ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಧರ್ಮದ ಗಂಭೀರ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಅರ್ಜುನ, ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ನೋವು ಅಥವಾ ದೇಹದ ಅಸಹ್ಯತೆಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ರಜೋ ಗುಣದ ತ್ಯಾಗ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ತ್ಯಾಗದ ಫಲ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು, ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಫಲದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಆ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ತ್ಯಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವರು, ಅವರು ದುರ್ಬಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ದ್ವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಕೃತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ—ಇಂತಹ ತ್ಯಾಗಿಗಳು ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುವವರು. ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರು ಕಾರ್ಯಗಳ ಫಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗಿಗಳು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ, ಅಪ್ರಿಯ, ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ—ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಕಾರ್ಯ ಫಲಗಳು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡದವರಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ದೊರಕುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ತ್ಯಾಗಿಗಳಿಗೆ ಎಂದೂ ಈ ಫಲಗಳು ಇಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಐದು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ದೇಹ—ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ, ಕರ್ತ—ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ವಿವಿಧ ಉಪಕರಣಗಳು, ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ದೇವತೆ—ಐದನೇ ಕಾರಣ. ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ದೇಹ, ವಾಕ್ಯ, ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ—ಧರ್ಮಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿ—ಈ ಐದು ಕಾರಣಗಳು ಅದರ ಮೂಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕರ್ತೃ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನಿಜವಾದ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೊಂದರೂ, ಅವರು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಂಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞೇಯ, ಜ್ಞಾತೃ—ಇವು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವ ಮೂರು ಮೂಲಗಳು; ಉಪಕರಣ, ಕಾರ್ಯ, ಕರ್ತೃ—ಇವು ಕಾರ್ಯದ ಮೂರು ಅಂಗಗಳು. ಜ್ಞಾನ, ಕಾರ್ಯ, ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ—ಇವು ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ; ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಭಾಜ್ಯ, ಅವಿನಾಶಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ಜ್ಞಾನ. ಆದರೆ ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ರಜಸ ಜ್ಞಾನ. ಯಾವ ಜ್ಞಾನವು ಒಂದು ಫಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ, ಯುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ, ಅದು ತಮಸ ಜ್ಞಾನ. ಯಾವ ಕಾರ್ಯವು ನಿಯಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಫಲದ ತವಕವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ಕಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವು ಫಲದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ರಜಸ ಕಾರ್ಯ. ಮೋಹದಿಂದ, ಪರಿಣಾಮ, ನಷ್ಟ, ಹಾನಿ, ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿಗಣನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ಕಾರ್ಯವು ತಮಸ ಕಾರ್ಯ. ಯಾರು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, 'ನಾನು ಕರ್ತೃ' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಫಲತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸಾತ್ವಿಕ ಕರ್ತೃ. ಯಾರು ಫಲದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ, ಲೋಭದಿಂದ, ಹಿಂಸೆಯಿಂದ, ಅಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ರಜಸ ಕರ್ತೃ. ಯಾರು ಅನರ್ಹ, ಕ್ರೂರ, ಅಹಂಕಾರ, ಮೋಸ, ದ್ವೇಷ, ಆಲಸ್ಯ, ನಿರಾಶೆ, ವಿಳಂಬದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮಸ ಕರ್ತೃ. ಅರ್ಜುನ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೃಢತೆಗೂ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರು ವಿಭಜನೆಗಳಿವೆ; ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕರ್ತವ್ಯ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಭಯ, ಬಂಧ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ—ಇವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ಬುದ್ಧಿ. ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅದು ರಜಸ ಬುದ್ಧಿ. ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ತಮಸದಿಂದ ಆವರ್ತಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಧರ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಅದು ತಮಸ ಬುದ್ಧಿ. ಯಾವ ದೃಢತೆ ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಚಲ ಯೋಗದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ದೃಢತೆ. ಯಾರು ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಫಲದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಜಸ ದೃಢತೆ. ಯಾರು ನಿದ್ರೆ, ಭಯ, ದುಃಖ, ನಿರಾಶೆ, ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ತಮಸ ದೃಢತೆ. ಅರ್ಜುನ, ಈಗ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಯಾವ ಸಂತೋಷವು ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಷದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಫಲದಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ಸಂತೋಷ—ಸ್ವಯಂ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂತೋಷವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಫಲದಲ್ಲಿ ವಿಷದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅದು ರಜಸ ಸಂತೋಷ. ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂತೋಷವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಫಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ತಮಸ ಸಂತೋಷ. ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಜೀವವೂ ಮುಕ್ತವಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರ—ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಧರ್ಮಗಳು ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸ್ವಭಾವಧರ್ಮಗಳು: ಶಾಂತಿ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ, ತಪಸ್ಸು, ಶುದ್ಧತೆ, ಸಹನೆ, ಸತ್ಯತೆ, ಜ್ಞಾನ, ವಿವೇಕ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಧರ್ಮಗಳು: ಶೌರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ, ದೃಢತೆ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓಡಿಹೋಗದಿರುವುದು, ದಾನ, ಮತ್ತು ನಾಯಕರಾಗಿರುವುದು. ವೈಶ್ಯನ ಧರ್ಮಗಳು: ಕೃಷಿ, ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ; ಶೂದ್ರನ ಧರ್ಮ: ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ. ಯಾರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಹೇಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುವ ಮೂಲವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲವು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮವು ಗುಣದ ಕೊರತೆಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇತರರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೂ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದೇ ಉತ್ತಮ; ಇದರಿಂದ ಪಾಪ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.