ದುಃಖಮಿತ್ಯೇವ ಯತ್ಕರ್ಮ ಕಾಯಕ್ಲೇಶಭಯಾತ್ತ್ಯಜೇತ್।ಸ ಕೃತ್ವಾ ರಾಜಸಂ ತ್ಯಾಗಂ ನೈವ ತ್ಯಾಗಫಲಂ ಲಭೇತ್।।18.8।।
ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ ದುಃಖಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದು, ಅಥವಾ ದೇಹದ ಕಷ್ಟದ ಭಯದಿಂದ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಆ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ರಜೋಗುಣದ ತ್ಯಾಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ತ್ಯಾಗದ ಫಲ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯೇವ ಯತ್ಕರ್ಮ ನಿಯತಂ ಕ್ರಿಯತೇಽರ್ಜುನ।ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಫಲಂ ಚೈವ ಸ ತ್ಯಾಗಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ಮತಃ।।18.9।।
ಅರ್ಜುನ, ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಫಲದ ಆಶೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸತ್ವಗುಣದ ತ್ಯಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನ ದ್ವೇಷ್ಟ್ಯಕುಶಲಂ ಕರ್ಮ ಕುಶಲೇ ನಾನುಷಜ್ಜತೇ।ತ್ಯಾಗೀ ಸತ್ತ್ವಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ಮೇಧಾವೀ ಛಿನ್ನಸಂಶಯಃ।।18.10।।
ಯಾರು ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ವಿವೇಕಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ, ದುರ್ಬಲ ಕೆಲಸವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆ ತ್ಯಾಗಿಯು ಸತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ನ ಹಿ ದೇಹಭೃತಾ ಶಕ್ಯಂ ತ್ಯಕ್ತುಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಶೇಷತಃ।ಯಸ್ತು ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗೀ ಸ ತ್ಯಾಗೀತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ।।18.11।।
ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾರು ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅನಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟಂ ಮಿಶ್ರಂ ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಮ್।ಭವತ್ಯತ್ಯಾಗಿನಾಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ನ ತು ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಕ್ವಚಿತ್।।18.12।।
ಕೆಲಸದ ಮೂರು ವಿಧದ ಫಲಗಳು—ಇಷ್ಟವಲ್ಲದದು, ಇಷ್ಟವಾದದು ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರವಾದದು—ತ್ಯಾಗ ಮಾಡದವರಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತ್ಯಾಗಿಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕಾರಣಾನಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ।ಸಾಂಖ್ಯೇ ಕೃತಾನ್ತೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಸಿದ್ಧಯೇ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಮ್।।18.13।।
ಮಹಾಬಾಹುವಾದವನೇ, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳ siddhige ಅಗತ್ಯವಾದ ಐದು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ.
ಅಧಿಷ್ಠಾನಂ ತಥಾ ಕರ್ತಾ ಕರಣಂ ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಮ್।ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ಚೇಷ್ಟಾ ದೈವಂ ಚೈವಾತ್ರ ಪಞ್ಚಮಮ್।।18.14।।
ಅವು ಯಾವೆಂದರೆ: ದೇಹವೇ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ, ಕರ್ತೃ, ವಿವಿಧ ಸಾಧನಗಳು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ದೈವ.
ಶರೀರವಾಙ್ಮನೋಭಿರ್ಯತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಾರಭತೇ ನರಃ।ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ವಾ ವಿಪರೀತಂ ವಾ ಪಞ್ಚೈತೇ ತಸ್ಯ ಹೇತವಃ।।18.15।।
ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇಹ, ಮಾತು ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ, ಅದು ನ್ಯಾಯವಾದದ್ದಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯವಾದದ್ದಾಗಿರಲಿ, ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಈ ಐದು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.
ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ಕರ್ತಾರಮಾತ್ಮಾನಂ ಕೇವಲಂ ತು ಯಃ।ಪಶ್ಯತ್ಯಕೃತಬುದ್ಧಿತ್ವಾನ್ನ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ದುರ್ಮತಿಃ।।18.16।।
ಈ ರೀತಿ ಇದ್ದಾಗ, ಯಾರು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸ್ವತಃ ಆತ್ಮನನ್ನೇ ಕರ್ತೃ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ.
