ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: “അർജുനാ, ആസക്തിയും മോഹവും ഇല്ലാത്ത ശക്തിയെന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. സത്യത്തിനും ധർമ്മത്തിനും വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ആഗ്രഹം ജീവികളിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്. സत्त्वം, രജസ്, തമസ് എന്ന മൂന്നു ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ അവസ്ഥകളും എന്നിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ അവയിലല്ല; അവയെല്ലാം എന്നിലാണുള്ളത്. ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ അവസ്ഥകൾ ലോകത്തെ മായ്ച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഈ ലോകം എനിക്ക് അതീതനും നശിക്കാത്തവനും ആയിരിക്കുന്ന എനിക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല. എന്റെ ഈ ദൈവീകമായ മായ, ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതാണെങ്കിലും അതിനെ അതിക്രമിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. എന്നാൽ, എന്നിൽ മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ അതിക്രമിക്കുന്നു. ദുഷ്ടന്മാർ, മായയാൽ അവരുടെ ജ്ഞാനം അപഹരിക്കപ്പെട്ടവരും, അസുരസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചവരും എന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കാറില്ല. എന്നാൽ, നാലു തരത്തിലുള്ള സദ്പുരുഷന്മാർ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു: കഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, ജ്ഞാനാർത്ഥി, ഐശ്വര്യാർത്ഥി, ജ്ഞാനി. ഇവരിൽ ജ്ഞാനിയാണ് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, കാരണം അവൻ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയനും, ഞാനും അവനു അത്യന്തം പ്രിയനുമാണ്. ഇവരെല്ലാം മഹാത്മാക്കളാണ്, എന്നാൽ ജ്ഞാനിയെ ഞാൻ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമായി കാണുന്നു, കാരണം അവൻ സ്ഥിരമായ മനസ്സോടെ എന്നെ പരമലക്ഷ്യമായി ആരാധിക്കുന്നു. അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കുശേഷം, ജ്ഞാനിയായ മഹാത്മാവ് വാസുദേവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ആണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് എന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. അത്തരം മഹാത്മാവ് വളരെ അപൂർവനാണ്. എന്നാൽ, വിവിധ ആഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ട് ജ്ഞാനം അപഹരിക്കപ്പെട്ടവർ മറ്റേതോ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു, അവരവരുടെ സ്വഭാവപ്രകാരം വ്യത്യസ്തമായ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ച്. ഭക്തൻ ഏതൊരു രൂപത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ എന്നെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, ആ വിശ്വാസം ഞാൻ തന്നെ അവനിൽ സ്ഥിരമാക്കുന്നു. ആ വിശ്വാസം കൊണ്ട് അവൻ ആ രൂപത്തെ ആരാധിച്ച് ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു; എന്നാൽ, അവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്. എങ്കിലും, ഈ പരിച്ഛിന്നബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ താൽക്കാലികമാണ്. ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവതകളുടെ ലോകത്തിൽ പോകുന്നു; എങ്കിൽ, എന്റെ ഭക്തൻ എന്നിൽ എത്തുന്നു. അജ്ഞാനികൾ, അവ്യക്തമായ എന്നെ വ്യക്തിയായി കരുതുന്നു; അവർ എന്റെ പരമമായ, നാശരഹിതമായ സ്വഭാവം അറിയുന്നില്ല. ഞാൻ എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായില്ല; എന്റെ യോഗമായയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഞാൻ, ജന്മമില്ലാത്തവനും നശിക്കാത്തവനുമാണ്, എന്നെ ഈ ലോകം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. അർജുനാ, ഞാൻ ഭൂതങ്ങളുടെ ഭूतകാലവും വർത്തമാനവും ഭാവിയും അറിയുന്നു; പക്ഷേ, ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല. എല്ലാ ജീവികളും ജന്മസമയത്ത് ഇഷ്ടദ്വേഷങ്ങൾ മൂലമുള്ള ദ്വന്ദമോഹത്തിൽപ്പെട്ട് ഭ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ, പാപങ്ങൾ അവസാനിച്ചവരും, പുണ്യകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, ദ്വന്ദഭ്രമത്തിൽനിന്ന് മോചിതരായവരും, ഉറച്ച മനസ്സോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു. മരണവും വൃദ്ധാപ്യവും