ಭಗವಂತ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: “ಅರ್ಜುನ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿರುವ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಪರಮ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು, ನನ್ನ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ನಿನ್ನಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಅನಂತ, ಆದಿಮೂಲರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಈ ರೂಪವನ್ನು ನೀನು ನೋಡಿದಂತೆ ಯಾರೂ ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿಲ್ಲ.” “ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದಲೂ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ, ದಾನಗಳಿಂದಲೂ, ವಿಧಿಗಳಿಂದಲೂ, ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಮಾನವನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀನು ಕುರುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅರ್ಜುನ, ನೀನೇ ಇದನ್ನು ಕಂಡೆ.” “ನೀನು ನನ್ನ ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ಭಯ ಅಥವಾ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಡ. ಭಯವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಮೃದು ಮಾನವರೂಪವನ್ನು ನೋಡು.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಂಜಯನು ವರ್ಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: “ವಾಸುದೇವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ಮೂಲ ಮೃದು ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೋರಿದನು. ಮಹಾತ್ಮನು, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹಿತವಚನಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಾನ ನೀಡಿದನು.” ಅರ್ಜುನನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: “ಜನಾರ್ಧನ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮೃದು ಮಾನವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪುನಃ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದೇನೆ.” ಭಗವಂತನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ಕಂಡ ನನ್ನ ಈ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ದೇವತೆಗಳು ಸಹ ಯಾವಾಗಲೂ ಈ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಲು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ.” “ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದಲೂ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ದಾನದಿಂದಲೂ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ, ನಾನು ನೀನು ಕಂಡಂತೆ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.” “ಆದರೆ, ಅರ್ಜುನ, ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯಲು, ನೋಡಲು, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.” “ಯಾರು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಪರಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವರು—ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪಾಂಡವ.” ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: “ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ, ಶಾಶ್ವತವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು—ಇವರಲ್ಲಿ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು?” ಭಗವಂತನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: “ಯಾರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಾಗಿರುವ ಯೋಗಿಗಳು.” “ಆದರೆ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿರಾಕಾರ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಅಸಾಧ್ಯ, ಸ್ಥಿರ, ಚಲಿಸದ, ಶಾಶ್ವತವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು—” “ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಚಿತ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಅವರೂ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.” “ಆದರೆ, ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ. ಅವ್ಯಕ್ತದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಸಾಧಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ.” “ಆದರೆ, ಯಾರು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಪರಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಿರಂತರ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ—” “ಅವರ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಪಾರ್ಥ, ನಾನು ಅವರನ್ನು ಜನನ–ಮರಣದ ಸಾಗರದಿಂದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.” “ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಇಡು; ಆಗ ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಇಲ್ಲ.” “ನೀನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪುನಃಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು, ಧನಂಜಯ.” “ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡು; ನನ್ನ خاطر ಕಾರ್ಯಮಾಡುವುದರಿಂದ ನೀನು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು.” “ಇದಕ್ಕೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ನನ್ನ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು, ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ.” “ಜ್ಞಾನವು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಧ್ಯಾನವು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕ್ರಿಯೆ ಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ತ್ಯಾಗದ ನಂತರ ಶಾಂತಿ ತಕ್ಷಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.” “ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ನೇಹಭಾವದಿಂದ, ದಯೆಯಿಂದ, ಅಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಸುಖ–ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸಮರಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಷಮಾಶೀಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ—” “ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಸದಾ ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ, ಮನಸ್ಸು–ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ—ಅಂತಹ ಭಕ್ತನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.” “ಯಾರಿಂದ ಜಗತ್ತು ಕಾಡಿಕೊಳ್ಳದು, ಯಾರು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಕಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರು ಹರ್ಷ, ಈರ್ಷೆ, ಭಯ, ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ—ಅವರೂ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.” “ಯಾರು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ, ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು—ಅವರೂ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.” “ಯಾರು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ದುಃಖಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಶುಭ–ಅಶುಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರು—ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.” “ಯಾರು ಶತ್ರು–ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿ ಸಮರಾಗಿದ್ದು, ಗೌರವ–ಅವಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಮ, ಶೀತ–ಉಷ್ಣ, ಸುಖ–ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸಮ, ಅಸಕ್ತ—ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.” “ಯಾರು ಪ್ರಶಂಸೆ–ನಿಂದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ, ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಏನು ಬಂದರೂ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದು, ನಿಶ್ಚಲ ಮನಸ್ಸು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರ—ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.” “ಆದರೆ, ಈ ಅಮೃತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ನನ್ನನ್ನು ಪರಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವವರು—ಅವರು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ.” ಅರ್ಜುನನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: “ಕೇಶವ, ಪ್ರಕೃತಿ–ಪುರುಷ, ಕ್ಷೇತ್ರ–ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯ—ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: “ಕುಂತಿಯ ಪುತ್ರಾ, ಈ ದೇಹವನ್ನು ‘ಕ್ಷೇತ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ‘ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ’ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.” “ಭಾರತ, ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ.” “ಕ್ಷೇತ್ರ ಏನು, ಅದರ ಸ್ವಭಾವ, ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು, ಮೂಲ, ಪರಿಣಾಮ—ಇವನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.” “ಇವುಗಳನ್ನು ಋಷಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.” “ಮಹಾ ಭೂತಗಳು, ಅಹಂಕಾರ, ಬುದ್ಧಿ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಒಂದು ಮನಸ್ಸು, ಐದು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು.” “ಇಚ್ಛೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಸಂಯುಕ್ತ, ಚೇತನ, ಸ್ಥೈರ್ಯ—ಇವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು.” “ವಿನಯ, ಸತ್ಯತೆ, ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಗುರುಭಕ್ತಿಯು, ಶುದ್ಧತೆ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ.” “ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅಸಕ್ತತೆ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತತೆ, ಜನನ–ಮರಣ–ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ–ರೋಗಗಳ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿತಿರುವುದು.” “ಅಸಕ್ತತೆ, ಪುತ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಮನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಅನುಕೂಲ–ಪ್ರತಿಕೂಲದಲ್ಲಿ ಸಮಚಿತ್ತತೆ.” “ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಏಕಾಗ್ರ ಯೋಗದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಭಕ್ತಿ, ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಜನಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವದು.” ಇಂತಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಮ ರೂಪ, ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವ, ಕ್ಷೇತ್ರ–ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ–ಜ್ಞಾನ ಮುಂತಾದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.