ಯಸ್ಯ ನಾಹಂಕೃತೋ ಭಾವೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಯ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ।ಹತ್ವಾಪಿ ಸ ಇಮಾಁಲ್ಲೋಕಾನ್ನ ಹನ್ತಿ ನ ನಿಬಧ್ಯತೇ।।18.17।।
ಯಾರಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಭಾವವಿಲ್ಲ, ಅವರ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಪವಾಗಿಲ್ಲ, ಅವರು ಈ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೊಂದರೂ ಸಹ, ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಪರಿಜ್ಞಾತಾ ತ್ರಿವಿಧಾ ಕರ್ಮಚೋದನಾ।ಕರಣಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತೇತಿ ತ್ರಿವಿಧಃ ಕರ್ಮಸಂಗ್ರಹಃ।।18.18।।
ಜ್ಞಾನ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯುವವನು—ಇವು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು. ಸಾಧನ, ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ—ಇವು ಕಾರ್ಯದ ಮೂರು ಅಂಶಗಳು.
ಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ಮ ಚ ಕರ್ತಾ ಚ ತ್ರಿಧೈವ ಗುಣಭೇದತಃ।ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಗುಣಸಂಖ್ಯಾನೇ ಯಥಾವಚ್ಛೃಣು ತಾನ್ಯಪಿ।।18.19।।
ಜ್ಞಾನ, ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ—ಇವು ಗುಣಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ವಿಧಗಳೆಂದು ಗುಣಗಳ ವಿವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನೀಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯೇನೈಕಂ ಭಾವಮವ್ಯಯಮೀಕ್ಷತೇ।ಅವಿಭಕ್ತಂ ವಿಭಕ್ತೇಷು ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಮ್।।18.20।।
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಅವಿನಾಶವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸತ್ವಗುಣದ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿ.
ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ತು ಯಜ್ಜ್ಞಾನಂ ನಾನಾಭಾವಾನ್ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್।ವೇತ್ತಿ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಜಸಮ್।।18.21।।
ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ರಜೋಗುಣದ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿ.
ಯತ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನವದೇಕಸ್ಮಿನ್ಕಾರ್ಯೇ ಸಕ್ತಮಹೈತುಕಮ್।ಅತತ್ತ್ವಾರ್ಥವದಲ್ಪಂ ಚ ತತ್ತಾಮಸಮುದಾಹೃತಮ್।।18.22।।
ಆದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯವಲ್ಲದಂತೆ, ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಇರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಮೋಗುಣದ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನಿಯತಂ ಸಙ್ಗರಹಿತಮರಾಗದ್ವೇಷತಃ ಕೃತಮ್।ಅಫಲಪ್ರೇಪ್ಸುನಾ ಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ಸಾತ್ತ್ವಿಕಮುಚ್ಯತೇ।।18.23।।
ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ರಾಗ-ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಫಲದ ಆಶೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಸತ್ವಗುಣದ ಕೆಲಸವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯತ್ತು ಕಾಮೇಪ್ಸುನಾ ಕರ್ಮ ಸಾಹಙ್ಕಾರೇಣ ವಾ ಪುನಃ।ಕ್ರಿಯತೇ ಬಹುಲಾಯಾಸಂ ತದ್ರಾಜಸಮುದಾಹೃತಮ್।।18.24।।
ಆದರೆ ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಬಹಳ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ರಜೋಗುಣದ ಕೆಲಸವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅನುಬನ್ಧಂ ಕ್ಷಯಂ ಹಿಂಸಾಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಚ ಪೌರುಷಮ್।ಮೋಹಾದಾರಭ್ಯತೇ ಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ತಾಮಸಮುಚ್ಯತೇ।।18.25।।
ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಣಾಮ, ನಷ್ಟ, ಹಾನಿ, ಸ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಮೋಹದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ತಮೋಗುಣದ ಕೆಲಸವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮುಕ್ತಸಙ್ಗೋಽನಹಂವಾದೀ ಧೃತ್ಯುತ್ಸಾಹಸಮನ್ವಿತಃ।ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋರ್ನಿರ್ವಿಕಾರಃ ಕರ್ತಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಉಚ್ಯತೇ।।18.26।।
ಯಾರು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, 'ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು ಅಥವಾ ವಿಫಲತೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ರಾಗೀ ಕರ್ಮಫಲಪ್ರೇಪ್ಸುರ್ಲುಬ್ಧೋ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕೋಽಶುಚಿಃ।ಹರ್ಷಶೋಕಾನ್ವಿತಃ ಕರ್ತಾ ರಾಜಸಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ।।18.27।।
ಯಾರು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ, ಫಲದ ಆಶೆಯಿಂದ, ಲೋಭದಿಂದ, ಹಿಂಸೆಯಿಂದ, ಅಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ರಾಜಸ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಶಠೋ ನೈಷ್ಕೃತಿಕೋಽಲಸಃ।ವಿಷಾದೀ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರೀ ಚ ಕರ್ತಾ ತಾಮಸ ಉಚ್ಯತೇ।।18.28।।
ಯಾರು ಅಯೋಗ್ಯರು, ಅಸಭ್ಯರು, ಗರ್ವಿಗಳು, ಮೋಸದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು, ಸೋಮಾರಿತನದಿಂದ, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮುಂದೂಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ತಾಮಸ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಬುದ್ಧೇರ್ಭೇದಂ ಧೃತೇಶ್ಚೈವ ಗುಣತಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಶ್ರೃಣು।ಪ್ರೋಚ್ಯಮಾನಮಶೇಷೇಣ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಧನಞ್ಜಯ।।18.29।।
ಧನಂಜಯನೇ, ಬುದ್ಧಿಯೂ ದೃಢತೆಯೂ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೃತ್ತಿಂ ಚ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯೇ ಭಯಾಭಯೇ।ಬನ್ಧಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಚ ಯಾ ವೇತ್ತಿ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ।।18.30।।
ಪಾರ್ಥನೇ, ಯಾವ ಬುದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯ-ಅಕಾರ್ಯ, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು-ಮಾಡಬಾರದದು, ಭಯ-ನಿರ್ಭಯತೆ, ಬಂಧನ-ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಆ ಬುದ್ಧಿ ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿದೆ.
