീഭഗവാൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ഭയം ഇല്ലായ്മ, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി, ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ ദൃഢത, ദാനശീലത, ആത്മനിയന്ത്രണം, യജ്ഞം, ശാസ്ത്രപഠനം, തപസ്, നേരത്തേ പെരുമാറ്റം—ഇവ ദൈവീഗുണങ്ങളാണ്. അഹിംസ, സത്യവാദിത്വം, ക്രോധം ഇല്ലായ്മ, ത്യാഗം, ശാന്തി, പരദോഷദർശനത്തിൽ വിരക്തി, ജീവികളോടുള്ള ദയ, ലോഭം ഇല്ലായ്മ, സൌമ്യത, ലജ്ജ, ചഞ്ചലത ഇല്ലായ്മ—ഇവയും ദൈവീഗുണങ്ങളാണ്. ശക്തി, ക്ഷമ, ധൈര്യം, ശുദ്ധി, ദ്വേഷം ഇല്ലായ്മ, അഹങ്കാരം ഇല്ലായ്മ—ഇവയാണ് ദൈവീ സ്വഭാവം ഉള്ളവരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, ഭാരത. കപടത, അഹങ്കാരം, സ്വയം പ്രശംസ, ക്രോധം, കഠിനത, അജ്ഞാനം—ഇവ പാർത്ഥ, അസുരസ്വഭാവമുള്ളവരുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. ദൈവീഗുണങ്ങൾ മോക്ഷത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്; അസുരഗുണങ്ങൾ ബന്ധത്തിലേക്കാണ്. പാണ്ഡവ, നീ ദൈവീസ്വഭാവം ഉള്ളവനാണ്; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട. ഈ ലോകത്തിൽ രണ്ടു വിധം ജീവികൾ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്—ദൈവീയും അസുരവുമാണ്. ദൈവീ സ്വഭാവം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു; ഇപ്പോൾ പാർത്ഥ, അസുരസ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക. അസുരസ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് കർമ്മയോ ത്യാഗമോ അറിയില്ല; അവരിൽ ശുദ്ധിയില്ല, നല്ല പെരുമാറ്റമോ സത്യമോ ഇല്ല. അവർ പറയുന്നു: ലോകം സത്യരഹിതം, അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തത്, ഈശ്വരനില്ല; ലൈംഗികസംഗമം കൊണ്ടു മാത്രമാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്; ആഗ്രഹം മാത്രമാണ് കാരണം. ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ ഉറച്ച, ആത്മവിഹീനരും അൽപബുദ്ധികളും ക്രൂരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും ലോകത്തിന്റെ നാശത്തിനായി ഉദിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് ഗുണങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ മഹത്വവും, ദൈവീ-അസുരസ്വഭാവങ്ങളുടെ ഫലവും, പരമപുരുഷന്റെ ആഴവും സ്നേഹപൂർവ്വം വിവരിച്ചു.