ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಧರ್ಮದ ಗಂಭೀರ ಗುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕೆಲವರು ಅತೃಪ್ತಿ ಯುಕ್ತವಾದ ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಪೌಷ್ಠಿಕತೆ, ಅಹಂಕಾರ, ದಂಭ, ಮೋಹದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರು, ತಪ್ಪು ಧಾರಣೆಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಶುದ್ಧವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರ ಮನಸ್ಸು ಅನೇಕ ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದು, ಅವು ಮೃತ್ಯುವಿನವರೆಗೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರು ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಇದೇ ಎಲ್ಲವೂ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನೂರಾರು ಆಶೆಗಳ ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಸಂಪತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಇಂದು ನಾನು ಇದನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನಾಳೆ ಆ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತೇನೆ; ಇದು ನನ್ನದು, ಇನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತು ನನ್ನದಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಅವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು, ನಾನು ಅವನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದೇನೆ; ಇನ್ನು ಇತರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಸ್ವಾಮಿ, ಭೋಗಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದೇನೆ,” ಎಂದು ದಂಬದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ನಾನು ಧನವಂತ, ಉನ್ನತ ಕುಲದವನು; ನನಗೆ ಸಮಾನ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ದಾನ ನೀಡುತ್ತೇನೆ, ಆನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅವರು ಅನೇಕ ಭ್ರಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವರು. ಈ ಮೋಹದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು, ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಕ್ಕೆ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿರುವವರು, ಅಶುದ್ಧ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ವಿರೋಧಿ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಭ್ರಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮೋಹದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು, ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವವರು, ಅಶುದ್ಧ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದು, ಹಠದಿಂದ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮದದಿಂದ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಕೇವಲ ಹೆಸರುಗಾಗಿ, ದಂಭದಿಂದ, ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಹಂಕಾರ, ಶಕ್ತಿ, ದಂಭ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ತಮ್ಮದೇ ಮತ್ತು ಇತರರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು, ಇವರು ದ್ವೇಷಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: “ಈ ದ್ವೇಷಪೂರ್ಣ, ಕ್ರೂರ, ಅಧಮ ಜನರನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ದುಷ್ಟ ಜನ್ಮಗಳಿಗೆ, ಆಸುರಿ ಗರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ.” ಆಸುರಿ ಗರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮ ಪಡೆದು, ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ನನ್ನನ್ನು ತಲುಪದೆ, ಕುಂತಿಯ ಪುತ್ರನೇ, ಅವರು ಅಧಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ—ಈ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳು ನರಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ, ಆತ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತ್ರಯವನ್ನು ತೊರೆಬೇಕು. ಈ ಮೂವರು ಅಂಧಕಾರದ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು, ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವವನು, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಸುಖ ಅಥವಾ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನೂ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ; ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅರ್ಜುನನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: “ಹೇ ಕೃಷ್ಣ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು—ಅವರ ಸ್ಥಿತಿ ಯಾವದು? ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ಅಥವಾ ತಾಮಸವೇ?” ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: “ಭಕ್ತಿಯು ಮೂರು ವಿಧದದು—ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ—ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಳು, ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಭಕ್ತಿ ಅವರ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತಿಯಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೂಡ ಆಗುತ್ತಾನೆ.” ಸಾತ್ವಿಕರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ರಾಜಸರು ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸರು; ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವದವರು ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದೆ, ಗಂಭೀರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವವರು, ದಂಭ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ದೇಹದ ಪಂಚಭೂತಗಳನ್ನು ಕಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಗಿನ ನನ್ನನ್ನು ಕೂಡ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇವರನ್ನು ಆಸುರಿ ನಿರ್ಧಾರದವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆಹಾರವು ಕೂಡ ಮೂರು ವಿಧದದು; ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನವೂ ಹಾಗೇ. ಈ ವಿಭೇದಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಆಯುಷ್ಯ, ಶುದ್ಧತೆ, ಶಕ್ತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತೋಷ, ತೃಪ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ರುಚಿಕರ, ಪೌಷ್ಠಿಕ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಿತವಾದ ಆಹಾರ ಸಾತ್ವಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಕಹಿ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉರಿಯುವ, ತೀವ್ರ, ಒಣ, ಸುಡುವ ಆಹಾರ ರಾಜಸರಿಗೆ ಇಷ್ಟ; ಇದು ನೋವು, ದುಃಖ, ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ, ರುಚಿಯಿಲ್ಲದ, ನಾಶವಾದ, ಕುಟ್ಲಾದ, ಉಳಿದ, ಅಶುದ್ಧ ಆಹಾರ ತಾಮಸರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಯಜ್ಞವನ್ನು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ಫಲದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, “ಮಾಡಬೇಕು” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಮಾಡುವವರು ಸಾತ್ವಿಕರು. ಫಲದ ಆಸೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞ ರಾಜಸವಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಆಹಾರ ವಿತರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಮಂತ್ರ, ಹೋಮದಿಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞ ತಾಮಸವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ದ್ವಿಜರು, ಗುರುಗಳು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶುದ್ಧತೆ, ಸತ್ಯವಚನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ—ಇವು ದೇಹದ ತಪಸ್ಸು. ಕಟುವಾದ ಮಾತು ಇಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯ, ಸುಖಕರ, ಹಿತವಾದ, ನಿಯಮಿತ ಪಠಣ—ಇವು ವಾಕ್ತಪಸ್ಸು. ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ, ಮೃದುತೆ, ಮೌನ, ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಶುದ್ಧ ಮನೋಭಾವ—ಇವು ಮಾನಸಿಕ ತಪಸ್ಸು. ಈ ಮೂರು ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಫಲದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡುವವರು ಸಾತ್ವಿಕರು. ಗೌರವ, ಮಾನ, ಪೂಜೆಯ ಆಸೆಯಿಂದ, ದಂಭದಿಂದ ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸು ರಾಜಸವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ, ನಿಜವಾದುದಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಸ್ವಯಂ ಪೀಡನೆಗೆ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸು ತಾಮಸವಾಗಿದೆ. “ಇದು ಕೊಡಬೇಕು” ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ, ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಯೋಗ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ದಾನ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದ ನೀಡುವ ದಾನ ರಾಜಸವಾಗಿದೆ. ತಪ್ಪು ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೆ, ಗೌರವ ಇಲ್ಲದೆ, ಅವಮಾನದಿಂದ ನೀಡುವ ದಾನ ತಾಮಸವಾಗಿದೆ. “ಓಂ ತತ್ ಸತ್”—ಈ ಮೂರು ಶಬ್ದಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೂಚನೆ; ಇದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ವೇದಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, “ಓಂ” ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. “ತತ್” ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಫಲದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಧರ್ಮ, ಭಕ್ತಿ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಆಹಾರ, ಯಜ್ಞ, ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ವಿವರಣಾ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಗಂಭೀರವಾಗಿ, ಹಿತಕರವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.