ಯಯಾ ಧರ್ಮಮಧರ್ಮಂ ಚ ಕಾರ್ಯಂ ಚಾಕಾರ್ಯಮೇವ ಚ।ಅಯಥಾವತ್ಪ್ರಜಾನಾತಿ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ರಾಜಸೀ।।18.31।।
ಪಾರ್ಥನೇ, ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು-ಮಾಡಬಾರದದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಬುದ್ಧಿ ರಾಜಸವಾಗಿದೆ.
ಅಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಮಿತಿ ಯಾ ಮನ್ಯತೇ ತಮಸಾಽಽವೃತಾ।ಸರ್ವಾರ್ಥಾನ್ವಿಪರೀತಾಂಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ತಾಮಸೀ।।18.32।।
ಪಾರ್ಥನೇ, ಯಾವ ಬುದ್ಧಿ ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಧರ್ಮವನ್ನೇ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ, ಆ ಬುದ್ಧಿ ತಾಮಸವಾಗಿದೆ.
ಧೃತ್ಯಾ ಯಯಾ ಧಾರಯತೇ ಮನಃಪ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಾಃ।ಯೋಗೇನಾವ್ಯಭಿಚಾರಿಣ್ಯಾ ಧೃತಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ।।18.33।।
ಪಾರ್ಥನೇ, ಯಾವ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು, ಉಸಿರು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಚಲ ಯೋಗದಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ದೃಢತೆ ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿದೆ.
ಯಯಾ ತು ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಾನ್ ಧೃತ್ಯಾ ಧಾರಯತೇಽರ್ಜುನ।ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಧೃತಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ರಾಜಸೀ।।18.34।।
ಅರ್ಜುನನೇ, ಯಾವ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ದೃಢತೆ ರಾಜಸವಾಗಿದೆ.
ಯಯಾ ಸ್ವಪ್ನಂ ಭಯಂ ಶೋಕಂ ವಿಷಾದಂ ಮದಮೇವ ಚ।ನ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ದುರ್ಮೇಧಾ ಧೃತಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ತಾಮಸೀ।।18.35।।
ಪಾರ್ಥನೇ, ಯಾವ ದೃಢತೆಯಿಂದ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯು ನಿದ್ರೆ, ಭಯ, ದುಃಖ, ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ಗರ್ವವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಆ ದೃಢತೆ ತಾಮಸವಾಗಿದೆ.
ಸುಖಂ ತ್ವಿದಾನೀಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಶ್ರೃಣು ಮೇ ಭರತರ್ಷಭ।ಅಭ್ಯಾಸಾದ್ರಮತೇ ಯತ್ರ ದುಃಖಾನ್ತಂ ಚ ನಿಗಚ್ಛತಿ।।18.36।।
ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈಗ ಮೂರು ವಿಧದ ಸುಖಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು. ಯಾವ ಸುಖವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿ ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಷದಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆ ಸುಖವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ಸುಖವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯತ್ತದಗ್ರೇ ವಿಷಮಿವ ಪರಿಣಾಮೇಽಮೃತೋಪಮಮ್।ತತ್ಸುಖಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಜಮ್।।18.37।।
ಯಾವ ಸುಖವು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಷದಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆ ಸುಖವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ಸುಖವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.