അതിക്രമിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരും, എന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവരും, ബ്രഹ്മം, ആത്മജ്ഞാനം, കർമ്മം എന്നിവയെ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഭൂതങ്ങളിൽ, ദേവതകളിൽ, യജ്ഞങ്ങളിൽ പരമമായ എന്നെ അറിഞ്ഞവരും, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരും, മരണസമയത്തും എന്നെ അറിയുന്നു. അർജുനൻ ചോദിച്ചു: "ബ്രഹ്മം എന്ത്? ആത്മാവ് എന്ത്? കര്മ്മം എന്ത്, പരമപുരുഷാ? ഭൂതങ്ങളിൽ പരമമായതും ദേവതകളിൽ പരമമായതും എന്താണ്? ഈ ശരീരത്തിൽ യജ്ഞത്തിൽ പരമമായത് ആരാണ്? മരണമണുക്കുമ്പോൾ, നിയന്ത്രിതമനസ്സുള്ളവർ നിന്നെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു?" ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "അക്ഷരമാണ് പരബ്രഹ്മം. സ്വഭാവം ആത്മാവാണ്. ഭാവങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശക്തിയാണ് കര്മ്മം. ഭവനാശ്വരമായത് ഭൂതങ്ങളിൽ പരമമാണ്. പുരുഷൻ ദേവതകളിൽ പരമമാണ്. ഈ ശരീരത്തിൽ യജ്ഞത്തിൽ പരമനായത് ഞാനാണ്, അർജുനാ. ആവശ്യത്തിൽ, ആരെങ്കിലും എന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ശരീരം വിട്ടാൽ, അവൻ എന്റെ സ്വരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഒരുവൻ ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ ഏത് ഭാവത്തിൽ മനസ്സിരിക്കുന്നു, അവൻ അതേ ഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും എന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്യുക; മനസ്സും ബുദ്ധിയും എന്നിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, സംശയമില്ലാതെ നീ എന്നിലേക്കെത്തും. യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ ശാന്തിയുള്ള മനസ്സോടെ, പരമപുരുഷനെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ അവനെ പ്രാപിക്കുന്നു. കവി, പുരാതനൻ, സർവ്വാധിപതി, സൂക്ഷ്മത്തിൽ സൂക്ഷ്മൻ, സർവ്വം പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, മനസ്സിൽ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, അന്ധകാരത്തിനതീതൻ — ഇങ്ങനെയുള്ളവനെ ഓർക്കുന്നവൻ, മരണമണുക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ അചഞ്ചലതയോടെ, യോഗശക്തിയാൽ പ്രാണവായുവിനെ കണ്പിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി, അവൻ ആ പരമപുരുഷനെ പ്രാപിക്കുന്നു. വേദങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന അക്ഷരാവസ്ഥ, രാഗരഹിതരായ യതികൾ പ്രവേശിക്കുന്ന അവസ്ഥ, ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അവസ്ഥ — അതിനെ ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു: ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങളെ അടച്ചു, മനസ്സിനെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു, പ്രാണവായുവിനെ മുടിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു, യോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ, ‘ഓം’ എന്ന ഏകാക്ഷര ബ്രഹ്മം ഉച്ചരിച്ച് എന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നവൻ പരമലക്ഷ്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. പാർത്താ, എന്നെ നിരന്തരം ഓർക്കുന്ന, വ്യത്യസ്തതകളിലേക്ക് മനസ്സു പോകാതിരിക്കുന്ന യോഗിയുടെ പക്കൽ ഞാൻ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യൻ. എന്നിലേക്കെത്തിയ മഹാത്മാക്കൾ, പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചവർ, ഈ ദു:ഖമുള്ള അനിത്യതയുള്ള ലോകത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടതില്ല. ബ്രഹ്മലോകം വരെയും ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം പുനർജനനത്തിനുശേഷമാണ്, അർജുനാ; എങ്കിൽ, എന്നിലേക്കെത്തിയാൽ വീണ്ടും ജനനം ഇല്ല. ബ്രഹ്മയുടെ ഒരു ദിവസം ആയിരം യുഗങ്ങൾ നീണ്ടുനിൽക്കും; ഒരു രാത്രി അത്രതന്നെ ദൈർഘ്യമുള്ളതാകുന്നു. ഇത് അറിയുന്നവർക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ദിനരാത്രങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അറിയാം. അവ്യക്തത്തിൽനിന്ന് എല്ലാ ജീവികളും പകലിൽ ഉത്ഭവിക്കുന്നു; രാത്രി വന്നാൽ അതേ അവ്യക്തത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു. ഈ ജീവസംഘം പുന: പുന: ഉത്ഭവിച്ച്, രാത്രിയിൽ ലയിച്ച്, പകലിൽ വീണ്ടും ഉത്ഭവിക്കുന്നു — പ്രകൃതിയുടെ നിയമം പ്രകാരം. എന്നാൽ, ആ അവ്യക്തത്തിനപ്പുറം മറ്റൊരു ശാശ്വതമായ അവ്യക്തം ഉണ്ട്; എല്ലാ ജീവികളും നശിച്ചാലും അതിന് നാശം വരില്ല.