ತದ್ಬುದ್ಧಯಸ್ತದಾತ್ಮಾನಸ್ತನ್ನಿಷ್ಠಾಸ್ತತ್ಪರಾಯಣಾಃ। ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಪುನರಾವೃತ್ತಿಂ ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷಾಃ।।5.17।।
ಯಾರ ಬುದ್ಧಿಯೂ, ಆತ್ಮವೂ, ನಿಶ್ಚಯವೂ, ಶರಣಾಗತವೂ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಾಪಗಳು ದೂರವಾದವರು ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿದ್ಯಾವಿನಯಸಂಪನ್ನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಗವಿ ಹಸ್ತಿನಿ। ಶುನಿ ಚೈವ ಶ್ವಪಾಕೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಸಮದರ್ಶಿನಃ।।5.18।।
ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸು, ಆನೆ, ನಾಯಿ, ಹಾಗು ನಾಯಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವವನನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ಇಹೈವ ತೈರ್ಜಿತಃ ಸರ್ಗೋ ಯೇಷಾಂ ಸಾಮ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಮನಃ। ನಿರ್ದೋಷಂ ಹಿ ಸಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ತೇ ಸ್ಥಿತಾಃ।।5.19।।
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಅವರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವು ದೋಷರಹಿತ ಮತ್ತು ಸಮವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ನ ಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತ್ಪ್ರಿಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನೋದ್ವಿಜೇತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚಾಪ್ರಿಯಮ್। ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿರಸಮ್ಮೂಢೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತಃ।।5.20।।
ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, ಅವರು ಮೋಹಿತರಲ್ಲ. ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಹರ್ಷಿಸಲ್ಲ, ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಂಡರೂ ದುಃಖಪಡಲ್ಲ. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶೇಷ್ವಸಕ್ತಾತ್ಮಾ ವಿನ್ದತ್ಯಾತ್ಮನಿ ಯತ್ಸುಖಮ್। ಸ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸುಖಮಕ್ಷಯಮಶ್ನುತೇ।।5.21।।
ಯಾರ ಆತ್ಮ ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶಗಳಿಂದ ಅಸಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಸುಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರನಾದವನು ಕ್ಷಯವಾಗದ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಯೇ ಹಿ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಜಾ ಭೋಗಾ ದುಃಖಯೋನಯ ಏವ ತೇ। ಆದ್ಯನ್ತವನ್ತಃ ಕೌನ್ತೇಯ ನ ತೇಷು ರಮತೇ ಬುಧಃ।।5.22।।
ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭೋಗಗಳು ದುಃಖದ ಮೂಲವೇ ಆಗಿವೆ, ಅವು ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಪಾಂಡವನಂದನ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಶಕ್ನೋತೀಹೈವ ಯಃ ಸೋಢುಂ ಪ್ರಾಕ್ಶರೀರವಿಮೋಕ್ಷಣಾತ್। ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವಂ ವೇಗಂ ಸ ಯುಕ್ತಃ ಸ ಸುಖೀ ನರಃ।।5.23।।
ಯಾರು ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವ ಮೊದಲು, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಬಲ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲರು, ಅವರು ಯೋಗಿಗಳು, ಸುಖಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಯೋಽನ್ತಃಸುಖೋಽನ್ತರಾರಾಮಸ್ತಥಾನ್ತರ್ಜ್ಯೋತಿರೇವ ಯಃ। ಸ ಯೋಗೀ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ।।5.24।।
ಯಾರ ಸುಖವೂ ಒಳಗೇ ಇದೆ, ಆನಂದವೂ ಒಳಗೇ ಇದೆ, ಬೆಳಕು ಕೂಡ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಇದೆ, ಅಂಥ ಯೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಲಭನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಮೃಷಯಃ ಕ್ಷೀಣಕಲ್ಮಷಾಃ। ಛಿನ್ನದ್ವೈಧಾ ಯತಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ।।5.25।।
ಯಾರ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿವೆ, ಸಂಶಯಗಳು ಕಡಿದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅಂಥ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಯತೀನಾಂ ಯತಚೇತಸಾಮ್। ಅಭಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ವರ್ತತೇ ವಿದಿತಾತ್ಮನಾಮ್।।5.26।।
ಯಾರು ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ, ಅಂಥ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ಕೃತ್ವಾ ಬಹಿರ್ಬಾಹ್ಯಾಂಶ್ಚಕ್ಷುಶ್ಚೈವಾನ್ತರೇ ಭ್ರುವೋಃ। ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಮೌ ಕೃತ್ವಾ ನಾಸಾಭ್ಯನ್ತರಚಾರಿಣೌ।।5.27।।
ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಇಟ್ಟು, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟು, ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ—
ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಮುನಿರ್ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣಃ। ವಿಗತೇಚ್ಛಾಭಯಕ್ರೋಧೋ ಯಃ ಸದಾ ಮುಕ್ತ ಏವ ಸಃ।।5.28।।
ಯಾವನು ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಆಸೆ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸದಾ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನೇ ಮುಕ್ತನು.
ಭೋಕ್ತಾರಂ ಯಜ್ಞತಪಸಾಂ ಸರ್ವಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಮ್। ಸುಹೃದಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಾಂ ಶಾನ್ತಿಮೃಚ್ಛತಿ।।5.29।।
ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಭೋಕ್ತಾವನ್ನು, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತೈಷಿಯನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ರೀ ಭಗವಾನುವಾಚ ಅನಾಶ್ರಿತಃ ಕರ್ಮಫಲಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಯಃ। ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ ನ ನಿರಗ್ನಿರ್ನ ಚಾಕ್ರಿಯಃ।।6.1।।
ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಯಾರು ಕರ್ಮಫಲದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗದೆ, ಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಿ. ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟವನು ಅಥವಾ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮಾಡದವನು ಅಲ್ಲ.
ಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ಯೋಗಂ ತಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾಣ್ಡವ। ನ ಹ್ಯಸಂನ್ಯಸ್ತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ಯೋಗೀ ಭವತಿ ಕಶ್ಚನ।।6.2।।
ಪಾಂಡವನೇ, ಯಾರು ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರೇ ಯೋಗಿಯನ್ನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಬಿಡದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಯೋಗಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಆರುರುಕ್ಷೋರ್ಮುನೇರ್ಯೋಗಂ ಕರ್ಮ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ। ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಶಮಃ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ।।6.3।।
ಯೋಗವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇಚ್ಛೆಯಿರುವವರಿಗೆ ಕೆಲಸವೇ ಸಾಧನ. ಆದರೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗ.
ಯದಾ ಹಿ ನೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ನ ಕರ್ಮಸ್ವನುಷಜ್ಜತೇ। ಸರ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ।।6.4।।
ಯಾವಾಗ ಯಾರೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ, ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಆಸಕ್ತರಾಗದೆ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಅವರೇ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದವರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾಽಽತ್ಮಾನಂ ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್। ಆತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ।।6.5।।
ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮನೇ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ, ಆತ್ಮನೇ ತನ್ನ ಶತ್ರು ಕೂಡ.
ಬನ್ಧುರಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯ ಯೇನಾತ್ಮೈವಾತ್ಮನಾ ಜಿತಃ। ಅನಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತಾತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್।।6.6।।
ಯಾರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಆತ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಗೆಳೆಯನಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಲ್ಲ, ಅವರ ಆತ್ಮವೇ ಶತ್ರುವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಿತಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಃ। ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ।।6.7।।
ಯಾರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಶಾಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಶೀತ, ಉಷ್ಣ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಗೌರವ, ಅವಮಾನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ ಕೂಟಸ್ಥೋ ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ। ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ।।6.8।।
ಯಾರು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮಣ್ಣು, ಕಲ್ಲು, ಚಿನ್ನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ಸುಹೃನ್ಮಿತ್ರಾರ್ಯುದಾಸೀನಮಧ್ಯಸ್ಥದ್ವೇಷ್ಯಬನ್ಧುಷು। ಸಾಧುಷ್ವಪಿ ಚ ಪಾಪೇಷು ಸಮಬುದ್ಧಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ।।6.9।।
ಯಾರು ಸ್ನೇಹಿತ, ಮಿತ್ರ, ಶತ್ರು, ಮಧ್ಯಸ್ಥ, ದ್ವೇಷಿ, ಬಂಧು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳು, ಪಾಪಿಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟರು.
ಯೋಗೀ ಯುಞ್ಜೀತ ಸತತಮಾತ್ಮಾನಂ ರಹಸಿ ಸ್ಥಿತಃ। ಏಕಾಕೀ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ।।6.10।।
ಯೋಗಿ ಸದಾ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಸೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಂತದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿರಮಾಸನಮಾತ್ಮನಃ। ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾತಿನೀಚಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್।।6.11।।
ಶುದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ತುಂಬಾ ಎತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲ, ತುಂಬಾ ಕೆಳಗೂ ಅಲ್ಲದಂತೆ, ಹಾಸು, ಮೃಗಚರ್ಮ, ಕುಶದ ಹಾಸು ಇಟ್ಟು, ತನ್ನಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.
ತತ್ರೈಕಾಗ್ರಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಯತಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಃ। ಉಪವಿಶ್ಯಾಸನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯೋಗಮಾತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇ।।6.12।।
ಆ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಸಮಂ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರಯನ್ನಚಲಂ ಸ್ಥಿರಃ। ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್।।6.13।।
ದೇಹ, ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನೋಡದೆ, ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ವಿಗತಭೀರ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಯುಕ್ತ ಆಸೀತ ಮತ್ಪರಃ।।6.14।।
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಭಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಟ್ಟು, ನನಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಯುಞ್ಜನ್ನೇವಂ ಸದಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ನಿಯತಮಾನಸಃ। ಶಾನ್ತಿಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ।।6.15।।
ಈ ರೀತಿ ಸದಾ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ನನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಂತೆ, ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ, ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ನಾತ್ಯಶ್ನತಸ್ತು ಯೋಗೋಽಸ್ತಿ ನ ಚೈಕಾನ್ತಮನಶ್ನತಃ। ನ ಚಾತಿಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ ಜಾಗ್ರತೋ ನೈವ ಚಾರ್ಜುನ।।6.16।।
ಅರ್ಜುನ, ಯಾರು ತುಂಬಾ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ತಿನ್ನದೆ ಹೋದರೂ, ತುಂಬಾ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರುವವರು — ಇವರಿಗೆ ಯೋಗ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಕರ್ಮಸು। ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ದುಃಖಹಾ।।6.17।।
ಯಾರು ಆಹಾರ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಕೆಲಸ, ನಿದ್ರೆ, ಜಾಗರಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಯೋಗವು ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.