ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕಾಡಿದ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಆತಂಕದಿಂದ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಕೃಷ್ಣಾ, ಧರ್ಮಹೀನತೆ ಏಳಿದಾಗ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ದೋಷಗ್ರಸ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ದೋಷಗ್ರಸ್ತರಾದರೆ ವರ್ಣಗಳ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರ ದೋಷಗಳಿಂದ, ವರ್ಣಗಳ ಗೊಂದಲದಿಂದ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ವರ್ಣಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಧರ್ಮಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಜನಾರ್ದನಾ, ಕುಟುಂಬಧರ್ಮವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ನಿರಂತರ ನರಕದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ನಾನು ರಾಜಸুখದ ಆಸೆಗೆ ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪಾಪ! ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಪುತ್ರರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ вооруж ಆಗಿ, ನನಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದರೆ ಅದು ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.” ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ರಥದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: “ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ದಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ಮಾಧುಸೂದನನು ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಅರ್ಜುನಾ, ಈ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಈ ನಿರಾಶೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಥಾ, ದುರ್ಬಲತೆಗೆ ಶರಣಾಗಬೇಡ; ಇದು ನಿನಗೆ ತಕ್ಕದ್ದು ಅಲ್ಲ. ಹೃದಯದ ಸಣ್ಣ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ತೊಡಗಿ, ಎದ್ದಿರು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ಲುವವನು.’” ಅರ್ಜುನನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಮಾಧುಸೂದನಾ, ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧನುರ್ದಿಂದ ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣರನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಡೆಯಲಿ? ಅವರು ಪೂಜ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಕೊಂದರೆ, ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಾ ಬದುಕುವುದು ಉತ್ತಮ. ಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ, ಅವರ ಧನವಾಸನೆ ಇದ್ದರೂ, ಅವರ ರಕ್ತದಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವೆನು. ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ – ನಾವು ಅವರನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕೋ, ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕೋ? ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಪುತ್ರರು ನಮ್ಮ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ; ಅವರನ್ನು ಕೊಂದಮೇಲೆ ನಾವು ಬದುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ ದಯೆಯಿಂದ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲವಾಗಿದೆ. ನೀನು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಹೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯನು; ತಾನು ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಉಪದೇಶಿಸು. ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಯಾವುದು ನೀಗಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ, ಅಪ್ರತಿಮವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ದೇವತೆಗಳ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ನನ್ನ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆಯಾಗದು.” ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, “ನಾನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲ್ಲ” ಎಂದು ಗೋವಿಂದನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು. ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಹೃಷೀಕೇಶನು, ಅರ್ಜುನನು ಎರಡು ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ಹಾಸ್ಯಮಾಡುತ್ತ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ದುಃಖ ಪಡುವವರಿಗಾಗಿ ದುಃಖ ಪಡುತ್ತಾ, ಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜೀವಿತ ಅಥವಾ ಮೃತರಿಗೆ ದುಃಖ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು, ನೀನು ಮತ್ತು ಈ ರಾಜರು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದ್ದಿದ್ದೇವೆ; ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವು ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ, ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಂತಿಯ ಪುತ್ರಾ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಶೀತ, ಉಷ್ಣ, ಸುಖ, ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ನಾಶವಾಗುವವು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ; ಅವನ್ನು ಸಹಿಸು, ಭಾರತಾ. ಇವುಗಳಿಂದ ಅಸ್ಥಿರವಾಗದ, ಸುಖ-ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಮರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು. ಅಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ; ಈ ಎರಡು ಸತ್ಯವನ್ನು ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಆವರಿಸುವುದು ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದೆ; ಯಾರೂ ಇದನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾರರು. ದೇಹಗಳು ನಾಶವಾಗುವವು, ಆದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆತ್ಮ ಶಾಶ್ವತ, ಅವಿನಾಶಿ, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದು; ಆದ್ದರಿಂದ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡು, ಭಾರತಾ. ಯಾರು 'ಈ ಆತ್ಮ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, 'ಈ ಆತ್ಮ ಕೊಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮ ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಕೊಲೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ಯಾವಾಗಲೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಬಾರಿ ಇದ್ದು, ನಂತರ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಶಾಶ್ವತ, ನಿತ್ಯ, ಪುರಾತನ; ದೇಹ ಕೊಲೆಯಾದರೂ ಆತ್ಮ ಕೊಲೆಯಾಗದು. ಪಾರ್ಥಾ, ಯಾರು ಈ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅವಿನಾಶಿ, ಶಾಶ್ವತ, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಅಶ್ರೇಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಅಥವಾ ಕೊಲೆಯಾಗಲು ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು? ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡಗಿ ಹೊಸದು ತೊಡುವಂತೆ, ಆತ್ಮ ಹಳೆಯ ದೇಹವನ್ನು ತೊಡಗಿ ಹೊಸದು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಗಳೇನು, ಆಗ್ನಿಯೇನು, ನೀರೇನು, ಗಾಳಿಯೇನು – ಆತ್ಮವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾರದು, ಸುಡಲಾರದು, ತೊಳಲಾರದು, ಒಣಗಿಸಲಾರದು. ಆತ್ಮ ಅಜೇಯ, ಸುಡಲಾಗದು, ತೊಳಲಾಗದು, ಒಣಗಲಾಗದು; ಶಾಶ್ವತ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವದು, ಸ್ಥಿರ, ಚಲಿಸಲಾರದದು, ಪುರಾತನ. ಆತ್ಮ ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅಲೋಚನಾತೀತ, ಅಶ್ರೇಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ನೀನು ದುಃಖ ಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಆತ್ಮವು ನಿರಂತರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸಾಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೂ, ಮಹಾಬಾಹು, ನೀನು ಈ ರೀತಿ ದುಃಖ ಪಡಲು ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟಿದವರಿಗೆ ಮರಣವು ಖಚಿತ, ಮೃತರಿಗೆ ಪುನಃ ಜನನವು ಖಚಿತ; ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ದುಃಖ ಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅವ್ಯಕ್ತ; ಭಾರತಾ, ಹೀಗಿದ್ದಾಗ ದುಃಖ ಪಡುವುದು ಏಕೆ? ಆತ್ಮವನ್ನು ಕೆಲವರು ಅದ್ಭುತ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಅದ್ಭುತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಅದ್ಭುತ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಕೇಳಿದರೂ ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ತಾತ್ಪರ್ಯದಿಂದ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದೆ, ಭಾರತಾ; ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ ದುಃಖ ಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ, ನೀನು ದಕ್ಷಿಣೆ ಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಧರ್ಮಯುದ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದು ಇಲ್ಲ. ಪಾರ್ಥಾ, ಸ್ವಯಂ ಬಂದಂತಹ ಧರ್ಮಯುದ್ಧವು ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಅದು ಭಾಗ್ಯ. ಆದರೆ ನೀನು ಈ ಧರ್ಮಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಪಾಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.” ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಶಾಂತವಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.