ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಅರ್ಜುನ, ಬಲಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಶಕ್ತಿಯೇ ನಾನು. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗದ ಇಚ್ಛೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ. ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳೂ ನನ್ನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಅವುಗಳೆನ್ನಲ್ಲ; ಅವುಗಳು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಈ ಸಕಲ ಜಗತ್ತು ಮೋಹಗೊಂಡಿದೆ. ಜನರು ನನ್ನನ್ನು, ಈ ಗುಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲು, ಶಾಶ್ವತವಾದವನನ್ನು, ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದೈವಿಕ ಮಾಯೆ, ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು, ದಾಟಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತರಾದವರು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು, ಮೋಹಗೊಂಡವರು, ಅಧಮ ಜನರು, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಮತ್ತು ಆಸುರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸಜ್ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ: ದುಃಖಿತರು, ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಿಗಳು, ಐಶ್ವರ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯನು, ಅವನು ನನಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯನು. ಈ ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾತ್ಮರು, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಯು ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯು 'ವಾಸುದೇವನೇ ಸರ್ವವನು' ಎಂದು ಅರಿತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಮಹಾತ್ಮನು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಬಯಕೆಗಳಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಂಟಾದರೂ, ಆ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು ನಾನು. ಅವನು ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಆ ಫಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವವನು ನಾನು. ಆದರೆ ಸೀಮಿತ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವರ ಫಲವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ನನ್ನ ಭಕ್ತರು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವಿನಾಶಿ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವವನಲ್ಲ; ನನ್ನ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಮೋಹಗೊಂಡ ಜಗತ್ತು ನನ್ನನ್ನು, ಜನ್ಮರಹಿತನಾದ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು, ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನ, ನಾನು ಭೂತಗಳ ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಜನ್ಮವೆಂಬ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದ್ವಂದ್ವಮೋಹದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪಾಪವಿಲ್ಲದವರು, ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು, ದ್ವಂದ್ವಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಳೆಯತನ ಮತ್ತು ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪರಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವವರು, ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತದಿಂದ, ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು: 'ಓ ಪರಮಪುರುಷ, ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದರೆ ಏನು? ಆತ್ಮ ಎಂದರೆ ಏನು? ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಏನು? ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮವಾದುದು ಯಾವುದು? ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮವಾದುದು ಯಾವುದು? ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪರಮವಾದುದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು? ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯಬಹುದು?' ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಅವಿನಾಶಿಯೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ಸ್ವಭಾವವೇ ಆತ್ಮ; ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಕರ್ಮ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮವಾದುದು ಕ್ಷರಸ್ವರೂಪ; ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷನೇ ಪರಮ; ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪರಮನು. ಯಾರು ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದಕಾರಣ, ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡು. ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನೀನು ಖಂಡಿತ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತೀಯೆ. ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಯಾವತ್ತೂ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು ನನ್ನನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ಆ ಕವಿ, ಸನಾತನ, ನಿಯಂತ್ರಕ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ವಿಶ್ವಧಾರಕ, ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಅಂಧಕಾರದಾಚೆ ಇರುವ ಪರಮ ಪುರುಷನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೇ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಪರಮ ಪುರುಷನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವೇದಜ್ಞರು ಹೇಳುವ ಅವಿನಾಶ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ರಾಗರಹಿತ ವ್ರತಸ್ಥರು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಶಿರೋಮೂರ್ಧ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರೆ, 'ಓಂ' ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ಥ, ಯಾವ ಯೋಗಿಯು ಯಾವತ್ತೂ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯನಾಗುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹಾತ್ಮರು ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ದುಃಖಸಂಪೂರ್ಣ, ಅಶಾಶ್ವತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಹಗಲು ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳಷ್ಟು, ಅವನ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯೂ ಸಹ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದಿನ-ರಾತ್ರಿಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಹಗಲು ಆರಂಭವಾದಾಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಮತ್ತೆ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪು, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ, ಹಗಲು ಬಂದಾಗ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಶ್ವತ ಅವ್ಯಕ್ತವಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾದರೂ ಅದು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.