ഭഗവദ്ഗീതയിലെ ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ ഉപദേശങ്ങൾ അർജുനനോടു ശ്രീകൃഷ്ണൻ നൽകുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ആകർഷണവും ദ്വേഷവും വിട്ട്, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവൻ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും, അവൻ മനസ്സിൽ ശാന്തിയെ നേടുന്നു. ഈ ശാന്തിയിൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അവസാനിക്കുന്നു; ശാന്തനായവന്റെ മനസ്സ് അതിവേഗം സ്ഥിരതയിലാകും. എന്നാൽ, സ്ഥിരതയില്ലാത്തവനിൽ ജ്ഞാനമില്ല; അവനിൽ ധ്യാനവും ഇല്ല; ധ്യാനമില്ലാതെ ശാന്തിയും ലഭ്യമല്ല; ശാന്തിയില്ലാത്തവന് സന്തോഷം എങ്ങനെയാകും? മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിന്തുടരുമ്പോൾ, കാറ്റ് വെള്ളത്തിൽ ഒരു തോണിയെ എങ്ങനെ ഒഴുക്കി കൊണ്ടുപോകുന്നു, അതുപോലെ അവന്റെ വിവേകം അകറ്റപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, മഹാബാഹുവായ അർജുന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി പിന്മാറ്റുന്നവന്റെ ജ്ഞാനം ദൃഢമായി നിലനിൽക്കുന്നു. സാമാന്യജീവികൾക്ക് രാത്രിയാകുന്നതിൽ ജാഗരൂകനായി യുക്തനായവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നതിൽ ജ്ഞാനിയ്ക്ക് രാത്രിയാണ്. നദികളുടെ വെള്ളം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നുവെങ്കിലും, സമുദ്രം അചഞ്ചലമായിത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ആഗ്രഹങ്ങൾ അവനിൽ എത്തുമ്പോഴും അവൻ അചഞ്ചലനായി നിലനിൽക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനാണ് ശാന്തി നേടുന്നത്, ആഗ്രഹങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനല്ല. ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വത്തും അഹങ്കാരവും വിട്ട്, ആഗ്രഹമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ശാന്തിയെ നേടുന്നു. പാർഥാ, ഇതാണ് ബ്രഹ്മസ്ഥിതി; ഇതിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവൻ മോഹിക്കാറില്ല. ജീവപര്യന്തം ഇതിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മനിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ അർജുനൻ കൃഷ്ണനോട് ചോദിക്കുന്നു: "ജനാർദ്ദനാ, ജ്ഞാനം പ്രവർത്തനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് നിങ്ങൾ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഈ ഭയാനകമായ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ നിങ്ങൾ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്, കേശവാ? നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ എന്റെ മനസ്സിൽ സംശയം ഉണർത്തുന്നു; ഞാൻ പരമശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധം നിർണയപൂർവ്വം എന്നോട് പറയുക." അതിനു ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉത്തരം പറയുന്നു: "ഹേ പാപരഹിതനായ അർജുന, ഞാൻ ഈ ലോകത്തിൽ രണ്ടു മാർഗങ്ങൾ മുമ്പേ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്: സാംഖ്യന്മാർക്ക് ജ്ഞാനമാർഗവും യോഗികൾക്ക് പ്രവർത്തനമാർഗവും. പ്രവർത്തനം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടു മാത്രം പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല; ഉപേക്ഷനം മാത്രം കൊണ്ട് പരിപൂർണതയിലേക്കെത്താൻ കഴിയില്ല. യാതൊരാളും ഒരു നിമിഷം പോലും പ്രവർത്തനമില്ലാതെ ഇരിക്കാനാവില്ല; പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ എല്ലാവരെയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചിട്ടും മനസ്സിൽ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ചിന്തിക്കുന്നവൻ മിഥ്യാചാരി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ, മനസ്സിലൂടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, അനാസക്തനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഉത്തമനാണ്, അർജുന. നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന കര്മ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുക; കര്മ്മം അക്രിയയേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്. അക്രിയയിലൂടെ ശരീരപോഷണം പോലും സാധ്യമല്ല. യജ്ഞത്തിനായി ചെയ്യുന്ന കര്മ്മം ഒഴികെ, ലോകം കര്മ്മത്തിൽ അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, അർജുന, അനാസക്തനായി കര്മ്മം യജ്ഞാർത്ഥമായി നിർവഹിക്കുക. സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് സ്രഷ്ടാവ് സൃഷ്ടികളോടൊപ്പം യജ്ഞവും സൃഷ്ടിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഇതിലൂടെ നിങ്ങൾ വർദ്ധിക്കട്ടെ; നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇതിലൂടെ നിറവേറ്റപ്പെടട്ടെ.' ഇതിലൂടെ ദേവതകളെ പോഷിപ്പിക്കുക; ദേവതകൾ നിങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കും; ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പോഷിപ്പിച്ച് നിങ്ങൾ പരമശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കും. യജ്ഞംകൊണ്ട് പോഷിതരായ ദേവതകൾ നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹിച്ച അനുഭവങ്ങൾ നൽകും. അവർ നൽകുന്നതു യജ്ഞം ചെയ്യാതെ ഉപഭോഗിക്കുന്നവൻ കള്ളനാണ്. യജ്ഞശേഷം ശേഷിക്കുന്ന അന്നം ഭോജിക്കുന്ന ധാർമ്മികർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു; എന്നാൽ സ്വാർത്ഥതയ്ക്കായി മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്ന പാപികൾ പാപം മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നു. സകല ജീവികളും അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; അന്നം മഴയിൽ നിന്നാണ് ഉൽപാദിക്കുന്നത്; മഴ യജ്ഞത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; യജ്ഞം കര്മ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്. കര്മ്മം വേദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; വേദം അവിനാശിയായതിൽ നിന്നാണ്. അതിനാൽ, സർവവ്യാപകമായ വേദം യജ്ഞത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ചക്രം പാലിക്കാതെയും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്നവൻ, പാർഥാ, പാപജീവിതം നയിച്ച് വെർത്ഥം ജീവിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ആത്മാവിൽ മാത്രം സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നവനും, അതിൽ തന്നെ തൃപ്തനായി, അതിൽ മാത്രം സन्तുഷ്ടനായി ജീവിക്കുന്നവന് ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല; ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും അവന് യാതൊരു അഭിപ്രായവുമില്ല; അവന് മറ്റാരെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടതുമില്ല. അതുകൊണ്ടു, അർജുന, എല്ലായ്പ്പോഴും നിർബന്ധമായ കര്മ്മങ്ങൾ അനാസക്തനായി നിർവ്വഹിക്കണം; അനാസക്തനായി പ്രവര്ത്തിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പരമോന്നതിയെ പ്രാപിക്കും. കര്മ്മത്തിലൂടെയാണ് ജനകാദിമാരും പരിപൂർണതയെ നേടിയതെന്ന് അറിയുക. ലോകക്ഷേമത്തിനായി പോലും പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു മഹാനായ വ്യക്തി ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ മറ്റുള്ളവർ അനുസരിക്കുന്നു; അവൻ സ്ഥാപിക്കുന്ന മാനദണ്ഡം ലോകം പിന്തുടരുന്നു. പാർഥാ, എനിക്ക് മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല, നേടാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല; എന്നിരുന്നാലും ഞാൻ കര്മ്മം ചെയ്യുന്നു. ഞാൻ കര്മ്മം ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാൽ, മനുഷ്യർ എന്റെ വഴിയെ പിന്തുടരും. ഞാൻ കര്മ്മം നിർവഹിക്കാതെ ഇരുന്നാൽ, ലോകങ്ങൾ നശിക്കും; ഞാൻ കലഹത്തിനും ജീവികളുടെ നാശത്തിനും കാരണമാകും. അജ്ഞാനികൾ കര്മ്മത്തിൽ ആസക്തിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനികൾ അനാസക്തരായി ലോകക്ഷേമത്തിനായി കര്മ്മം ചെയ്യണം. ജ്ഞാനികൾ അജ്ഞാനികൾക്ക് ഉപദേശം നൽകുമ്പോൾ അവരുടെ മനോഭാവം അശാന്തമാക്കരുത്; മറിച്ച്, സ്വയം അച്ചടക്കത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ച് അവരെ പ്രേരിപ്പിക്കണം. പ്രകൃതിഗുണങ്ങൾ തന്നെയാണ് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നത്; എന്നാൽ മമതയാൽ അകമ്പടി വരുന്നവൻ 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നവൻ' എന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ സത്യം അറിയുന്നവൻ ഗുണങ്ങളുടെയും കര്മ്മങ്ങളുടെയും വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കി, 'ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു' എന്ന് കരുതി, അനാസക്തനായി ഇരിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങളിൽ അകമ്പടിയുള്ളവർ കര്മ്മങ്ങളിൽ ആസക്തരാവുന്നു; ജ്ഞാനികൾ അവരെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കരുത്. എന്റെ അന്ത്യർപ്പണമായി എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും സമർപ്പിച്ച്, മനസ്സിൽ ആത്മാവിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ആഗ്രഹരഹിതനായി, മമതയില്ലാതെ, ഉത്സാഹത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുക. എന്റെ ഈ ഉപദേശം വിശ്വാസപൂർവം, അസൂയയില്ലാതെ എപ്പോഴും അനുസരിക്കുന്നവർ കര്മ്മങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരാവുന്നു.